Ыдыктыг Библия: Иеремия
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:40:15.374561+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Иеремия

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Иеремия

Иеремия

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

Иеремия медээчиниң ному

Киирилде

Чоокку Чөөн чүктүң хөй кезиин чаалап алган күчүлүг Ассирия күрүне бистиң эрага чедир VII вектиң ийиги чартыында буурап дүшкен. Египет база Вавилон деп ийи күрүне аразынга Ассирияның тергиидекчи туружун ээлеп аар дээш демисел эгелээн. Ол үеде халдей чонга чагыртып турган Вавилон VII вектиң төнчүзүнде Египетти тиилээш, Чоокку Чөөн чүктүң бүгү күрүнелерин бодунуң чагыргазының адаанче кончуг дүрген киирип эгелээн.

Ол чылдарда бичии Иудея күрүне бирде Египеттиң, бирде Вавилоннуң камгалал-хайгааралын дилеп, ол-бо чайгылып турган. Иудеяны шынчы эвес чоруу дээш кезедири-биле вавилон хаан Навуходоносор 597 чылда аныяк иудей хаан Иехонияны тудуп алгаш, хаанның орнунга ооң төрел акызы Седекияны олуртуп каан. Ынчалза-даа каш чыл эрткенде, Седекия база Вавилонга удур тура халыыр деп шиитпирлээн, ынчангаш Навуходоносор Иудеяже халдап кирип келген. Ийи чыл бүзээлеткен соонда (589-587 чч.), Иерусалим хоорай халдей аг-шеригге дүжүп берген. Вавилончулар ол найысылалды хоозурадып кааш, ооң чурттакчыларының барык шуптузун тудуп алгаш барган.

Шак ол төөгүлүг байдалга еврей чонга Бурганның сөзүн барык бежен чыл (627-580 чч.) дургузунда Иеремия медээчи дамчыдып келген. Ооң медээчи бараан болуушкунунуң баштайгы чылдарында Дээрги-Чаяакчыга бердинген база Иудеяны бачыттан, дүрзү-бурганнарга мөгеер чоруктан арыглаар дээш кызып келген Иосия хаан чуртту чагырып турган. Ынчалза-даа Иосия өлген соонда, Бурганга удур бузуттуг-бак үүлгедиглер кылып турган элээн каш хаан (Иоахаз, Иоаким, Иехония, Седекия) дүжүлгеге саадаан. Ол хааннарда база бүгү чонда боттарының бачыттарындан ойталааш, Дээрги-Чаяакчыже эглип кээр күзел шуут чогу дээш, Иеремия Бурганның кел чыдар шииткелин баш бурунгаар чугаалап турган.

Өске медээчилерниң поэтиктиг хевирге бижээн номнары-биле деңнээрге, бо номда проза хевиринге бижээн узун өттүр билген медеглелдер (оларның аяны Ыдыктыг хоойлуну катаптааны деп номга дөмей) база Иеремияның амыдыралындан чугула болуушкуннар дугайында тоожуушкун кирип турар. Медээчиниң амыдыралын номда тодарадып бижээниниң база ооң сеткил-сагыш көдүрлүүшкүннүг чугааларының ачызында бис ооң дугайында, өске медээчилерге көөрде, хөйнү билир бис. Бодунуң чонунуң аар-берге салым-хуузу дээш база ооң чугааларынга чаңгыс чер чурттугларының хөңнү чогу дээш, Иеремияның чуртталгазы үргүлчү муңгаралга алыскан турган.

Медээчилер номнарының аразында бо ном эң узуну болур. Чаңчыл ёзугаар «Иеремияның ыы-сыызы» деп номнуң автору база Иеремия болуп турар.

1

1^1Хелкияның оглу Иеремияның сөстери бо-дур. Иеремия болза Вениаминниң аймааның черинде турар Анатот хоорай+ чурттуг Бурганның бараалгакчыларының бирээзи турган. 2Дээрги-Чаяакчы аңаа Бодунуң сөзүн Амоннуң оглу иудей хаан Иосияның хааннаашкынының он үшкү чылында+ ажыдып эгелээн. 3Дээрги-Чаяакчы Иеремияга Иосияның оглу иудей хаан Иоакимниң чагырган үезинде+ база сөөлзүредир – Иосияның оглу иудей хаан Седекияның+ хааннаашкынының он бирги чылын төндүр+ чугаалап келген. Ол-ла чылдың бешки айында дайзыннар Иерусалимниң чурттакчыларын тудуп алгаш, сүрүп аппарган+.

Дээрги-Чаяакчының Иеремияны кыйгырганы

4-5Дээрги-Чаяакчы меңээ Бодунуң сөзүн ажыдып:

«Хырын иштинге ботталдырып кааным мурнунда-ла
сени билир турдум,
иең иштинден үнүп кээриң мурнунда-ла
сени ыдыктап аңгылап кагдым+,
делегейниң чоннарынга медээчи кылдыр
салып кагдым+» – деп чугаалаан.

6Мен: «О, Дээрги-Бурган-Чаяакчы! Ам-даа аныяам кончуг болгаш, чүве чугаалап билбес-тир мен» – деп харыыладым+.

7А Дээрги-Чаяакчы меңээ:
«„Аныяк мен“ диве,
Мен сени кымче-даа чорудупсумза, баар сен,

Мээң сеңээ дужааган бүгү чүвемни чугаалаар сен!

8Кымдан-даа кортпа+,
чүге дээрге Мен сээң-биле боор мен,
сени камгалаар мен+» – дээн.

9Дээрги-Чаяакчы холун сунуп, аксымга дээскеш+, меңээ:

«Бодумнуң сөстеримни ам сээң аксыңдан
үнер кылып кагдым+.

10Көрдүң бе, Мен бөгүн сени чоннар, күрүнелерни
харагалзаар кижи кылдыр томуйлап тур мен –
дазылы-биле тура тыртар, үрегдээр,
узуткаар, буурадыр, быжыглаар
база тарып олуртур сен+» – дээн.

Бурганның чорутканы ийи көстүүшкүн

11Дээрги-Чаяакчы меңээ Бодунуң сөзүн ажыдып: «Иеремия, сен чүнү көрүп тур сен?» – деп чугаалады+. Мен: «Миндаль ыяштың будуун көрүп тур мен» – деп харыыладым. 12Дээрги-Чаяакчы меңээ: «Шын көрүп турар-дыр сен, ол дээрге Мээң удумзуравайн[*] турарым ол-дур, Бодумнуң сөзүмнү күүседирим ол-дур» – дээн.

13Дээрги-Чаяакчы меңээ Бодунуң сөзүн база катап ажыдып: «Сен чүнү көрүп тур сен?» – деп чугаалады. Мен: «Хайынган пашче көрүп тур мен, ол паш соңгу чүкте+ турар-дыр» – деп харыыладым. 14Дээрги-Чаяакчы меңээ: «Бо черниң бүгү чурттакчыларын айыыл-халап соңгу чүктен хөме алыр-дыр+» – дээн. 15«Мен ам соңгу күрүнелерниң бүгү аймактарын кыйгырар мен+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Олар чедип келгеш, Иерусалимниң ханаларын, Иудеяның бүгү хоорайларын дескиндир бүзээлээш, аймак бүрүзү бодунуң дүжүлгезин Иерусалимниң иштинге тургузуп аар. 16Мен Иудеяның үүлгеткен бүгү кем-буруузу дээш, ооң Менден ойталап, өске бурганнарга айдызаар өргүлдер кыпсып, холу-биле кылып алган дүрзүлеринге мөгейип турганы дээш, аңаа удур шииткелим үндүрер мен.

17А сен куруң куржанып белеткенип ал+, баргаш, Мээң сеңээ дужааган чүвемниң шуптузун улуска чугаала, оларның мурнунга сирилеве, оон башка Мен сени, олар көрүп турда, сириледиптер мен! 18Бо черниң бүгү чурттакчылары – Иудеяның хааннары, нояннары, Бурганның бараалгакчылары болгаш карачал чону сеңээ удур болур, а Мен ам сени шивээ, демир адагаш, хүлер хана дег быжыг кылдыр тургузуп кагдым+. 19Олар сеңээ удур халдап үнер, ынчалза-даа күш четпестер, чүге дээрге Мен сээң-биле боор мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Мен сени камгалаар мен».

2

Иудеяның Бурганны каапканы

2^1Дээрги-Чаяакчы меңээ Бодунуң сөзүн ажыдыпкан: 2«Баргаш, Иерусалимниң чонунга Дээрги-Чаяакчының бо сөстерин чарлап чугаала:

„Сактып тур мен, аныяаңда меңээ бердинген чордуң,
душтук кыстың ынакшылы-биле меңээ ынак турдуң+,
ээн кургаг ховуга, үнүш-дүжүт чок черлерге

Мени эдерип чордуң+.

3Израиль – Дээрги-Чаяакчының ыдыктыг чону+,

Ооң дүжүдүнүң баштайгызы-дыр+.

Ону чип турган улус шупту буруудаар,
айыыл-халап оларны хөме таварыыр“».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

4Иаковтуң салгалы, Израильдиң бүгү аймактары,

Дээрги-Чаяакчының сөзүн дыңнаңар!

5Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Таанда-ла ада-өгбеңер Мени кем-буруулуг деп көрген бе?+

Чүге олар Менден ырай берди?

Олар хоозун чүүл сүргеш,
боттары хоозун куруг апардылар+.

6Олар: „Дээрги-Чаяакчы бисти Египеттен үндүре берген,

Ол бисти ээн кургаг ховуга,
кооргалдарлыг, суг чок черге, дүмбей караңгы,
кым-даа чорбайн турар, кижи ээлеп чурттавайн турар черге
эдертип чораан болгай+. Олче чүткүүлү“ – диведилер.

7Мен силерни дүжүткүр черже,
ооң ачы-буянныг беримчези-биле чемнензин дээш, эккелдим+.

А силер чедип келгеш, канчалдыңар?

Мээң чуртумну бужартадып,

Мээң ээлээн черимни чүдек-бужар чүүл кылып кагдыңар!+

8Бурганның бараалгакчылары: „Дээрги-Чаяакчыже чүткүүлү!“ – деп кыйгырбады,
ыдыктыг хоойлу башкылары Мени билбес-тир,
силерниң чагырыкчыларыңар Менден ойталаан-дыр,
медээчилер Ваал бурганның өмүнээзинден медеглеп+,
ажык-дуза чок дүрзү-бурганнарга мөгейип турар-дыр!

9Ол дээш Мен силер-биле чаргылдажыр мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Силерниң салгалыңар-биле база чаргылдажыр мен+.

10Китт чоннуң[*] ортулуктарынче баргаш, көрүңер,
кедар аймакче+ элчиннерден чоруткаш, хайгыылдап көрүңер.

Орта шак мындыг чүве болган бе деп билип алыңар:

11бодунуң ёзулуг Бурган безин эвес бурганнарын+ солуп турар чон бар бе?

А Мээң чонум бодунуң алдарлыг Бурганын
ажык-дуза чок дүрзү-бурганнарга орнапкан-дыр+.

12О дээрлер, ону кайгап-хараңар,
коргуп-сүрээдеп, сирилеңер! – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

13Мээң чонум бузуттуг ийи херек үүлгеткен:

ол Мени, амыдырал хайырлаар суг бажын, каапкаш+,
суг ызырынмас, үрелип бузулган доскаарлардан суг узуксап турар.

14Израиль чон – кул бе?

Кулданыышкынга төрүттүнген чалча бе?

Ол чүге олча апарды,

15чүге арзылаңнар олче сүртенчиг ырланып+,
ооң черин хоозурадып кагды?

Ооң хоорайлары өрттеттирген, чурттакчы чок арткан-дыр+.

16Мемфис биле Тафнис хоорайларның чурттакчылары
сээң бажыңны чара шаап кагды[*].

17Ол бүгү дээш, бодуң шоруң!

Сеңээ орук баштап чораан Дээрги-Чаяакчы Бурганыңдан ойталаан болгай сен!

18А ам Египетче чүге баарың ол,

Нил хемниң суун ижер дээш бе?+

Ассирияже чүге баарың ол, Евфраттың суун ижер дээш бе?+

19Кем-бурууң дээш кеземче алыр сен,
өскерлиишкиниң дээш сени кезедир;
ынчангаш Дээрги-Чаяакчы Бурганыңдан ойталааның,

Менден кортпас апарганың кайы хире айыыл-халап,
ажыг-шүжүгге чедиргенин билип, көрүп ал».

Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

20«Бурунгу шагда-ла Мен хомудуңну буза шаап,
моожаңны үзе тыртып берген мен+,
а сен: „Бараан болбас мен!“ – дидиң,
бүгү бедик тейлер бажынга,
таварышкан-на хөлегелиг саглагар ыяш адаанга
самыырап турдуң!+
21Мен сени тарып каарымга,
эң эки виноград үнген шөл, шилиттинген чаш будуктар турдуң+.

Оон Меңээ хамаарыштыр канчап хары, черлик сып болу бердиң?!

22Ынчангаш кандыг-даа саваң-биле арыдыр чунуп шыдавас сен+ –
кем-бурууң Мээң мурнумда көскү! – деп, Дээрги-Бурган-Чаяакчы медеглээн. –

23Сен канчап: „Бужартаваан мен,

Ваалдың дүрзүлеринге мөгейбээн мен“ – дээр сен?

Шынаага кылып турган херектериңче көрүп көр,
чүнү үүлгеткениңни медереп билип ал!

Эңгин теве дег, оруктарга дөскелчок караңнадыр маңнап турдуң.

24Ээн кургаг ховуга чаңчыккан черлик кыс элчиген дег,
киргиннээш, агаарга харлыгып турдуң!

Ол элчигенни кым доктаадып шыдаарыл?

Эдержилге үезинде кым-даа, күзезе, ону чайлыг тып аар+.

25Ынчаар маңнап тургаш,
идииң эледир кедип аарындан кичээн,
суксааш, боостааң кургап калбазын халак!

Ынчалза-даа: „Хей чүве! Өске бурганнарга ынак мен,
оларның изин истээр мен“ – дээш турар болдуң+.

26Туттуруп алгаш, ады баксыраан оор кижи дег,

Израильдиң – чонунуң, хааннар, нояннар,
бараалгакчылар болгаш медээчилериниң+ – ады баксырады.

27Олар ыяшты „Ачам сен“ деп,
дашты „Мени төрүп кагдың“ деп турар.

Менче арнын эвес, ооргазын эргилдирип кээр-дир.

Ол хирезинде-ле айыыл-халапка таварышканда,

„Бисти камгалап көрем!“ дижир-дир+.

28Иудея, сээң кандыг-даа хоорайың боду бурганныг болгай.

Кылып алган бурганнарыңар кайыл?+

Айыыл-халап хөме таварып кээрге, шыдаар болза,
олар силерни камгалап чедип келзин+.

29Мээң-биле канчап чаргылдажыр силер?

Мээң мурнумга шупту кем-буруулуг силер – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

30Чонуңарны кезедиримге-даа, хей болду,
чагыг-суртаалымны хүлээп албадыңар+.

Медээчилериңерни силерниң хылыжыңар,
хайыра чок арзылаң ышкаш, чип төттү+.

31О, амгы салгал, Дээрги-Чаяакчының сөзүн тооп билип ап көрүңер!

Мен израиль чонга хамаарыштыр ээн кургаг хову,
дүмбей караңгы бооп турдум бе?

Ынчаарга чүге-ле Мээң чонум:

„Бодувустуң барыксаан оруувус-биле чоруй баар бис,

Сенче дедир ээп келбес бис!“ – дээрил?
32Кыс кижи каас хептерин,
душтук кыс – думаалайын уттуп шыдаар бе?+
А Мээң чонум Мени сагынмас-тыр,
шагда-ла уттупкан-дыр+.

33Хандыкшааннарыңче+ чүткүүр дээнде, мергежээниң аажок-тур,
орууңну бузутче шиглеп чаңчыккан-дыр сен[*].

34Сээң хевиң эдээ актыг ядыыларның ханынга борашкан-дыр.

Олар кемниг херек үүлгетпээн, буруу чок улус-тур+.

Ол хиреңде-ле:

35„Мен актыг мен,

Бурганның килеңи менден чайлаар боор“ – дээр-дир сен.

Мен сени „Бачыт үүлгетпедим“ дээн сөстериң дээш
харыы тударынче кыйгырар мен!

36Чүге алызын бодавайн, оруктарың солудуң?

Ассириядан чөгелиң төнгени дег,

Египеттен база чөгелиң төнер+.

37Египеттен база бажың халайтып алгаш үнер сен,
чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы сээң идегеп турган чоннарыңны хүлээп көрбээн-дир:

олар-биле кады чорааш, чедимчелиг болбас сен!»

3

Өскерликчи Израиль биле Иудея Бурганче эглир ужурлуг

3^1«Ашаа кадайын чандырыптарга,

кадайы оон чоруй баргаш, өске ашакка барып аар болза,
баштайгы ашаа олче эглип кээп болур бе?

Ынчаар болза, ол чер бужартай бербес деп бе?+

А сен хөй таныштарың-биле самыырап турган хиреңде-ле,

Менче эглип кээр деп тур сен бе?[*] – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

2Тас тейлерже көрүжүң шигле,
ында сээң самыырап турбааның чер бар-дыр бе?

Ээн кургаг ховуда чорумалдар кеденген араб кижи дег+,
таныштарыңны орук кыдыынга манап турдуң+.

Бодуңнуң самыыраашкын болгаш бузудуң-биле черни бужартаттың.

3Ынчангаш чаъс чагбастаан,

Мен часкы чаъс-чайыкты кутпайн турдум+.

Сээң арын-шырайың самыын-садар херээженнии дег-дир,
ыядыр арның чок-тур!

4А ам сен Меңээ: „Аныяамдан тура эргим эжим! Ачам сен!

5Таанда-ла кезээ мөңгеде килеңнээр сен бе,
кезээде хорадаар сен бе?“ – деп турар-дыр сен+.

Ынча дээр хиреңде-ле, бар шааң-биле бузут үүлгедир-дир сен».

6Дээрги-Чаяакчы меңээ Иосияның хааннаан үезинде+: «Өскерликчи херээжен дег Израильдиң чүнү үүлгедип турганын көрген-не болгай сен. Ол бедик даг бүрүзүнче барып, таварышкан-на хөлегелиг салбагар ыяш адаанче кирип, аңаа самыырап турду+. 7Бүгү үүлгедиглериниң соонда, ол Менче эглип кээр боор деп бодадым, ынчалза-даа ол эглип келбеди. Ооң сөс ээлевес кыс дуңмазы Иудея ону көрүп турду. 8Израильдиң Меңээ өскерлип турганы дээш, Мен аңаа чарлыышкын бижии бижээш, чандырыпкан мен+. Оон көөрүмге, ооң сөс ээлевес кыс дуңмазы Иудея кортпайн, боду база самыырап чорупту+. 9Ол бодунуң ыят чок самыыраашкыны-биле черни бужартадып, даш, ыяш дүрзүлер-биле Меңээ өскерлип турду+. 10Ынчап тургаш-ла, Израильдиң сөс ээлевес кыс дуңмазы Иудея+ Менче шын сеткили-биле эвес, а кажарлап эглип келди» – деп чугаалаан.

11Дээрги-Чаяакчы меңээ: «Өскерликчи Израиль, сөс ээлевес Иудеяга көөрде, ооң буруузу эвээш-тир+. 12Баргаш, соңгу чүкке: „Эглип кел, өскерликчи Израиль!“ – деп сөстерни чарлап чугаала» – дээн. Ол оон ыңай:

«Мен сеңээ хорадап артпас мен,
энерелдиг болгаш, кезээ мөңгеде килеңневес мен+ – деп медеглээн. –

13Чүгле бодуңнуң кем-бурууңну билин:

Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга удур бачыт үүлгедип,
таварышкан-на хөлегелиг салбагар ыяш адаанга
өске бурганнарга хандыкшып шаг болдуң+,

Мээң сөзүмнү тооп дыңнавайн турдуң».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

14«Эглип келиңер, өскерликчи ажы-төл – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, – чүге дээрге Мен – Ээңер-дир мен[*], силерни, бир хоорайдан-на – бир кижи, бир аймактан-на – ийи кижи кылдыр эдертип алгаш, Сионче эккээр мен. 15Мээң сеткилимге тааржыр чагырыкчылардан силерге бээр мен, олар силерни угаан-медерелдии-биле чагырар+. 16Бо черге өзүп-көвүдеп, эңдерли бээр силер – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, – ол хүннерде Дээрги-Чаяакчының чагыг-керээзин шыгжаан аптара+ дугайында улус чугаалашпас, ону бодавас база сагынмас, ону хереглевес, өске ыдыктыг аптара-даа кылып албас. 17Ол үеде Дээрги-Чаяакчының дүжүлгези деп атты Иерусалимге тыпсыр, бүгү чоннар Иерусалимге чыглып келгеш, Дээрги-Чаяакчының адынга мөгеер, оон соңгаар боттарының чөрүүленген бузуттуг чүректеринге чагыртып чурттавайн баар. 18Ол хүннерде Иудеяның чону Израильдиң чону-биле каттыжып алгаш+, соңгу чүкте чурттан силерниң ада-өгбеңерге Мээң берген черимче чоруй баар.

19Мен сеңээ ажы-төлүмге дег хамаарылгалыг болуксадым,
сеңээ күзенчиг черни, чоннарның эң кайгамчык үлүүн дыка берикседим.

Сен Мени „Ачам“ деп адаар боор деп,
Менден ойталавас боор деп бодадым.
20Ынчалза-даа ашаанга өскерилген кадай дег,
израиль чон, сен база Меңээ өскерилдиң+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

21Тейлер баштарында алгы-кышкы,
израиль чоннуң чалынган ыы-сыызы дыңналып турар,
чүге дээрге олар оруундан өскээр ээп,
Дээрги-Чаяакчы Бурганын уттупкан-дыр+.
22Эглип келиңер, өскерликчи ажы-төлүм,

Мен силерни шынчы эвес чорууңардан экиртип каар мен+».

Көрем, Сенче бар чыдыр бис,
чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганывыс – Сен-дир сен!

23Тейлерде – чүгле меге,
дагларда – чүгле шимээнниг чыыштар бар болгай.

Израильдиң камгалалы чүгле Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстан кээри шын-дыр!

24Бистиң аныяк шаавыстан-на бужар дүрзү-бурганнар
ада-өгбевистиң эт-хөреңгизин, оларның шээр, бода малын,
оглу-кызын сыырып турган.

25Бужар чүүлдеривис бисти бүргеп алган,
бак адывыс бисти шып алган!

Чүге дээрге бис-даа, ада-өгбевис-даа аныяк шаавыстан амдыгаа чедир

Дээрги-Чаяакчы Бурганывыска удур бачыт үүлгедип,

Ооң сөзүн тооп дыңнавайн турган-дыр бис+.

4

4^1«Израиль, бир эвес эглип келиксээр болзуңза,

Менче эглип кел+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Чүдек-бужар дүрзүлериңни ап октапкаш,
улчуп чорбастай берзиңзе база
2шынныы-биле, ак сеткилдии-биле:

„Дириг Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглап тур мен!“ – дээр болзуңза+,
өске чоннар Бургандан ачы-буян алыр,

Ол дээш чоргаарланыр+».

3Дээрги-Чаяакчы Иудея биле Иерусалимде чурттаан улуска
мынча деп турар-дыр: «Кур черден боттарыңарга аңдарып алыңар+,
тенниг үнүштер аразынга үрезин тарываңар!+

4Дээрги-Чаяакчыга хамааржырыңарны көргүзери-биле
чүрээңерни демдектеп, арыглап алыңар+,
Иудеяның улузу, Иерусалимниң чурттакчылары,
оон башка силерниң бузуттуг херектериңер дээш
Мээң килеңим чалбыышталдыр хып,
өжүртүнмес өрт ышкаш апаар+».

Соңгу чүкте чурттан дайзын халдап кээр

5«Иудеяга чарлап көрүңер,
Иерусалимге медээлеп чугаалаңар,
бүгү чуртка трубадан этсиңер+,
үнүңер шаа-биле: „Барып, быжыглаттынган хоорайларга чыглыылы!“ – деп алгырыңар.

6Сионче дезер дээш ынаар углай туктан көдүрүңер,
амы-тыныңар камгалаңар, черле доктааваңар, чүге дээрге Мен соңгу чүктен айыыл-халап,
кончуу сүргей өлүм-чидим эккээр мен!+
7Шырыштан үнүп келген арзылаң дег,
чоннарны узуткаар хаан кел чыдар-дыр+,
ол силерниң чериңерни хоозурадыр дээш
бодунуң чыдынындан туруп келген-дир.

Узуткакчы хоорайларыңарны үреп бузуп кааптарга,
оларга чурттакчылар артпас».

8Ынчангаш качыгдал хевинден кеткеш,
ишкирнигип ыглажыңар+,

Дээрги-Чаяакчының килеңи бисти оюп эртер эвес.

9«Ол хүн хаан-даа, ноян-даа эр соруун чидириптер,

Бурганның бараалгакчылары коргуп-сүртээр,
медээчилер аңгадай бээр» – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн.

10Мен: «Аа халак, Дээрги-Бурган-Чаяакчы! Сен бо чонга, Иерусалимниң чурттакчыларынга тайбың дүжерин аазааш, оларны ылап-ла мегелеп кагдың+. Хылыш оларның боскун үзе кезер деп барды» – деп чугааладым.

11Шак ол чонга, Иерусалимниң чурттакчыларынга:

«Ол үеде Мээң күжүр чонумче
ээн кургаг ховунуң тас тейлеринден
изиңейндир чип турар хат хадып кээр!
Ындыг хатка тараа арыглай челбиттинмес,
үрезин саваңдан арыглаттынмас.
12Хат хөлүн эрттир дыңзыг боор!+

Мээң күзел-соруум ёзугаар ол хат хадып кээрге,

Мен чонумга хамаарыштыр шииткелимни үндүрер мен!» – деп, Бурган чугаалаан.

13Булут ышкаш, дайзын көдүрлүп олур+,
ооң дайынчы тергелери казыргы дег+,
аъттары эзирлерден кашпагай!+
Ат болдувус-ла, өлүп читтивис-ле!

14«Иерусалим, бодуңнуң чүрээңни бузуттан арыглап ал+,
ынчан камгалалды алыр сен!

Чежеге дээр кара бодалдарың амдажыдар сен?

15Дан хоорайдан, Эфрем дагларындан
өлүмнүң медээзи дыңналып тур.

16Чоннарга мону чарлаңар, Иерусалимге дамчыдыңар:

ырак чурттан аг-шериг кел чыдыр,

Иудеяның хоорайларында оларның алгы-кышкызы чаңгыланып тур.

17Шөлдү долганган таңныылдар дег,
олар найысылалды бүзээлеп келди+.

Чүге дээрге Иудея Меңээ удур тура халаан-дыр! – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

18Бодуңнуң-на ажыл-херектериң,
бак үүлгедиглериң бо бүгүнү сенче халдатты!+

Бузут-багыңдан тывылган ажыг-шүжүг сээң чүрээңни кемдедип тур».

Иеремияның чону дээш кажыыдааны

19Ишти-хөңнүмнү! Ишти-хөңнүмнү!

Чүрээм аарышкыдан харыксырап, чарлыр чыгыы соп тур+,
ыыттавайн баар аргам чогул.

Чүге дээрге трубалар эткенин – дайынчы медээни дыңнап тур мен.

20Халапты халап солаан+, бүгү чурт хоозураан;
чадырларывыс хенертен, оран-сававыс – карак чивеш дээр аразында
буступ кээп дүшкен+.

21Кажанга чедир дайынның туктарын көрүп,
дайынчы трубалар этсирин дыңнаар мен?

22«Мээң чонум мелегей-дир, Мени билбес-тир!

Угаан кирбээн уруглар дег, сарыыл чок-тур;+
олар чүгле бузут үүлгедир талазы-биле мергежээн,
а буян кылып билбес-тир».

23Черже көрдүм – ол ужу-бажы билдинмес, ээн болду,
дээрже көрдүм – ында чырык чок болду+.

24Дагларже көрдүм – олар сирилеп тур,
тейлер шупту сүрээдеп тур+.

25Көөрүмге, чаңгыс-даа кижи чок,
дээрниң куштары тарадыр ужа берген болду+.

26Көөрүмге, чечектелген чер ээн кургаг хову апарган болду+,
ооң бүгү хоорайларын Дээрги-Чаяакчының күзел-соруун ёзугаар бузуп каапкан –

Ооң килең-кылыы ол хире-дир!

27Дээрги-Чаяакчы: «Бо бүгү чер хоозурап каар,
ынчалза-даа ону бүрүнү-биле узуткавас мен!+

28Ынчангаш чер ыглап-сыктаар+, бедик дээр карара бээр+;
шиитпиримни үндүрген мен,
ам ону өскертпейн, күүседир мен» – деп чугаалаан болгай.

29Аъттыг-шеригжилер биле ча адыгжыларының алгы-кышкызындан
хоорай чурттакчылары тарадыр маңнажып тур.

Олар шыргай аргаларже дезип,
кашпалдарже чаштып чоруп тур.

Хоорайлар шупту ээнзирээн, оларда чаңгыс-даа чурттакчы артпаан.

30А сен, куруглаан Иудея, ам канчаар сен?

Каас-коя хептер кедип, алдын каасталгалар-биле шиметтинип,
карактарың будуп чордуң. Хей-ле каастанып чораан болдуң!

Сээң-биле самыырап турган таныштарың
сени тоовастап, амы-тыныңны үзүксеп тур+.

31Алгы-кышкыны дыңнап тур мен –
херээжен кижи божуп чыткан-даа дег,
ол дун төлүн божуп, човууртаан-даа ышкаш+.

Сион-кыс ыглап-сыктап, уё-човуур-биле холун өрү сунуп+:

«Ат болдум! Өлүрүкчүлерден дезер дээш шаам төндү!» – деп тур.

5

Бүгү чон бачытка борашкан

5^1«Иерусалимниң кудумчуларын эргий кылаштаңар.

Көрүп чоруңар, сураглап билип алыңар, төп шөлдерден дилеңер:

алыс шынче чүткээн, оода чаңгыс чөптүг кижи бар-дыр бе,
ындыг кижи тып шыдаар силер бе?+

Тып алзыңарза, Мен найысылалды өршээр мен!+

2Иерусалимниң чурттакчылары дириг Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглап турар,
ынчалза-даа ол даңгырактары меге боор-дур+».

3Дээрги-Чаяакчы, Сээң карааң алыс шынны көрүп кагбас деп бе?

Чонуңну буурадып турдуң – а ол аарышкыны медереп билбес-тир,
ону узуткап турдуң – а ол угаан киреринден ойталаар-дыр+.

Оларның сеткил-чүрээ даштан кадыг апарып,
Бурганче эглиринден ойталады+.
4Мен ынчан: «Бо-даа карачал улус-тур,
олар бүдүүлүк болгаш, Дээрги-Чаяакчының оруун,
боттарының Бурганының дүрүмнерин билбес болгай+.

5Ынчаарга ызыгууртан кижилерге барып, чугаалажып көрейн.

Олар Дээрги-Чаяакчының оруун,
Бурганының дүрүмүн билир болгай» – дээн мен.
Ынчалза-даа олар база шупту
Бурганның кедирген хомудун чуура шаап,
моожазын үзе тыртып каапкан болду+.

6«Ынчангаш оларже шыргай арыгдан арзылаң халдаар,
оларны ховунуң бөрүзү үзерлеп кааптар,
ирбиш хоорайлар чанынга кеденир:

хоорайдан үнген кижи бүрүзүн ол үсперлеп кааптар!+

Чүге дээрге оларның бачыттары көвүдээн-дир,

Меңээ өскерлири дам барган-дыр.

7Мен сени канчап өршээр мен?

Сээң улузуң Менден ойталаан-дыр,

Бурган болбас дүрзүлер+ ады-биле даңгыраглаар-дыр+.

Мен тоттуруп турумда-ла, олар самыыралга алзып,
самыын херээженнер бажыңнарында тырлып турар-дыр.

8Семис киргин аскыр дег, кижи бүрүзү өске кижиниң кадайынче туралап,
киштеп кыйгырар-дыр+.

9Таанда-ла ол бүгү дээш оларны кезетпес мен бе? – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Таанда-ла ындыг чондан өжээн негевес мен бе?+

10Дайзын чоннуң виноград шөлдеринче[*] барып, үрегдезин,
ынчалза-даа бүрүнү-биле узуткавазын+.

Виноград сыптарын үрегдезин,
чүге дээрге олар Дээрги-Чаяакчыга хамаарышпас-тыр.

11Чүге дээрге Израильдиң-даа, Иудеяның-даа чону

Меңээ шынчы эвес болган-дыр – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

12Олар Дээрги-Чаяакчы дугайында мегелеп чугаалажып:

„Бурган бисти канчаптар деп. Бисти айыыл-халап-даа таварбас,
дайын-чаа-даа, аш-чут-даа көрбес бис!+

13Ооң медээчилери хат ышкаш хоозун кижилер-дир;

Дээрги-Чаяакчының сөзү оларга ажыттынмаан.

Оларның оштаан бүгү бак чүвези боттары-биле боттанзын!“ – деп турганнар+».

14Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы мынча дээн:

«Иеремия, улустуң ындыг чугаа-сөзү дээш,
сээң аксыңдан үнер Мээң сөзүмнү от дег кылып каар мен+,
бо чон ыяш апаар – ону ол от чиптер+.

15Көөр силер, израильчилер,

Мен силерже ыракта чонну ыдыптар мен+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, –
күчүлүг, эрте-бурунгу чонну!

Силер ооң дылын билбес боор силер,
чугаа-сөзүн билип шыдавас силер+.

16Ооң согун саадаа – ажык чевег дег+,
ооң дайынчылары шупту күш-шыдалдыг.

17Ол чон силерниң дүжүдүңерни, аъш-чемиңерни сыырыптар,
оглу-кызыңарны база сыырыптар, мал-маганыңарны чиптер,
виноградыңарны, фига чимизиңерни база чиптер+.

Ол силерниң идегеп турар быжыглалдыг хоорайларыңарны хылыш-биле чылча шаап каар.

18Ынчалза-даа ынчан безин силерни төнчүзүнге чедир узуткавас мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – 19Улус: „Дээрги-Чаяакчы Бурганывыс бо бүгүнү бис-биле чүү дээш кылганы ол?“ – деп айтырарга+, „Силер Оон ойталааш, бодуңарның чериңерге өске бурганнарга бараан болуп турдуңар, ынчангаш өске черге хары улуска бараан болур силер“ – деп харыылаар сен, Иеремия.

20Иаковтуң салгалынга медээлеп, Иудеяга дыңнадып:

21„Мону дыңнап ал, мелегей, угаан чок чон!+

Карактыг хиреңерде, көрбес-тир силер,
кулактыг хиреңерде, дыңнавас-тыр силер!+“ – деп чугаалаңар.

22Менден коргар база сүрээдээр ужурлуг эвес ийик силер бе?+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Мен дээрге далайны кызыгаарлай элезин салып каан Бурган-дыр мен.

Суг ажып шыдавас мөңге кызыгаарны кылып каан Бурган мен.

Далайның чалгыглары хөлзеп, часказа-даа, ону үреп күш четпес,
шимээргеп, диргелзе-даа, ону ажа шурап шыдавас+.

23А бо чон чөрүү, чагырга билбес-тир:

Менден хая көрүнгеш, чоруй барган-дыр+.

24Олар сеткил-чүрээнде: „Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстан коргуп чоруулу,

Ол биске чогуур хуусаада, күзүн-даа, чазын-даа чаъзын чагдырып+,
дүжүт ажаар үелерни тодарадып бээр болгай“ – дивээн-дир.

25Оларның кем-буруузу ол бүгүнү оларга бербейн барды,
бачыттары ачы-буянны олардан хунаап аппарды.

26Мээң чонумнуң аразында бузуттуг улус бар-дыр:

олар кедегде олурар куш тудукчузу ышкаш,
какпа-дузаан салып алгаш, кижилер тудар-дыр!+
27Куштар долган хааржак ышкаш,
кара сагыш-биле тыпкан олча оларның бажыңнарын долган.

Ынчангаш олар байып, депшээн-дир,

28чооннап, чагландыр семирип калган-дыр.

Кылбас-ла бузуттуг үүлгедии чок, өскүстер эки-чаагай чурттаар кылдыр,
оларның херээн чөптүү-биле шиитпес,
ядыыларның чаргызын шынныы-биле шиитпес улус-тур+.

29Таанда-ла ол бүгү дээш оларны кезетпес мен бе? – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Таанда-ла ындыг чондан өжээн негевес мен бе?+

30Бо черде коргунчуг чүдек-бужар чүүлдер бооп турар-дыр:

31бүдүү билирлер мегелеп медеглээр-дир+,

Бурганның бараалгакчылары боттарының туразы-биле
улусту чагырар-дыр,

Мээң чонумга ол чорук таарымчалыг-дыр.

Ол бүгүнүң хараазында силер-биле чүү боор деп?

6

Дайзын Иерусалимче халдаар

6^1Вениаминниң аймаа, Иерусалимден дезиңер!

Текояга+ трубадан этсиңер,

Бет-Каремге+ сагындырыглыг демдектен бериңер[*],
чүге дээрге соңгу чүктен айыыл-халап,
аажок улуг өлүм-чидим кел чыдар-дыр+.

2Эрге-чассыг, чараш Сион-кысты чок кылып каар мен![*]

3Сүрүг малын кадарып чоруур кадарчылар дег,
дайзыннар аңаа чедип келгеш, чадырларын ону дескиндир тип алгаш,
кижи бүрүзү Иерусалимниң кайы-бир талазын кадарып туруп аар.

4Олар: „Иерусалимге удур тулчуушкунну белеткеңер!+

Туруңар, дал дүъште үнүптээли!

Харалаан, хүн ажар чедип, имиртиңней берди.

5Туруңар, дүне када үнүптээли,
ооң быжыг ханаларын үреп бузуп кааптаалы!“ – деп тур».

6Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези бо-дур:

«Ыяштардан кезиңер+, Иерусалимге удур бүзээлел чалын тудуңар.

Дарлал бо хоорайның эриин ажыр долган-дыр+ –
ол кеземчем көрзүн.

7Суг бажындан бүлгүрлүп турар суг дег, найысылалда бузут хайныгып тур,
үптээшкин биле күчүлел ында оожургавайн дыңналып тур,

Мен көрүп кээримге-ле, кемдээшкин, балыг-бышкын көстүр-дүр!+

8Иерусалим, миннип кел, оон башка сенден хөңнүм кала бээр,
сени кижи чурттап шыдавас, хоозураан чер кылып каар мен».

9Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы: «Израильчилерниң арткан кезээн,
виноград шөлүнде чимисти дег, чыып кааптар.

Виноград чыыкчызы дег, холуңну сыптарже сунувут!» – дээн.

10Кымга чугаалаайн, кымны сургаайн, кым мени дыңнаарыл?

Улус-чон кулаан кумнап алган – дыңнап шыдавас-тыр+.

Дээрги-Чаяакчының сөзүн дора көрүп, аңаа хөңнү чок-тур+.

11Дээрги-Чаяакчының килеңин үлежип турар мен,
ону доктаадып шыдавас мен!+

«Кудумчуда бичии уругларже, бөлүглежип чыылган аныяктарже

Мээң килеңимни төвүт![*]
Эр-даа, херээжен-даа улусту тудуп алгаш баар,
назылап кыраан ирейни база.

12Израильчилерниң бажыңнары, шөлдери болгаш кадайлары
хары улус холунче кире бээр+,
чүге дээрге Мен бо черниң чурттакчыларынче
холум көдүрер мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

13Олар шупту, улуу-даа, бичези-даа, чүгле ажык-кончаа сүрүп+,

Бурганның медээчизинден эгелээш, Ооң бараалгакчызынга чедир
меге чүүл кылып чоруур болгай+.

14Олар „Амыр-тайбың, амыр-тайбың!“ деп хоозун чүве чугаалап+,

Мээң чонумнуң балыгларын чиик көрүп,
экиртир деп бодап турар, а амыр-тайбың чок-тур!

15Олар чүдек-бужар чүүлдер кылып турар, ыядыр ужурлуг улус-тур,
ынчалза-даа ыядыр арын, эгенир сагыш оларда чок-тур+.

Ынчангаш олар аштырганнар аразынга кырлып каар,

Мээң кеземче көргүзүп кээр хүнүмде кээп дүжер».

Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези ол-дур+.

16Дээрги-Чаяакчы мынча деп чугаалаан:

«Орук белдиринге доктаагаш, топтап көрүңер, эрте-бурунгу оруктар дугайында айтырыңар+, буянның оруу кайда-дыр – олап чоруңар, ынчан сагыш-сеткилиңер тамчык-дыштыг болур+ – деп чугааладым. А силер: „Олап чорбас бис!“ – деп харыыладыңар. 17Мен силерге доскуулчуларны[*] тургускаш: „Труба этсирин дыңнаңар!“ – дидим. А силер: „Дыңнавас бис!“ – деп харыыладыңар+.

18Ынчангаш Мээң чонум-биле чүү боорун дыңнап алыңар, чоннар,
билип алыңар, чыылган улус.

19Чер-делегей, дыңна! Мен бо чонче айыыл-халапты –
ооң бодунуң-на бодалдарының үре-түңнелин ыдып тур мен+,
чүге дээрге Мээң чугаа-сөзүмнү тооп дыңнаваан,

Мээң хоойлумну хүлээп көрбээн чон-дур.

20Шевадан+ эккелген ладанның,
ырак чурттан эккелген чаагай чыттыг кулузуннуң Меңээ херээ чүл?

Бо чоннуң өргүлдери Мээң сеткилимге таарышпады,
ооң бүрүн өрттедир өргүлдеринге хөңнүм чогул+».

21Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы: «Бо чоннуң мурнунга моондактар салыр мен,
аңаа адалары болгаш оолдары, эжишкилер болгаш кожалар тептигип,
өлүп каар!+» – дээн.

22Дээрги-Чаяакчы: «Көрүңер!

Соңгу чүкте чурттан бир чон кел чыдыр+,
күчүлүг аймак чер-делегейниң кыдыындан көдүрлүп олур!+

23Ол дээрге холунда ча-согун, хылыш туткан,
каржы-дошкун, кам-хайыра чок улус-тур,
оларның алгы-кышкызы далайның дааш-шимээни дег.

Аъттыг шаап кел чыдар, тулчурунга белен дайынчылар-дыр,
олар сенче халдаары ол-дур, Сион-кыс!» – деп чугаалаан.

24Оларның дугайында медээни дыңнадывыс, салдыныптывыс,
аарышкы, хилинчек бисти, божаан херээженни дег, ат кылып тур+.

25Шөлче үнмеңер, оруктарга көзүлбеңер,
чүге дээрге кайда-даа хылыш туткан дайзыннар бар-дыр,
долгандыр коргуш бар-дыр+.

26Мээң күжүр чонум!

Качыгдалдың самдар хевин кедип ал, хүлге боражып ал,
эр чаңгыс оглуңнуң өлүмү дээш кажыыдаан дег+,
ыглап-сыкта, ондап-оста,
чүге дээрге узуткакчы биске хенертен чедип кээр+.

27«Иеремия, Мен сени Бодумнуң чонумну шылгазын дээш,
мөңгүннүң шынарын хынаан эзилдирикчи дег, чоруттум+,
сен ам шивээ боор сен+,
чоннуң кылган херектерин үнелээр сен.

28Олар шупту чөрүү, чагырга билбес,
хоп-чип дажып чурттап чоруур улус-тур.

Олар дээрге чүректери чес-демирден бүткен улус-тур,
олар шупту үүлгедикчилер-дир.

29Хөрүктү үрүп турган,
ынчалза-даа Эзилдирикчи бо чонну хей-ле эзилдирген,
от ажык чок холуксааны ылгап шыдаваан:

бузут-бактыг улус аңгыланмайн барган!

30Ол улусту ажык чок мөңгүн деп адаар,

Дээрги-Чаяакчы оларны хүлээп көрбээн-дир+».

7

Бурганның өргээзинге суртаал

7^1Дээрги-Чаяакчының Иеремияга ажыдып каан сөзү бо-дур: 2«Дээрги-Чаяакчының өргээзинде хаалга аксынга туруп алгаш+, бо чугаа-сөстү медегле. „Бүгү Иудея, Дээрги-Чаяакчының сөзүн дыңна! Аңаа мөгеер дээш бо хаалга дамчыштыр кирип турар бүгү улус, дыңнаңар!“ – дээр сен».

3Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы мынча дээн: «Оруктарыңар биле ажыл-херектериңерни эдип-чазап, экижидип алыңар+, Мен ынчан силерни бо черге чурттадып арттырар мен[*]. 4„Дээрги-Чаяакчының өргээзи мында тур! Дээрги-Чаяакчының өргээзи тур! Дээрги-Чаяакчының өргээзи!“ дээн меге сөстерге идегевеңер+. 5Оруктарыңар биле ажыл-херектериңерни эдип-чазап, экижидип алыңар база кижилер аразында чаргыны чөптүү-биле чарыңар+, 6араңарда чурттап турар даштыкы кижини, өскүстү, дулгуяк херээженни базынмаңар, бо черге буруу чок кижиниң ханын төкпеңер база боттарыңарга хора халдадыр өске бурганнарга мөгейбеңер. 7Ынчан Мен ада-өгбеңерге үе-дүпте кезээ мөңгеде ээлээр кылдыр берген черимге – шак бо черге силерни чурттадып арттырар мен+[*].

8А силер боттарыңарга ажык-дуза чок меге сөстерге идегээр-дир силер. 9Оорланыр, кижи өлүрер, самыыраар, мегелеп даңгыраглаар+, Ваал бурганга айдызаашкын кылыр, билбес чорааныңар өске бурганнарга мөгеер-дир силер, 10а оон Мээң мурнумга чедип келгеш, Мээң адым-биле адаан бо өргээге туруп алгаш: „Камгалал алдывыс!“ – деп чугаалааш, ол бүгү чүдек-бужар үүлгедиглериңерни улаштыр кылыр деп баар-дыр силер! 11Мээң адым-биле адаан бо өргээни көөрүңерге, дээрбечилер уязы сагындырар-дыр бе?+ А Мен ол бүгүнү көрүп тур мен! – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – 12Мээң ат-алдарым аңаа турар кылдыр эң баштай доктааткан чер болур Силомче[*] баргаш, Мээң израиль чонумнуң бузут-багы дээш ону канчаар кезеткенимни көрүңер. 13-14А силер ол бүгүнү үүлгедип турдуңар. Мен силерге катап-катап сагындырып шаг болдум, а силер дыңнаваан болгай силер, кыйгырып шаг болдум, а силер харыылаваан болгай силер+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, – ам ол бүгү дээш, Силом-биле кылган чүвемни Мээң адым-биле адаан өргээ-биле, силерниң идегээр өргээңер-биле, силерге болгаш ада-өгбеңерге берген черим-биле база кылыр мен! 15Эфремниң салгалы болур бүгү ха-дуңмаңарны Мээң мурнумдан үндүр сывырганым дег, силерни база үндүр сывырар мен+.

Чоннуң Бурганга шын эвес мөгейиишкини

16А сен, Иеремия, бо чон дээш мөргүве, ол дээш ыглап, чалбарба, Менден дилег кылба!+ Дөмей-ле сени дыңнавас мен. 17Иудеяның хоорайларында, Иерусалимниң кудумчуларында оларның чүнү үүлгедип турарын көрбес-тир сен бе? 18Ажы-төл ыяш чыып тур, адалары от кыпсып тур, херээженнер дээрниң Кадынынга[*] өргүүр боовалар быжырар дээш далган нугуп, Мени хомудадыр дээш өске бурганнарга арага чажып тур. 19Ынчалза-даа херек кырында кымны хомудадып турарларыл, Мени бе? – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Чок, боттарын хомудадып турарлар, боттары бак атка кирерлер».

20Ынчангаш Дээрги-Бурган-Чаяакчы: «Мээң хорадаан килеңим бо черни, кижилер болгаш мал-маганны, шөлде ыяштарны, черниң үнүш-дүжүдүн хөме аптар. Килеңим өшпейн кыптыгар!+» – дээн.

21Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы мынча дээн: «Өргүлдерден эккеп салыңар-ла, бүрүн өрттедир өргүлдерден кылыңар-ла, өргүл малының эъдин чиңер-ле!+
22А силерниң ада-өгбеңерни Египеттен үндүре берген үемде, ол дугайында чугаалаваан мен, бүрүн өрттедир болгаш өске өргүлдер дугайында айтыышкыннар бербээн мен+. 23Оларга чүгле: „Мээң сөзүмнү дыңнаңар, Мен силерниң Бурганыңар болур мен, силер – Мээң чонум болур силер+. Мээң айыткан кандыг-даа оруум-биле чоруңар, ынчан силерге эки-чаагай болур+“ – деп айтыышкын берген мен. 24А олар тооп дыңнавады, кулаан Менче ээктирбеди, боттарының угаап билир аайы-биле, чөрүүленген бузуттуг чүректериниң аайы-биле чурттап чордулар – Менче көрүнмейн, хая көрнү бердилер+. 25Ада-өгбеңерниң египет черден үне берген хүнүнден эгелээш, бөгүнге чедир Мен силерже Бодумнуң чалча-медээчилеримни катап-катап чорудуп келдим+. 26Ынчалза-даа силер Мени тооп дыңнаваан силер, Менче кулааңар ээктирбээн силер, чөрүүңер дам барып, ада-өгбеңерден артык бак апарган силер+.

27Сен ол бүгүнү оларга чугаалаар сен, Иеремия, а олар сени тооп дыңнавас; оларны кыйгырар сен, а олар сеңээ харыылавас. 28Ынчан оларга: „Боттарының Бурганы, Дээрги-Чаяакчызының сөзүн тооп дыңнавас, чагыг-сургаалды хүлээп албас чон бо-дур! Алыс шын ам оларда чок-тур, оларның аксынга ол эптешпээн-дир!“ – деп чугаалаар сен.

29Сион-кыс, чажың үзе кескеш, ыңай октавыт, тейлерге ыыткыр кажыыдап ыгла, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы бо салгалга килеңнээш, ону хүлээп көрбейн, каапкаш барган-дыр.

30Иудеяның чону Мээң мурнумга бузут үүлгедип тур – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Олар чүдек-бужар чүүлдерин Мээң адымга тураскааткан өргээде тургузуп алган-дыр+, ол өргээ ам бужартаан-дыр+. 31Олар Бен-Энном шынаазында+ Тофет деп черде өргүл салыр бедигээштер кылып алгаш, боттарының оглу-кызын отка өрттедип турар-дыр. Мен ындыг айтыышкын бербээн мен, ындыг чүве Мээң сагыжымга-даа турбаан!+
32Ынчангаш үези кээрге, ук черни Тофет азы Бен-Энном шынаазы дивес, а Кыргып хыдыышкын шынаазы деп адаар. Кижи ажаар чер чедишпес боорга, улусту Тофетке ажаап эгелээр – деп, Дээрги-Чаяакчы чугаалаан. – 33Ол чоннуң улузунуң мөчү-сөөктери дээрниң куштарынга, черниң аң-араатанынга чемиш болур, аң-кушту ойладып-хойзур кижи тывылбас+. 34Иудеяның хоорайларынга, Иерусалимниң кудумчуларынга өөрүшкү биле хөглээшкин үнү, күдээ оол биле келин кыстың үнү дыңналбас кылдыр кылып каар мен+, чүге дээрге бо черге бузундулар артар+.

8

8^1Ол үе кээрге, Иудеяның хааннарының, нояннарының сөөктерин, Бурганның бараалгакчылары биле медээчилериниң сөөктерин, Иерусалимниң чурттакчыларының сөөктерин бужартадып, чевеглерден үндүр октаптар – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – 2Ол сөөктерни хүн биле айның адаанга, ол улустуң ынак чорааны, бараан болуп чорааны сылдыстарның бүгү аг-шерииниң мурнунга тарадыр октаптар. Олар ук чырымалдарга мөгейип, олардан айтыртынып, оларның мурнунга доңгая кээп дүжүп турган болгай!+ Ол сөөктерни кым-даа чыгбас, орнукшутпас – черге өдек ышкаш артып каар+.

3Шак ол бузуттуг аймактың дириг арткан улузунга өлүм амыдыралдан күзенчиг апаар!+ Мээң оларны үндүр сывырыпканым чер бүрүзүнге, каяа-ла олар дириг артар болдур, ындыг болур» – деп, Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы медеглээн.

Мерген угаан чок чон

4«Бо улус-чонга мону чугаала. Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези бо-дур.

Кээп ушкан кижи көдүрлүрүн оралдашпас деп бе?

Аза берген кижи дедир эглип келбес деп бе?

5А Иерусалимниң бо чону чүге үргүлчү соора баарыл?

Ол мегеден так туттунгаш, Бурганче эглиринден ойталаар-дыр.

6Мен кичээнгейлиг, топтап дыңнап турдум,
ынчалза-даа шынын чугаалавайн бардылар.
Кым-даа бузут дээш буруузун билинмеди,
„Чүнү үүлгедип алганым ол?“ диведи.
Кижи бүрүзү бодунуң оруу-биле,
чаа-дайын шөлүнче кушталган аът ышкаш, маңнаар-дыр.

7Дээрде шилен безин ужуп чанып кээр үезин билир,
көге-буга, хараачыгай, дуруяа-даа үезинде ужуп кээр.

А Мээң чонум Дээрги-Чаяакчының дүрүмнерин билбес-тир+.

8„Бис мерген угаанныг бис,

Дээрги-Чаяакчының хоойлузу бисте бар“ деп канчап чугаалаар силер?

Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының мегечи демир-үжүү
меге чүүл бижип турар+.

9Мерген угаанныглар бак атка кирер,
олар коргуушкунга алзып, какпа-дузакка туттурар.

Дээрги-Чаяакчының сөзүн хүлээп көрбээн улус-тур,
оларның мерген угааны кайыл ынчаш?

10Ынчангаш Мен оларның кадайларын өске кижилерге,
оларның шөлдерин – өске ээлерге бериптер мен+.

Олар шупту, улуу-даа, бичези-даа, чүгле ажык-кончаа сүрүп,

Бурганның медээчизинден эгелээш, Ооң бараалгакчызынга чедир
меге чүүл кылып чоруур-дур.

11Олар „Амыр-тайбың, амыр-тайбың!“ деп хоозун чүве чугаалап+,

Мээң күжүр чонумнуң балыгларын чиик көрүп, экиртир бодап турар,
а амыр-тайбың чок-тур!
12Олар чүдек-бужар чүүлдер кылып турар,
ыядыр ужурлуг улус-тур,
ынчалза-даа ыядыр арын, эгенир сагыш оларда чок-тур+.

Ынчангаш олар аштырганнар аразынга кырлып каар,

Мээң кеземче көргүзүп кээр хүнүмде олар кээп дүжер» – деп, Дээрги-Чаяакчы чугаалаан+.

13«Оларның дүжүдүн узуткаар мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Виноград сывынга кат артпас, фига ыяжынга чимис турбас,
бүрүлер база кадып каар. Оларга берген бүгү чүвем куруглап каар+».

14Саадап турган херээвис чүл?

Барып, быжыглаттынган хоорайларга чыылгаш, аңаа өлүмден манаалы!

Дээрги-Чаяакчы Бурганывыс бисти өлзүн дээн-дир,
биске хораннап каан суг ижирткен-дир+,
бис Ооң мурнунга бачыт үүлгеткен болгай бис.
15Амыр-тайбың кээр боор деп идегеп турдувус,
ынчалза-даа ачылыг чүү-даа чок-тур,
экирииривисти манап турдувус,
ынчалза-даа коргунчуг хай-халаптар чедип келди+.

16Дан хоорайдан[*] аскырларның хөрээ киргирээни дыңналды,
дайзынның аъттарының киштээринден чер сириңейни берди!+

Дайзыннар кел чыдыр, олар черни, ында бар бүгү чүвени,
хоорайларны, ында чурттаан улус-чонну сыырыптар.

17«Мен силерже хоранныг чыланнарны чорудуп тур мен+.

Оларны чагырар илбилиг сөстер чок,
олар силерни шагар эвеспе+» – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн.

Иеремияның бодунуң чону дээш кажыыдааны

18Ажыг-шүжүүм аргалаттынмас,
чүлдү-чүрээм саргып аарып турар.

19Чурттуң бүгү булуңнарындан[*] мээң күжүр чонумнуң:

«Таанда-ла Сионда Дээрги-Чаяакчы чок бе,
таанда-ла ооң Хааны чок бе?+» – дээн кыйгызы дыңналып тур.

«Олар Мени чүге хары, чөгенчиг дүрзү-бурганнары-биле
килеңнедип алганыл?+»

20Дүжүт ажаалдазы доозулган, чай эрткен,
а биске камгалал келбеди.

21Мээң күжүр чонумнуң балыглары дээш хинчектенип чор мен!+

Дүмбей мени бүргеп алган, коргуушкун хөме апкан.

22Таанда-ла Галаадта[*] эм чок чүве бе?+

Таанда-ла ында эмчи кижи чок чүве бе?

Ынчаарга мээң күжүр чонум чүге экирбейн турарыл?

9

9^1О, мээң бажым суг долган кудук апарган болза!

Карактарымдан чаштар аттыгып үнүп турган болза!+

Күжүр чонумнуң өлүрткен улузунуң ажыын ажып,
дүне-хүндүс ыглаар ийик мен.
2Ээн кургаг ховуга хоргадап,
дүн чарар черлиг турган болзумза!+

Бодумнуң чонумну каапкаш, чоруй баар ийик мен.

Чүге дээрге олар шупту самыыраан улус-тур,
өскерликчилер ниитилели-дир!

3Оларның мегечи дылы кирижээн ча дег-дир+.

Олар чер кырынга шын эвес чүүл-биле күш кирип,
бир кемниг херекке улаштыр өскезин үүлгедип чоруур.

«Олар Мени билбес+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

4Кижи бүрүзү бодунуң кожазындан кичээнзин, ха-дуңмаңарга бүзүревеңер+,
чүге дээрге ха-дуңма улус бот-боттарын кажарлаарын бодаар,
кожа кижилер хоп-чип дажыыр.
5Кижи бүрүзү бодунуң кожазын мегелээр,
кым-даа шынны чугаалавас,
аксы-дылын мегелеп чугаалаары-биле мергежидип алгаш,
бүгү күжүн бузутка берип турар.

6Кара сагыш аразында чурттап турар кижи-дир сен, Иеремия.

Оларның сагыжы кара болгаш,

Мени билип аарындан ойталаан» – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн.

7Ынчангаш Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы:

«Оларны эзилдирер, шенээр мен!+

Мээң күжүр чонум-биле оон өскээр канчаар деп мен?

8Оларның дылы – өлүмнүг согун,
оларның аксы-дылын кара сагыш долган.

Кожазы кижи-биле эп-найыралдыг чугаалажырлар+,
а чүрээнде аңаа какпа салып чыдарлар+.

9Таанда-да ол бүгү дээш оларны кезетпес мен бе?

Таанда-ла ындыг чондан өжээн негевес мен бе?» – деп медеглээн+.

10Дагларның ажыын ажып ыглап-сыктаар мен,
ховуларда одарлар дээш ишкирнигип ыглаар мен.
Чүге дээрге олар өрттенип калган-дыр+,
аңаа чорумалдар таварышпастаан-дыр,
сүрүг хойлар эдери дыңналбастаан-дыр.
Дээрниң куштары ужуп чоруй барган+,
хамык аң-мең тарадыр халчы берген.

11«Мен Иерусалимни бузундулар оваазы+,
шөө-бөрүлер чурттаар чер кылып каар мен,
Иудеяның хоорайларын хоозурадыр мен,
оларга чурттакчылар артпас+».

12Чүге бо чер өлүглени бергенил, чүге ээн кургаг хову дег өрттенгенил, чүге ында чорумалдар чогул? Бо бүгүнү билип шыдаар мерген угаанныг кижи бар бе? Дээрги-Чаяакчының чугаалаан сөзүн дамчыдып шыдаар кижи бар бе?

13Дээрги-Чаяакчы: «Мээң оларга доктаадып берген хоойлумну каапканы дээш, Мээң сөзүмнү тооп дыңнавааны, ооң аайынга кирбээни дээш, ол бүгү болган-дыр. 14Олар боттарының чөрүү чүректериниң аайынче кирип, Ваалдың дүрзүлеринге мөгейип турарлар, ол бүгүге ада-өгбезинден өөренип алганнар-дыр» – деп чугаалаан.

15Ынчангаш Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы: «Мен бо чонну ажыг чашпан-биле чемгерер мен, оларга хоранныг суг ижиртир мен!+
16Оларны өске чоннар аразынга тоо быдарадыр мен+, а олар-даа, оларның ада-өгбези-даа ол чоннарны билбес чораан болгай. Оларны хылыш-биле сүрүп, төнчүзүнге чедир узуткаар мен+» – дээн.

17Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы: «Боданыңар!

Ажыыңар ажып ыглажыр херээженнерни кыйгырар үе келди!

Олар чедип келзин! Эң-не мергежээннерин эккелдирип алыңар,
олар чедип келзин!» – деп чугаалаан+.

18Олар дүрген чедип келзин, бистиң ажыывыс ажып ыглашсын!

Бистиң карактарывыс чажы төгүлзүн, караавыс суу аттыгып үнзүн!+

19Сион тейден: «Ат болдувус! Аажок бак атка кирдивис!

Черивисти каап чоруп тур бис, оран-сававыс бузулган-дыр» –
дээн ыы-сыы дыңналып тур.

20Дээрги-Чаяакчының сөзүн дыңнаңар, херээжен чон!

Силерниң кулааңар Ооң сөзүн тооп дыңназын.

Уругларыңарны ыглап-сыктап билир кылдыр өөредиңер,
бирээңер өскеңерни кажыыдап ыглаарынга өөредиңер.

21Соңга өттүр шивээлеривисче өлүм шургуп кирип тур,
ажы-төлдү кудумчуларга, аныяк оолдарны – шөлдерге
кыргып-хыдып тур.

22«Оларга мону чугаала. Дээрги-Чаяакчы:

„Кижилер мөчү-сөөктери шөлде өдек дег+,
тараа кезикчизиниң соонда арткан моожалар дег чыдып каар,
оларны ажаап чыыр кижи чок“ – деп чугаалаан».

23Дээрги-Чаяакчы: «Мерген угаанныг кижи
мерген угааны-биле менээргенмезин+,
күш-шыдалдыг кижи күчү-күжү-биле чоргаарланмазын! – деп медеглээн. –

24Мактаныр бодаан кижи чүгле Мени танып,
билип алганы дээш мактанзын+.

Чүге дээрге Мен – энерелди боттандырып чоруур,
чер кырынга шын шииткел биле чөптүг-шынныг чорукту
боттандырып чоруур Дээрги-Чаяакчы-дыр мен,

Меңээ таарымчалыг чүүл ол-дур».

25«Үези кээрге, кыртыжадып демдектеттиргеш-даа, арыг эвес бооп арткан бүгү улусту Мен кезедир мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – 26Египет биле Иудеяның чоннарын, эдом, аммон, моав чоннарны, ээн кургаг ховуда чурттап чоруур, кастыының дүгүн чүлүүр ёзу-чаңчылдыг улусту+ кезедир мен. Чоннар шупту херек кырында кыртыжадып демдектеттирбээн-дир, бүгү израиль чоннуң чүрээ база бужар-багындан арыглаттынмаан-дыр+».

10

Дээрги-Чаяакчы биле дүрзү-бурганнар аразында ылгал

10^1Израиль чон! Дээрги-Чаяакчының сеңээ чугаалаан сөзүн дыңна! 2Дээрги-Чаяакчы:

«Өске чоннарның оруун эдербеңер,
оларның коргары дээрде онзагай чүүлдерден кортпаңар! – деп чугаалаан. –

3Өске чоннарның ёзу-дүрүмнери хоозун болгай:
олар аргадан ыяш кезип эккээрге,
шевер кижи ону балды-биле чазап кылгаш,
4алдын, мөңгүн-биле каастап каан база
маска, кадаглар дузазы-биле тендиңневес кылдыр
быжыглап каан дүрзү-бурганныг боор+.

5Ногаа олурткан шөлде хоютку дег,
ол дүрзү-бурганнар чугаа-сөс чок.

Оларны улус көдүрүп, дажыглап чоруп турар,
а боттары чаңгыс-даа базым кылып шыдавас+.

Олардан кортпаңар, олар хора халдадыр харыы-даа чок,
ачы-дуза чедирер шаа-даа чок+».

6Сеңээ дөмей кым-даа чок, Дээрги-Чаяакчы!+

Өндүр улуг-дур сен! Сээң адың өндүр бедик, күчү-күштүг!

7Сенден кортпас кижи бар бе, чоннарның Хааны?+

Чаңгыс Сеңээ ол бүгү чогуур-дур.

Аймак-чоннарның бүгү мерген угаанныгларының аразында,
бүгү күрүнелерде Сеңээ дөмей кым-даа чок!

8Ол улус мелегей болгаш бүдүүлүк.

Оларның өөредии чөгенчиг – анаа-ла ыяш.

9Олар Фарсистен+ калбартыр соктап каан мөңгүн,

Уфазтан алдын эккеп турар.

Чазаныкчы, эзилдирикчи усчулар ол бүгүден дүрзү-бурганнар кылгаш,
каас-коя хеп кедирип турарлар.

10А Дээрги-Чаяакчы – алыс шын Бурган-дыр,

Ол – дириг Бурган, мөңге Хаан-дыр.

Ооң килеңинден чер сирилээр,

Ол хорадаарга, кандыг-даа чон шыдажыр харык чок боор.

11Ол улуска: «Бурганнарыңар чер биле дээрни чаяаваан+,
олар чырык чер кырынга, дээр адаанга узуткаттырар[*]» – деп чугаалаңар.

12А Дээрги-Чаяакчы Бодунуң күчү-күжү-биле черни чаяап каан,

Бодунуң мерген угааны-биле өртемчейни тудуп тургускан,

Бодунуң угааны-биле дээрни хере азып каан+.

13Ол үнүн дыңзыдарга, дээрде суглар шимээргей бээр;

Ол булуттарны черниң кыдыг-кызыгаарындан бөлүп эккеп, чаъс чаап турда,
чаңныктарны чаяап, Бодунуң шыгжамырындан хатты үндүр хадыдып турар+.

14Билиг чок кижи бүрүзү сээдең[*];
шевер-даа эзилдирикчиниң шуткуп алган дүрзү-бурганы
ооң адын баксырадыр+,
чүге дээрге ооң шуткаан чүүлдери – меге-дир, оларда тын чок+.

15Олар хоозун куруг, кочуланчыг кылыглар-дыр,
кеземче үези кээрге, олар чиде бээр.

16А Иаковтуң Үлүү болур Бурган+ ындыг эвес:

бүгү чүвени Ол чаяаган,

Израиль – Ооң өнчү болур аймаа база ээлээн чери+,

Ооң ады – Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы!+

Кел чыдар айыыл-халап

17Бүзээлелде чурттап турар чон,
чуртуңну кааптарынга белеткенип, эт-севиң чыып ал.

18Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы:

«Мен бо удаада шак бо черниң чурттакчыларын үндүр сывырып,
айыыл-халапка таварыштырар мен, оларны дайзыннары тудуп алзын» – дээн-дир.

19Ат болдувус! Хилинчээвис көрдүвүс,
балыгларывыс саргып аарып тур+.

Бо аарышкыга төлептиг болган болгаш,
шыдажып эртер апаар-дыр бис.

20Бистиң оран-сававыс хоозураан-дыр,
ооң хендирлерин[*] үзе тыртып каан-дыр+.

Оолдарывыс бисти каапкаш, чиде берген.

Оран-сававысты тургузуп бээр,
шывыгларын кырынче салып бээр кижи ам чок-тур.

21Чүге дээрге чагырыкчылар сээдеңнээн-дир,

Дээрги-Чаяакчыже чүткүвестээн-дир.

Ынчангаш олар ам чедимчелиг болбас,
оларның албаты чону тоо быдарай берген+.

22Медээ чедип келди, соңгу чүкте чурттан улуг дааш-шимээн дыңналды!+

Иудеяның хоорайлары хоозурап, шөө-бөрүлер чурттаар чер апаар-дыр.

23Билир бис, Дээрги-Чаяакчы:
кижи бодунуң оруун чагырып шыдавас,
баар уун башкарып шыдавас+.
24Бисти кезедип көрем, Дээрги-Чаяакчы,
чүгле чөптүү-биле, килеңнээн үеңде эвес!+
Бисти чөгенчиг улус кылбайн көрем!
25Сээң килеңиң Сени билбес чоннарже,
Сээң адыңны мактавас аймактарже кыптыксын!+
Чүге дээрге олар израиль чонну сыырыпкан+,
ону чипкен, узуткап каан
база ооң чурттаан черин хоозурадып каан болгай+.

11

Чагыг-керээни чоннуң үрээни

11^1Дээрги-Чаяакчының Иеремияга ажыдып каан сөзү бо-дур: 2«Шак бо чагыг-керээниң сөстерин дыңнаңар, оларны Иудеяның чонунга, Иерусалимниң чурттакчыларынга медээлеңер. 3Оларга Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганының сөстерин чугаала: бо чагыг-керээниң сөстерин тооп дыңнавас кижи каргаттырар+. 4Чагыг-керээмни Мен силерниң ада-өгбеңерни, хайылдырар суугудан ужулган дег, Египеттен үндүре бергеш+, оларга: „Мээң сөзүмнү тооп дыңнаңар, Мээң силерге дужааганым бүгү чүвени кылыңар, ынчан силер Мээң чонум болур силер, а Мен силерниң Бурганыңар болур мен+“ – деп чугаалап, айтып-чагаан мен. 5Ынчаар кылыр болзуңарза, силерниң ада-өгбеңерге сүт болгаш ары чигири агып чыдар байлак черни+ – ам силерниң ээлеп турарыңар черни бээр болган даңгыраамны+ күүседир мен».

Мен: «Ылап-ла ындыг, о Дээрги-Чаяакчы!» – деп харыыладым.

6Дээрги-Чаяакчы меңээ: «Бүгү бо сөстерни Иудеяның хоорайларынга, Иерусалимниң кудумчуларынга чарлап, чугаала. Шак бо чагыг-керээниң сөстерин дыңнаңар база күүседиңер! 7Мен силерниң ада-өгбеңерни Египеттен үндүре берген хүнүмден эгелээш, сагындырып келген мен, оларга бөгүнге чедир катап-катап сагындырып шаг болдум. Оларга: „Мээң сөзүмге чагыртыңар!“ – деп турдум. 8Ынчалза-даа олар тооп дыңнавады, кулаан ээктирбеди, кижи бүрүзү бодунуң бузуттуг чүрээниң чөрүү чоруунуң аайы-биле чурттап турду. Мен Бодумнуң чагыг-керээмни оларга күүседир кылдыр айтып-чагаан мен, ынчалза-даа олар күүсетпейн турду. Ынчангаш бо чагыг-керээниң бүгү каргыштары олар-биле чогуп бүдер кылып каар мен+» – деп чугаалаан.

9Дээрги-Чаяакчы меңээ: «Иудеяның улус-чонунуң, Иерусалимниң чурттакчыларының аразында сүлчээ бар-дыр+. 10Олар боттарының ада-өгбезиниң кем-буруузунче эглип келген-дир. Олар Мээң сөстеримни тооп дыңнаарындан ойталап, өске бурганнарга мөгейип, бараан болуп турду. Израиль биле Иудеяның улузу Мээң оларның ада-өгбези-биле чарган чагыг-керээмни үреди+» – деп чугаалаан.

11Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы: «Мен ам оларже чайлап шыдавазы айыыл-халапты ыдар мен. Олар Мени кыйгырып эгелээр, а Мен оларны дыңнавас мен+ – дээн. – 12Иудеяның хоорайлары, Иерусалимниң чурттакчылары боттарының айдызап турган бурганнарын кыйгырар, ынчалза-даа айыыл-халап үезинде бурганнары оларны камгалап шыдавас+.

13Иудея, сээң кандыг-даа хоорайың боду бурганныг болгай+. Иерусалимниң кудумчу бүрүзүнде чүдек-бужар Ваал бурганга айдызаар өргүл бедигээжи тургузуп алган силер.

14А сен, Иеремия, бо чон дээш мөргүве, ол дээш ыглап чалбарба, Менден дилег кылып тейлеве!+ Олар айыыл-халапка алыскаш, Мени кыйгыра бээрге, Мен оларны дыңнавас мен.

15Мээң ынак чонум Мээң өргээмде чүнү кылып турарыл? Ол хөй бужар-бак үүлгедиглер кылып турар-дыр. Бузут үүлгеткеш, өөрүп турар болзуңза+, сээң өргүлүңнү хүлээп аар деп бе?+
16Дээрги-Чаяакчы сеңээ „Каас-чараш кылдыр чечектелген, тааланчыг чимистерлиг олива ыяжы“ деп ат тывыскан+. Ынчалза-даа күштүг диңмит-кызаңнааштыг чаъс үезинде оливаже Ол чаңнык дүжүрерге, ооң будуктары сыйлып каар. 17Израиль биле Иудеяның улузу, силерни тарып олуртуп каан+ Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы боттарыңарның араңарга кылып турган бузудуңар дээш силер-биле айыыл-халап боорун чугаалаан. Силер Ваал бурганга айдызаашкын кылып, Мени килеңнедип турган болгай силер».

Чуртташтарының Иеремияны кара сагыштааны

18Дээрги-Чаяакчы, Сен меңээ
ол улустуң бузуттуг үүлгедиглерин ажыттың,
мен ам ону билир мен.
19Мен бүзүрээчел хураган дег болдум,
мени дөгерер дээш аппар чыткан+;
олар меңээ кара сагыштап: «Ону чечек-чимистиг ыяш дег кезип каалы,
дириглер оранынга ол артпазын,
ооң ады уттундура берзин!» – деп турганын билбээн-дир мен.

20Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, чөптүү-биле шиидип турар сен
база кижиниң сеткил-чүрээ, ишти-хөңнүн шенеп турар болгай сен!+

Олардан өжээн негээриңни мен көрүп көрейн,
бодумнуң чаргы-чаалымны шиитпирлээрин Сеңээ бүзүредим+.

21-22Ынчангаш Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Сеңээ өлүм күзеп: „Дээрги-Чаяакчының өмүнээзинден медеглеве+, оон башка сени өлүрүп каар бис!“ – деп кыжанып турар Анатот хоорайның+ чурттакчыларын Мен ам кезедир мен! Оларның аныяк оолдары хылыштан кырлып каар, оолдар-кыстары аштап өлүр. 23Оларның иштинден кым-даа амы-тынныг артпас, чүге дээрге кеземче чылы кээрге, Анатоттуң чурттакчыларынче айыыл-халапты ыдар мен».

12

Иеремияның Бурганга хомудалы

12^1Сээң-биле чаргы-чаалы кылыр болзумза,

Сен чөптүг-шынныг болур сен, Дээрги-Чаяакчы!+

Ындыг-даа болза, Сээң-биле чөптүг чорук дугайында чугаалажып көрейн.

Бузуттугларның оруу чүге чедимчелиг боорул,
кара сагыштыглар чүге амырап чыргаарыл?+
2Сен оларны тарып өстүрүп кагдың –
олар дазылдангаш, улгадып өскеш, чимизин берип тур.

Сээң адың оларның аксындан дүшпестээн-дир,
а сеткил-чүрээнден ырак-тыр+.

3Дээрги-Чаяакчы, Сен мени билир сен, көрүп турар сен,
сеткил-чүрээмни шенеп көрген сен –
ол Сээң-биле болду+.

А бузуттуг улусту, хойлар дег, дөгерери-биле сүрүп аппар,
кырар хүнүн айтып каап көр.

4Чежеге чедир кырында чурттаан кижилерниң
кем-буруузу дээш чер качыгдаарыл,
хову-шөлде оът-сиген оңуп кадарыл?+
Аң-мең-даа, куштар-даа чиде берген+,
чүге дээрге ол кижилер:

«Дээрги-Чаяакчы бистиң оруувусту көрбес-тир» – деп турар-дыр.

Дээрги-Чаяакчының Иеремияга харыызы

5«Чадаг кижилер-биле чарышкаш, шааң төне берген болза,
аъттар-биле канчап быражыр сен?

Оожум шөлээн черге айыыл чок чурттап турган болзуңза,

Иорданның эриинге канчап шыдажыр сен?[*]

6Сээң ха-дуңмаң, төрел бөлүүң улузу безин сени садыпкан-дыр,
олар сени истеп-сүрүп турар-дыр+.

Сеңээ эки сөс чугаалаарга безин, оларга бүзүреве+.

7Мен Бодумнуң оран-савамны, Бодумнуң ээлээн черимни каапкан мен,
сеткилимден ынак чонумну дайзыннар холунга хүлээдип берген мен.

8Мээң чонум шырыш иштинде арзылаң дег:

ол Менче ырланып эгелээрге, ону көөр хөңнүм чок апарды.

9Мээң чонум шокар араатан куш дег,
өске араатан куштар ону бүзээлеп, халдап келген.

Барып, хову-шөлде бүгү аң-араатанны чыып эккелиңер!+

Чедип келгеш, Мээң чонумну дойлап сыырыпсыннар!

10Мөөң кадарчылар Мээң виноградым шөлүн үрегдеди+,

Мээң ээлээн черимни таптай басты.

Мээң эргим черимни хоозурадып, ээнзиретти.

11Ээлээн черимни ээн кургаг хову кылдыр хуулдурупту,
ол ам Мээң мурнумда ээнзиреп калган ыглап тур,
чер-чурт ээнзирээн-дир, ол дээш сагышсыраар кижи чок-тур.

12Ээн кургаг ховуда бүгү тас тейлерни кырлай базып,
узуткакчылар чедип келди;

Дээрги-Чаяакчының хылыжы черниң чурттакчыларын
бир кыдыындан өске кыдыынга чедир кыргып-хыдып каапты,
кым-даа амыр-тайбың көрбестеди.

13Улус кызыл-тас тарааш, тенниг үнүш ажаап алды+,
чилчиин үзүлдүр ажылдаарга-даа, ажык-дуза чок болду.

Ындыг дүжүдүңерден ыядыңар,

Дээрги-Чаяакчының чалбыыштыг килеңи ол-дур!»

Иудеяның кожа чоннары

14Дээрги-Чаяакчы: «Израиль чонумга хайырлааным ээлээн черже семеп халдаан бузуттуг-бак кожа чоннарны+ Мен боттарының чер-чуртундан тура тыртар мен, Иудеяның чонун база оларның аразындан тура тыртып аар мен. 15Ынчалза-даа оларны тура тыртканым соонда, Мен оларга өршээл көргүзүп, кайызын-даа бодунуң ээлээн черинче эгидер мен+. 16Бир эвес олар Мээң чонумнуң оруктарын истеп өөренип аар болза, боттары-ла Мээң чонумну Ваал бурганның ады-биле даңгыраглаарынга өөреткени дег, Мээң адым-биле: „Дээрги-Чаяакчы дириг!“ – деп даңгыраглаар болза+, олар база Мээң чонумнуң кезии апаар. 17А Мени тооп дыңнавас чон турар болза, ону шуут узуткап, тура тыртып каар мен» – деп чугаалаан.

13

Лён кур болгаш арага кудар сава

13^1Дээрги-Чаяакчы меңээ: «Барып, лён курдан+ садып алгаш, куржанып ал, чүгле ону сугга өттүрбе» – дээн. 2Мен Ооң дужааганын ёзугаар лён кур садып алгаш, куржанып алдым.

3-4Дээрги-Чаяакчы меңээ Бодунуң сөзүн база катап ажыдып: «Садып алгаш, куржанып чоруур куруңну ап ал, бо дораан Евфрат хемче[*] баргаш, курну аңаа хая чарыынга чажырып каг» – деп чугаалады. 5Мен Евфратче баргаш, Дээрги-Чаяакчының меңээ дужааганын ёзугаар курну чажырып кагдым.

6Элээн хөй хүн эрткенде, Дээрги-Чаяакчы меңээ: «Евфратче баргаш, Мээң аңаа чажыртып каан курумну ап ал» – деп чугаалады. 7Мен Евфратче катап база баргаш, курну чажырып каан черимден ушта казып алдым. Көөрүмге, кур ирип калган, канчаар-даа ажыглаттынмас апарган болду.

8Дээрги-Чаяакчы меңээ Бодунуң сөзүн ажыдып, 9мындыг чугаа дамчытты: «Иудеяның чоргаараар чүвезин, Иерусалимниң кончуг чоргааралын шак мынчаар ирииринче албадаар мен! 10Бо бузуттуг чон Мээң сөстеримни тооп дыңнаарындан ойталап, чөрүү чүрээниң аайынга кирип, өске бурганнарга мөгейип, оларга бараан болуп, сөгүрүп турар-дыр! Ол чон канчаар-даа ажыглаттынмас бо кур ышкаш апаар. 11Кижиниң белин дескиндир чыыра тырткан кур дег, Мен Израиль биле Иудеяның бүгү чонун Бодумче чыыра тыртып алдым – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Олар Мээң чонум, Мээң алдар-адым, мактал-хүндүм, каасталгам апарзын дээш ынчаар кылган мен, ынчалза-даа олар Мени тооп дыңнавады.

12Улус-чонга мону чугаала. Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы: „Арага кудар сава бүрүзүн арага-биле долдурар“ – дээн. Олар сеңээ: „Таанда-ла бис сава бүрүзүн арага-биле долдурар ужурлуун билбезивис ол бе?“ – деп харыылаар.

13Ынчан оларга мону чугаала. Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: „Бо черниң бүгү чурттакчыларын – Давид хаанның дүжүлгезинде саадаан хааннарны, Бурганның бараалгакчылары биле медээчилерин, Иерусалимде чурттаан бүгү улусту – оларның шуптузун ужур эзиртир арага-биле долдурар мен!+
14Оон оларны савалар дег чуура шавар мен, бирээзин – өскезинге, адаларын – оолдарынга чуура үстүрер мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Өршээвес, кээргевес, ээ-хайыра көргүспес мен, кыргып-хыдыыр мен!+“»

Өскерлиичел, туразы улуг чонну үндүр сывырганы

15Тооп дыңнаңар, кичээнгейге алыңар, улуургаваңар,
чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы чүве чугаалаан-дыр.

16Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарны дүмбей караңгы дүшпээнде+, алдаржыдыңар,
караңгыга бүргеткен дагларга илдигип кээп ушпааныңарда, алдаржыдыңар!

Ынчан чырып кээрин манаар силер,
а Ол идегеп манааныңар чырыкты
чүү-даа көзүлбес караңгы кылдыр хуулдуруптар.

17Бир эвес бо сөстерни тооп дыңнавас болзуңарза,
мээң сеткилим дуюкаа ыглап-сыктаар,
силерниң улуургааңар дээш ажыг-шүжүглүг ыглаар.

Караам суу эриин ажа бээр+,
чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының сүрүүн+ туттуруушкунче сүрүп аппаар-дыр!

18«Хаанга болгаш ооң иезинге+: „Дүжүлгеңерден дүжүңер!

Ат-алдарыңарның оваадайы бажыңардан кээп дүжер-дир+.

19Негевте хоорайлар бүзээлеттирер-дир,
оларны камгалаар кым-даа чок боор.

Иудеяның чонун бүрүнү-биле тудуп алгаш баар-дыр“ – деп чугаала.

20Карааң хере көр, Сион-кыс,
соңгу чүктен дайзын кел чыдыр!+
Сеңээ хүлээдип берген сүрүг мал кайыл,
сээң кайгамчык чараш хойларың кайыл?

21Сени башкарар кылдыр бодуңнуң чаңчыктырып алган улузуңну

Дээрги-Чаяакчы сээң бажыңга салып каарга, чүү дээр сен?

Божаан херээжен дег, аарышкыга алзыр сен!+

22Сеткил-чүрээңге: „Ол бүгү чүге мени таварды?“ – деп айтыртынар сен+.

Эңдерик бачыттарың дээш сээң эдээңни өрү аңдарып, чазарлаан-дыр.

23Эфиоп кижи кара-хүрең кежин,
ирбиш – ала-шокар кежин солуп шыдаар бе?

Чүгле бузут үүлгедип өөренген болгаш,
буян кылып шыдаар силер бе?

24Мен сээң чонуңну,
ээн кургаг ховунуң хадынга доюлган тараа саваңы дег,
тарадыр шааптар мен!+

25Ол дээрге сээң хуу-салымың,

Мээң хемчээп бергеним үлүүң-дүр+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, –
чүге дээрге Мени уттупкаш, меге чүүлге ынанган-дыр сен.

26Ол дээш эдээңни арныңче өрү көдүрер мен,
бужарыңны улус көрзүн+.

27Сээң самыыраашкыннарыңны, туралаан киштээшкиниңни+,
шөлдер, тейлерге бужары-биле будулуп турганыңны көрген мен.

Ат болур сен, Иерусалим!

Кажанга чедир арыг эвес болур сен?+»

14

Каңдаашкын болгаш дайын-чаа

14^1Дээрги-Чаяакчының Иеремияга каңдаашкын дугайында ажыдып каан сөзү бо-дур.

2«Иудея ыглап турар, ооң хоорайлары харыксырап калгаш,
черже кээп дүшкеш, кажыыдап турар+,
Иерусалимде ыы-сыы – кулак уюк.
3Ызыгууртаннар чалчаларын сугладып чорударга,
демгилери кудуктарга келгеш, узар суг чок боорга,
куруг саваларлыг чанып кээп, ыядып-човаанындан арнын чажырып турар.

4Чаъс чагбастаан болгаш+, чер кыры чарлыгылап калган.

Тараажылар бак атка кирип, арнын чажырып алган!+

5Элик безин оът-сиген үнмээн боорга,
чаа төрүттүнген төлүн ховуга каап турар.
6Черлик элчигеннер тас тейлерде туруп алган,
шөө-бөрүлер дег, чыт хап турар,
оларның карактары соолбурарып калган,
чүге дээрге оът-сиген үнмээн-дир».

7Кем-буруувус бисти сойгалап тур,
ынчалза-даа Бодуңнуң адың бодааш+,
биске болчуп көрем, о Дээрги-Чаяакчы.

Ийе, бис Сеңээ дыка хөй катап өскерлип турдувус,

Сээң мурнуңга бачыт үүлгедип шаг болдувус.

8Израильдиң Идегели+, айыыл-халап үезинде ооң Камгалакчызы!

Чүге Сен ам бо черде хары кижи дег,
хонуп аар дээш түр доктааган аян-чорукчу дег апардың?

9Чүге Сен ам аймаарай берген кижи дег,
кымны-даа камгалаар күш чок дайынчы дег апардың?

Дээрги-Чаяакчы, бистиң аравыста болгай сен,
бис Сеңээ хамааржыр болгай бис. Бисти кагбайн көрем!

10Дээрги-Чаяакчы бо чон дугайында:

«Олар буттарын чагырбайн, улчуурунга ынак чорду,
ол дээш Мен оларга таарзынмайн бардым.

Мен ам оларның бузуттуг үүлгедиглерин бодап кээр мен,
бачыттары дээш кезедир мен+» – дээн.

11Дээрги-Чаяакчы меңээ: «Бо чонга ачы-буян дилеп, мөргүве!+
12Олар шээрленир-даа болза, ыы-сыызын дыңнавас мен+, бүрүн өрттедир болгаш далган-тараа өргүлдери-даа кылыр болза, Меңээ таарышпас+. Харын оларны дайын-чаа, аш-чут, хамчык аарыг-биле узуткаар мен!+» – деп чугаалаан.

13Мен ынчан: «Аа халак, Дээрги-Бурган-Чаяакчы! Сээң медээчилериң улуска: „Дайын-чаа көрбес силер, аш-чут-даа силерге болбас, чүге дээрге Бурган бо черге силерге быжыг тайбыңны хайырлаар“+ – деп чугаалап тур» – дээн мен.

14Дээрги-Чаяакчы меңээ: «Ол медээчилер Мээң адым тудуп, мегелеп медеглеп турар-дыр!+ Мен оларны айбылап чорутпаан, оларга айтыышкыннар бербээн, олар-биле чугаалашпаан мен. Менден келбээн меге ажыдыышкыннар, хоозун төлге, боттарының даап бодаан чүүлдерин өттүр билген медеглелдер кылдыр силерге чугаалап турар улус-тур» – дээн.

15Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы: «Мээң айбылап чорутпааным, Мээң адым тудуп медеглеп турар медээчилер: „Бо черге дайын-чаа-даа, аш-чут-даа турбас“ – деп турар-дыр. Олар боттары дайын-чаа биле аш-чуттан өлүп каар+. 16Ол медээчилерни дыңнап турган улус аш-чут биле дайын-чаадан өлүп каарга, оларны Иерусалимниң кудумчуларынче үндүр октаптар, ол улусту, оларның кадайларын, оглу-кызын ажаар кижи тывылбас+. Мен оларже боттарының чедип алганы айыыл-халапты төптер мен. 17Ол сөстерни оларга дамчыт» – дээн.

Мээң караамны чаштар долуп,
дүне-даа, хүндүс-даа соксаал чок ага берзин+,
чүге дээрге мээң күжүр хайыралыг чонум
коргунчуг балыглардан, аар кемдээшкиннерден
харыксырап калган-дыр+.
18Шөлче үнүп келгеш, көөрүмге,
хылыш-биле шанчып каан улус чыдыр,
хоорайга чедип келгеш, көөрүмге,
аштап, хилинчектенген улус тур+.
Бурганның медээчизи-даа, бараалгакчызы-даа
чүнү-даа билбес апаргаш, чуртта улчуп чоруур-дур[*].

19Таанда-ла Сен Иудеядан шуут ойталадың бе?+

Таанда-ла Сээң сеткил-сагыжың Сионну көөр хөңнү чок бе?

Чүге Сен бисти экирип шыдавас кылдыр эттеп-соп тур сен?

Амыр-тайбың кээр боор деп идегеп турдувус,
ынчалза-даа ачылыг чүү-даа чок-тур,
экирииривисти манап турдувус,
ынчалза-даа коргунчуг хай-халаптар чедип келди+.

20Кем-буруувусту билир бис, Дээрги-Чаяакчы,
ада-өгбевистиң бузут-багын база билир бис,
Сээң мурнуңга бачыт үүлгеткен болгай бис+.

21Ынчалза-даа Бодуңнуң адың бодааш, бистен ойталава,

Бодуңнуң алдарлыг дүжүлгеңни куду көрдүреринче чыгава!

Бис-биле чарган чагыг-керээңни сактып кээп, ону үревейн көрем+.

22Өске чоннарның хоозун дүрзү-бурганнары чаъс чагдырып шыдаар бе?

Дээр чайыкты боду хайырлаар бе?+

Дээрги-Чаяакчы Бурганывыс, Сен хайырлаар эвес сен бе?

Сеңээ идегеп тур бис, чүге дээрге ол бүгүнү Сен чаяап турар болгай сен.

15

Иудеяга кээргел чок кеземче

15^1Дээрги-Чаяакчы меңээ мынча дээн: «Моисей биле Самуил-даа Мээң мурнумга чаннып көстүп келген болза+, Мен бо чонну кээргевес ийик мен. Ол чонну Менден ырадыр сывырывыт, олар чоруй барзын! 2Кажан олар сенден: „Кайнаар баар улус бис?“ – деп айтырар болза, мынча деп харыылаар сен. Дээрги-Чаяакчы:

„Өлүр хүнү келген кижи өлүмче барзын,
хылышка шаштырар кижи хылыштан калзын,
ашка чыгаткан кижи аштазын,
тудуп алгаш баары чайлаш чок кижи туттуруп алзын!+“

– деп турар-дыр дээр сен.

3Мен оларны дөрт шаажы-биле кезедир мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Оларны хылыш өлүр шанчар, мөчү-сөөктерин ыттар үзе-чаза тыртар, дээрниң куштары биле черниң аң-араатаны сыырар+. 4Мен оларны Эзекияның оглу, Иудеяның хааны Манассияның Иерусалимге үүлгеткен чүвези дээш+ бүгү өске күрүнелерге коргунчуг үлегер-чижек кылып каар мен+.

5Кым сени кээргээрил, Иерусалим?

Кым сээң ажыың ажып ыглаарыл?

Кым сээң амыр-мендиң айтырарыл?+

6Сен Мени каапкаш бардың – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, –
дедир чоруй бардың.

Сеңээ удур Бодумнуң холумну көдүрдүм, узуткап кагдым –
сени кээргээр күжүм-даа төндү.

7Мен черниң бүгү хоорайларында улусту
айыыр-биле тарадыр октапкан мен.
Бодумнуң чонумну узуткап каан мен,
оларны ажы-төл чок арттырган мен,
чүге дээрге боттарының оруундан өскээр эгбээн-дир!

8Мээң күзел-соруум ёзугаар оларның дулгуяк херээженнери
далайның элезининден-даа хөй апарды.

Аныяк оолдарның аваларынче чырык хүндүс-ле узуткакчыларны ыттым,
оларга хенертен коргуушкун биле девидээшкинни таварыштырдым.

9Чеди-даа ажы-төлдүг турган иелер ам харыксырап,
сагыш-сеткили куруглап калган+,
оларның хүнү дүъште-ле ажа берген+,
олар, ады баксырап, дорамчылаткан.

А чоннуң арткан улузун хылышка чиш кылдыр берип,
дайзыннарынга хүлээдип бээр мен».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

Иеремияның чаа хомудалынга Бурганның харыызы

10Күжүр ием, ат болдум! Сен мени чүге бүгү чер-делегей-биле чаргылдажып, маргыжып чоруур кылдыр төрүп кааның ол?!+ Хуузун алыр дээш акша чегдирбээн мен, бодум-даа чээли албаан мен+, а бүгү улус мени каргаар-дыр.

11Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Иеремия, Мен сени быжыглааш, ачы-буян хайырлаар мен! Айыыл-халап, кызып-кыйыышкын үезинде дайзыннарыңны сеңээ чанныр кылдыр албадаар мен[*].

12Соңгу чүктен эккелген демир биле хүлерни кым сыйып шыдаарыл? 13Иудея, сээң бүгү девискээриңге үүлгеткен бачыттарың дээш эт-хөреңгиңни, эртине-байлааңны дайзыныңга белен олча-тывыш кылып каар мен+. 14Бодуңнуң билбес чораан чериңче+, дайзыннарыңче чоруур кылдыр сени албадаар мен, чүге дээрге Мээң килеңим от ышкаш кыптыгып, сени өрттедир деп тур!»+

15О, Дээрги-Чаяакчы, бүгү чүвени билир сен!

Мени утпа, менче сагыш салып көрем,
мени истеп-сүрген улустан өжээним негеп көрем!+

Оларны үр шыдажып келгеш, мени чок кылдыртпа,

Сен дээш дорамчылал хүлээп чоруурумну билип ап көрем+.

16Сээң сөзүң мээң аъш-чемим апарып турду+.

Сээң сөстериң сеткил-чүрээмниң өөрүшкүзү, хөглээшкини апарды+,
чүге дээрге Сеңээ хамааржыр болгай мен,

Дээрги-Чаяакчы, Аг-шериглиг Бурган!

17Каттыржып-хөглээн улус чыыжынга олурбадым, хөглеведим –

Сээң холуң мени чааскаан олурарынче албадап тур+,
мени килең-биле бүргедиң.

18Чүге мээң аарышкым читпезил, балыым экирбезил,
эмнеттинип шыдавазыл?+

Таанда-ла Сен мени мегелеп, соглуучал хем дег апардың бе?+

19Ынчан Дээрги-Чаяакчы: «Менче эглип кээр болзуңза,

Мээң мурнумга бараан болур кылдыр сени
база катап тургузуп каар мен.

Үнелиг сөстү хоозун сөстен аңгылап шыдаар болзуңза,

Мээң аксы-сөзүм дег апаар сен.

Улус боттары сээң аайыңче кирер,
а сен оларның аайынче кирбес сен!

20Мен сени бо чонга удур
быжыг хүлер хана кылдыр тургузар мен+.

Олар сенче халдаар,
ынчалза-даа сени ажып тиилээр харык чок болур,
чүге дээрге Мен сээң-биле мен,
сени камгалап, кадагалаар мен+ – деп медеглээн. –

21Мен сени каржы-бак улустан камгалап,
түрлүг улустуң холундан адырар мен».

16

Хай-халап хүнү

16^1Дээрги-Чаяакчы меңээ Бодунуң сөзүн ажыдып: 2«Бо черге кадай алба, оолдуг-кыстыг-даа болба» – деп чугаалаан. 3Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы бо черге төрүттүнген оолдар, кыстар дугайында, оларны божаан иелер болгаш ботталдырган адалар дугайында: 4«Олар хилинчектиг өлүм-биле өлүр, улус олар дээш кажыыдавас, оларны орнукшутпас – черге өдек дег чыдып каарлар+. Олар дайын-чаа биле аш-чутка узуткаттырып аар+, оларның мөчү-сөөктери дээрниң куштарынга, черниң аң-араатанынга чемиш болур+» – деп чугаалаан.

5Дээрги-Чаяакчы: «Мөчээн кижи-биле байырлажыышкын ёзулалы кылган бажыңче барба – деп медеглээн. – Ол кижиниң ажыын ажып, ыглап-сыктап, кажыыдал үлежип барба+, чүге дээрге Мен бо чондан амыр-тайбыңымны, ээ-хайырамны болгаш энерелимни хунаап алган мен. 6Бо черге ат-сураглыг-даа, карачал-даа улус өлүп каар, оларны орнукшутпас, олар дээш кажыыдавас, кым-даа олар дээш качыгдал демдээ кылдыр мага-бодун балыглавас, бажын чүлүвес+. 7Өлген кижи дээш кажыыдаан улусту аргалаары-биле кым-даа оларга аъш-чем бербес, мөчээн ада-иези дээш безин оларже аргалалдың дашказын сунмас. 8Дойлаашкын чоруп турар бажыңче база барба, ол улус-биле кады дойлап олурба».

9Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы: «Силерниң чуртталгаңар дургузунда, силерниң назыныңарда-ла, Мен бо черге өөрүшкү биле хөглээшкин үнү, күдээ оол биле келин кыстың үнү дыңналбас кылып каар мен+ – дээн. – 10Кажан сен бо чонга ол бүгү сөстерни дамчыдарыңга, олар сенден: „Чүү дээш Дээрги-Чаяакчы биске ындыг улуг айыыл-халап оштады? Кем-буруувус кандыг чүвел? Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың мурнунга бачыдывыс кандыг чүвел?“ – деп айтырар+. 11Ынчан оларга: „Силерниң ада-өгбеңерниң Менден ойталааны дээш!“ – дээр сен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Олар өске бурганнарга мөгейип, оларга бараан болуп, оларның мурнунга доңгая кээп дүжүп турган+, а Менден ойталап, Мээң хоойлумну сагывайн барганнар. 12Силерниң кылып турар үүлгедиглериңер ада-өгбеңерниинден-даа дора+. Кайыңар-даа бузуттуг чүрээниң чөрүү чоруунуң аайы-биле чурттап, Мени тооп дыңнавайн турар. 13Ынчангаш Мен силерни бо черден силерниң-даа, ада-өгбеңерниң-даа билбес чорааны чуртче үндүр сывырар мен; силер аңаа өске бурганнарга хүндүс-даа, дүне-даа бараан болур силер+, чүге дээрге силерже ээ көрүнмес мен.

14Ынчалза-даа үе кел чыдар – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, – улус ынчан: „Израиль чонну Египеттен үндүре берген дириг Дээрги-Чаяакчының ады-биле!“ – деп даңгыраглавайн баар, 15харын олар: „Израиль чонну соңгу чүкте черден, оларны ынаар үндүр сывырыпканы бүгү чурттардан үндүре берген дириг Дээрги-Чаяакчының ады-биле!+“ – деп чугаалап эгелээр, чүге дээрге оларның ада-өгбезинге берген черимче оларны дедир эгидер мен.

16Мен хөй санныг балыкчыларны чорудар мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, – олар израильчилерни балык ышкаш тудар+. Ооң соонда хөй санныг аңчыларны чорудар мен, олар израильчилерни даг, тей болгаш хаяларда чарык бүрүзүнден үндүр сывырар. 17Чүге дээрге Мээң карактарым оларның бүгү оруктарын көрүп турар+, олар Менден чаштып шыдавас – оларның кем-буруузу Мээң карактарымдан чажыртынмаан. 18Мен оларны кем-буруузу, бачыттары дээш база Мээң черимни амы-тын чок чүдек дүрзүлери-биле бужартатканы, Мээң ээлээн черимни боттарының чүдек-бужар чүүлдери-биле долдурганы дээш ийи дакпыр кезедир мен+».

19Дээрги-Чаяакчы – мээң күжүм, шивээм,
хай-халап хүнүнде хоргадалым!+

Чер-делегейниң ужу-кыдыындан чоннар Сеңээ чедип келгеш:

«Ада-өгбевис чүгле меге, ажык-дуза чок хоозун чүүл
салгап алгаш, биске дамчыткан-дыр+.

20Кижи бодунга бурганнар кылып ап шыдаар деп бе?

Ол бурганнар дээр чүвелер – Бурган эвес-тир!» – дээр+.

21«Ынчангаш Мен бо удаада оларга Бодумнуң күчүлүг холумну көргүзер мен,

Мээң адым Дээрги-Чаяакчы дээрзин олар билип аар.

17

17^1Иудеяның бачыдын демир шиш-биле,

алмаз кески-биле бижип каан,
оларның чүректерин калбак даш кылгаш, аңаа шыйып каан+,
өргүл салыр бедигээштериниң мыйыстарында+ оюп каан.

2-3Олар өргүл салыр бедигээштеринче,
Ашера бурганга тураскааткан ыяштарынче+,
саглагар ыяштарынче, бедик тейлеринче,
ховуда дагларынче, боттарының оолдарынче дег, сагыш салып турар.

Иудея, бүгү эт-хөреңгиңни, эртине-байлааңны өргүл салыр бедик черлериң дээш,
бүгү девискээрлериңде үүлгедип турар бачыттарың дээш,
өске улуска олча-тывыш кылдыр бериптер мен+.

4Мээң сеңээ бергеним хувааглыг чериңни
бодуңнуң бурууң-биле ышкынар сен.

Мен сени билбезиң чуртче дайзыннарыңга кул кылдыр хүлээдир мен,
чүге дээрге Мээң килеңим одун өөскүттүң, ол от мөңге кывар!»+

Кижи күжүнге азы Дээрги-Чаяакчыга идегел

5Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Кижиге идегээр, кижи амытанны чөленгииш деп санаар+,
сеткил-чүрээ Дээрги-Чаяакчыдан ойталаан кижи каргаттырар.

6Ол кижи ээн кургаг ховуда чадаң үнүш дег+, эки чүве көрбес,
сай-даштыг, изиг кургаг ховуга, кужурлуг, ээн черге чурттаар.

7Дээрги-Чаяакчыга идегээр, Аңаа ынаныр кижи ачы-буян алыр!+

8Ындыг кижи суг чанынга тараан ыяш дег болур.

Ол ыяш суг кыдыынга дазылданган болгаш, изиг-кааң үеден кортпас;
ооң бүрүлери ногаан артар, каңдаашкынныг чыл аңаа коргунчуг эвес,
ол ынчан безин чимис бээрин соксатпас+.

9Кижиниң сеткил-чүрээ оп-мегелиг, эдип аар арга чок;
кым ону билип шыдаарыл?

10А Мен, Дээрги-Чаяакчы, кижиниң чүрээнче өттүр көрүп,
сеткил-сагыжын шенеп турар мен+,
кижи бүрүзүн ооң херектерин ёзугаар, ажыл-херээниң үре-түңнелин барымдаалап,
шаңнаар азы кезедир мен+.

11Шынчы эвези-биле баяан кижи+ –
чуургаларын базып олурар, ынчалза-даа төлдери чазылбас торлаа дег[*].

Назын ортузу четкеш, ол кижи бүгү чүвезин чидирип аар,
өлүр үезинге чедир мелегей бооп артар».

12Ыдыктыг өргээвис дээрге

Бурганның эрте шагда көдүрлүп үнген алдарлыг дүжүлгези-дир!

13Дээрги-Чаяакчы – Израильдиң идегели!+

Сени каапкаш барган кижи адын бужартадыр!

«Менден ойталаан улустуң алдар-адын черге таптай базар,
чүге дээрге Дээрги-Чаяакчыны – амыдырал хайырлаар суг бажын+ –
каапкан-дыр».

Иеремияның Бургандан дуза дилээни

14Мени экиртип көрем, Дээрги-Чаяакчы, ынчан экирий бээр мен,
мени камгалап көрем, ынчан камгалал алыр мен,
чүге дээрге Сени алгап-мактап тур мен!

15Улус-чон меңээ: «Дээрги-Чаяакчының сөзү кайыл?

Ол сөс боттанзын!» – деп тур+.

16Мен Сээң адың тудуп, улус чагырарынче чүткүвээн мен[*],
айыыл-халап хүнү кээрин күзевээн мен, Сен Бодуң ону билир сен.

Мээң аксымдан үнген сөстер үргүлчү Сээң мурнуңга ажык.

17Меңээ коргунчуг болбайн көрем.

Сен дээрге хай-халап хүнүнде хоргадалым болгай сен+.

18Мени истеп-сүрген улустуң ады баксыразын+, а мээң адым баксыравазын,
олар коргуп-сүртезин, а мен коргуп-сүртевээйн!

Оларже айыыл-халап хүнүн ыдывыт,
аар согуушкун-биле оларны чылча шаап каг!

Амыр-дыш хүнүнүң дугайында

19Дээрги-Чаяакчы меңээ: «Иудеяның хааннарының үнүп-кирип турары Улус-чон хаалгазынче, Иерусалимниң өске бүгү хаалгаларынче баргаш: 20„Бо хаалгалар дамчыштыр кирип турар Иудеяның хааннары база бүгү чону, Иерусалимниң бүгү чурттакчылары, Дээрги-Чаяакчының чугаа-сөзүн дыңнаңар!“ – деп чугаала» – дээн.

21Дээрги-Чаяакчының силерге дамчыткан чүүлү бо-дур: «Амы-тынныг артар дизе, амыр-дыш хүнүнде чүък дажыглап чорбаңар, ону Иерусалимниң хаалгаларын дамчыштыр киирбеңер+. 22Амыр-дыш хүнүнде бажыңыңардан чүък үндүрбеңер, кандыг-даа ажыл кылбаңар. Ада-өгбеңерге Мээң айытканым дег, амыр-дыш хүнүнүң ыдыктыын сагыңар+. 23-24Ада-өгбеңер Мени тооп дыңнаваан, Менче кулаан ээктирбээн болгай. Олар чөрүү болгаш, тооп дыңнаваан, чагыг-суртаалды хүлээп албаан болгай – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Бир эвес Мени ылап-ла тооп дыңнаар болзуңарза, амыр-дыш хүнүнде бо хоорайның хаалгаларын дамчыштыр чүък дажыглап киирбес база амыр-дыш хүнүнүң ыдыктыын сагып, ол хүн кандыг-даа ажыл кылбас болзуңарза, 25ынчан бо хоорайның хаалгаларын дамчыштыр Давидтиң дүжүлгезинде саадаан хааннар база нояннар кирер+. Олар чуузаларга олурупкаш, аът мунгаш, кирер: хааннар, оларның нояннары база Иудеяның улузу, Иерусалимниң чурттакчылары. Бо хоорай кезээ мөңгеде турар. 26Иудеяның хоорайларындан, Иерусалимниң чоок-кавызындан, Вениаминниң ээлээн черинден, Шефеладан, даглардан, Негевтен улус чедип келгеш, Дээрги-Чаяакчының өргээзинге бүрүн өрттедир болгаш эп-найырал өргүлдери кылыр, далган-тараа өргүлдери, өөрүп четтириишкин өргүлдери болгаш айдызаар өргүлдер эккеп салыр+.

27А бир эвес Мени тооп дыңнавас, амыр-дыш хүнүнүң ыдыктыын сагывас база амыр-дыш хүнүнде Иерусалимниң хаалгаларын дамчыштыр чүък дажыглап эрттирер болзуңарза, Мен ынчан ол хаалгаларны хуюкталдыр өрттедир мен! Ол дээрге Иерусалимниң шивээлерин чиир өшпес от-тур!+»

18

Дой сава кылыкчызы

181-2Дээрги-Чаяакчы Иеремияга Бодунуң сөзүн ажыдып каан: «Дой сава кылыкчызының бажыңынче бар+, Мен аңаа Бодумнуң сөзүмнү сеңээ чугаалаар мен». 3Мен дой сава кылыкчызының бажыңынче кирип келгеш, көөрүмге, ол дой сава кылыр херекселиниң артында ажылдап турар болду+. 4Дойдан кылып турган савазының хевири үнмейн баарга-ла, ол ону бодунуң бодап алганын ёзугаар өске сава кылдыр эде кылып ап турду.

5Дээрги-Чаяакчы меңээ Бодунуң сөзүн ажыдып: 6«Израиль чон, бо дой сава кылыкчызының кылып турар чүвезин таанда-ла Мен сээң-биле боттандырып шыдавас мен бе? – деп медеглээн. – Ооң холунда дой дег, сен база Мээң холумда сен, израиль чон!+
7Мен кажан-даа чон азы күрүне дугайында „Ону дазылы-биле тура тыртып, буурадып, узуткап каар мен+“ деп шиитпир хүлээп ап боор мен. 8А бир эвес ону чугаалап каан чонум бодунуң бузудундан ойталаар болза, Мен база өскээр бодай берип, ол чонга таварыштырар дээн айыыл-халавым ытпас мен+. 9Мен кажан-даа чон азы күрүне дугайында „Ону быжыглаар, тарып олуртур мен“ деп шиитпир хүлээп ап боор мен. 10А бир эвес ол чон Мээң мурнумга бузут үүлгедип, Мээң сөзүмнү тооп дыңнавас болза, Мен база өскээр боданып, аңаа көргүзер дээн ачы-буянымны ытпас мен+.

11Ынчангаш ам Иудеяның чонунга, Иерусалимниң чурттакчыларынга мону чугаала. Дээрги-Чаяакчы: „Мен силерге айыыл-халап белеткеп тур мен, силерге удур сагыштыг мен! Кайыңар-даа бузуттуг оруктан чайлай берзин+. Оруктарыңарны, ажыл-херектериңерни экижидип алыңар+“ – деп чугаалады дээр сен. 12Ынчалза-даа олар: „Хей чүве! Күзээн чүвевис кылыр бис, кижи бүрүзү бодунуң бузуттуг чүрээниң чөрүү чоруунуң аайы-биле кылыр“ – деп харыылаар»+.

13Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы:

«Чоннардан айтырып көрүңер, кым ындыг чүве дыңнааныл?

Израиль-кыс кончуг багай чүве үүлгетти!

14Ливан дагларында хар хаяларлыг ийлерден кажан-даа эрип чидер эвес.

Өске черден аккан соок дамырак суглар кажан-даа соглуп төнер эвес.

15А Мээң чонум Мени уткан-дыр+,
чөгенчиг дүрзү-бурганнарга айдызаашкын кылып турар-дыр!

Дүрзү-бурганнар чонну оруундан астырарга,
ол эрте-бурунгу оруктан өскээр баргаш+,
ам кокпа орук-биле, оңгул-чиңгил орук-биле бар чыдар-дыр.

16Бо чон бодунуң черин хоозураашкынга,
мөңге кочулалга чыгаткан-дыр+.

Ооң чаны-биле эрткен кижи бүрүзү элдепсинип, бажын чаяр+.

17Мен, күштүг хат дег+,
оларны дайзыннарының мурнунга тоо быдарадып каар мен,
айыыл-халавының хүнү кээрге,
оларга арным көргүспейн, хая көрнү бээр мен» – деп чугаалаан.

Иеремияга удур сүлчээ

18Ынчалза-даа улус-чон: «Барып, Иеремияга удур сүлчээ кылыылы. Дүрүм-хоойлу – Бурганның бараалгакчыларынга, арга-сүме – мерген угаанныгларга, Бурганның сөзү – Ооң медээчилеринге артып каар-ла болгай! Барып, ону нүгүлдээли, ооң чугаа-сөзүн дыңнаваалы» – деп турган+.

19Дээрги-Чаяакчы, менче кулааң ээктирем,
мээң дайзыннарымның чугаа-сөзүн база дыңнап көрем!

20Таанда-ла буян дээш бузут-биле харыылаар ужурлуг бе?+

Мени өлзүн дээш, оңгар казып кагдылар+.

Сактып келем: мен Сээң өргээңге оларга ачылыг болзун дээш мөргүп,

Сээң килеңиңни олардан чайладырын кызып турдум.

21Ынчангаш оларның ажы-төлүн аш-чутка чыгадып көрем,
оларны хылышка шаштырып калам!

Оларның кадайлары дулгуяк бооп артсын+,
ажы-төлүн чидирзин, ашактары өлүп калзын,
аныяк оолдары дайынга хылыш-биле өлүртсүн!

22Кажан оларже үптекчилерни хенертен эккээриңге,
оларның бажыңнарындан уё-човуур дыңналзын,
чүге дээрге олар мени тудуп аар дээш оңгар казып,
мээң буттарымга дузак салып каан-дыр+.

23А Сен, Дээрги-Чаяакчы, оларның меңээ удур кара сагыштыын,
мени өлүрер деп турарын билир сен+.

Оларның кемниг херектерин өршээвейн көрем,
оларның бачыттарын эскербээн бооп эрттирбейн көрем!+

Олар Сээң мурнуңга кээп ушсун –

Бодуңнуң килеңнээн үеңде оларны ынчаар аажылап көрем!

19

Бузулган дой доңга

19^1Дээрги-Чаяакчы меңээ мынча дээн: «Барып, дой сава кылыкчызындан+ доңгадан садып ал. Чоннуң каш баштыңын база Бурганның каш улуг бараалгакчызын эдертип алгаш, 2Бузулган савалар хаалгазын дамчыштыр Бен-Энном шынаазынче үне бергеш+, Мээң сеңээ чугаалаар сөстеримни аңаа чарла. 3Мынча дээр сен:

„Иудеяның хааннары, Иерусалимниң чурттакчылары, Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы – Израильдиң Бурганының чугаа-сөзүн дыңнаңар! Мен бо черже айыыл-халап ыдарымга, ооң дугайында дыңнаан кижи бүрүзүнүң кулаа түүгейни бээр+. 4Чүге дээрге Иерусалимниң чурттакчылары Мени каапкаш, бо черни бужартаткан-дыр, маңаа боттарының-даа, ада-өгбезиниң-даа, Иудеяның хааннарының-даа билбес чорааны өске бурганнарга айдызаашкын кылып турар-дыр, олар бо черни буруу чок улустуң ханы-биле суггарган-дыр+. 5Олар тейлерге Ваал бурганга өргүл салыр черлер тудуп, аңаа боттарының ажы-төлүн Ваалга бүрүн өрттедир өргүл кылдыр өрттедип турар-дыр. Мен ындыг айтыышкын бербээн мен, ындыг чүве чугаалаваан мен, сагыжымга-даа турбаан чүүл-дүр ол!+

6Ынчангаш үе кээрге, ол чер оон соңгаар Тофет азы Бен-Энном шынаазы эвес, а Кыргып хыдыышкын шынаазы деп адаттырар – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – 7Шак ол черге Иудея биле Иерусалимниң бодап алган чүүлүн буурадыр мен, оларны дайзынның хылыжынга шаштыртып каар мен – оларның амы-тынын үзүксээн улустуң холундан кырлып каарлар. Оларның мөчү-сөөктерин Мен дээрниң куштарынга, черниң аң-араатанынга чемиш кылдыр бээр мен+. 8Мен бо хоорайны хоозураашкын биле кочулалга чыгаар мен. Ооң чаны-биле эрткен кижи бүрүзү ооң бузундуларын көргеш, элдепсинер база кочулап сыгырар+. 9Мен бо хоорайның чурттакчыларын боттарының оглу-кызының эъдин чиир кылдыр албадаар мен+. Оларның амы-тынын үзүксээн дайзыннар оларны бүзээлеп, кызып-кыярга, олар бот-боттарының эъдин чиир“.

10Иеремия, сээң-биле кады келген кижилер көрүп турда, доңганы буза шапкаш, 11оларга мону чугаала: „Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези бо-дур. Мен бо чон биле бо хоорайны чуура шавар мен!+ Дой сава кылыкчылары доңганы ынчаар буза шавар, ол ооң соонда катап чыып эптеттинмес. Кижи ажаар чер чедишпес боорга, улусту Тофетке ажаап эгелээр+. 12Бо чер-биле ынчаар кылыр мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, – ооң чурттакчыларын ынчаар бак аажылаар мен, бо хоорайны Тофетке дөмей кылып каар мен. 13Иерусалимниң бажыңнары, Иудеяның хааннарының бажыңнары – улус оларның кырынга[*] сылдыстарның аг-шериинге айдызаашкын кылып+, өске бурганнарга арага чажып турган бүгү бажыңнар Тофет ышкаш арыг эвес апаар“».

Иеремия Бурганның өргээзинде

14Иеремия Дээрги-Чаяакчының ону ынаар өттүр билип медеглезин дээш чорудупканы Тофеттен эглип келгеш, Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң шөлүнге туруп алгаш+, бүгү чонга: 15«Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы: „Бо хоорайже, ооң чоок-кавызында хоорайжыгаштарже аңаа чугаалаан бүгү айыыл-халаптарымны ыдар мен, чүге дээрге оларның чурттакчылары чөрүү болгаш, Мээң сөстеримни тооп дыңнавас-тыр“ – деп тур» – дээн.

20

20^1Дээрги-Чаяакчының өргээзин харагалзаар албан-хүлээлгелиг бараалгакчы – Иммерниң оглу Пашхур Иеремияның ол сөстерин дыңнап каан. 2Пашхур Иеремия медээчини эттээш, ыдыктыг өргээниң соңгу чүгүнде турар Вениаминниң хааалгазының чоогунга доорбаш ыяшка хол-будун кыстыртып каан+. 3Даартазында хүндүс Пашхур Иеремияны доорбаш ыяштан адырып каан. Иеремия аңаа: «Дээрги-Чаяакчы сеңээ Пашхур эвес, а „Долгандыр коргуш“+ деп ат тывысты» – деп чугаалаан.

4Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Мен сээң бодуңну болгаш сээң ынак бүгү улузуңну коргушка алзып аар кылып каар мен. Олар, сен көрүп туруңда, дайзыннарның хылыжынга шаштырып аар! Иудеяның бүгү чурттакчыларын Вавилоннуң хаанының холунга хүлээдип бээр мен, ол хаан улустуң чамдыызын Вавилонче тудуп аппаар, а чамдыызын хылыш-биле шанчып каар. 5Мен бо хоорайның бүгү бай-байлаан, ооң өнчү-хөреңгизин, бүгү улуг үнелиг чүүлдерин, Иудеяның хааннарының эртинелерин – шуптузун дайзыннар холунга хүлээдип бээр мен+. Олар бүгү чүвени үптеп-тонааш, хунаап алгаш, Вавилонче аппаар. 6Пашхур, сени өг-бүлең улузу-биле кады тудуп алгаш баар. Вавилонга чеде бергеш, өлүр сен, сени аңаа ажаап каар – бодуңну, сээң ынак чораан бүгү улузуңну, сээң мегелеп медеглеп чораан+ улузуңну аңаа ажаап каар».

Иеремияның муңгагдалы

7Сен мени дуурайлап кааптың, Дээрги-Чаяакчы.

Мен, шынап-ла, дуурайладып алдым+.

Меңээ күчүлел көргүскеш, мени ажып кагдың.

Хүннү бадыр улус мени кочулаар-дыр,
бүгү улус мени дорамчылаар-дыр+.

8Чугаалап эгелээримге-ле,
аксымдан күчүлел биле үптээшкин дугайында алгы үнер-дир;

Дээрги-Чаяакчының сөзү дээш,
мен хүннү бадыр куду көрүүшкүн, кочулал көөр-дүр мен.

9Мен ынчан: «Дээрги-Чаяакчы дугайында сагындырбаайн,

Ооң өмүнээзинден моон соңгаар чүве чугаалаваайн!» – деп бодадым.

Ынчалза-даа Ооң сөзү мээң чүрээмде кыпкан,
мээң ишти-хөңнүмден ушта чүткээн от дег апарды,
ону тудар дээш могап туруптум, тудуп шыдавайн бардым+.

10Хөй-ле улустуң хоп-кочузун дыңнап келдим,
долгандыр – коргуш+.

«Хоп медээден чедирер-дир! Ол дугайында дыңнадыылы!» – дижип турлар.

Мээң-биле эп-найыралдыг чурттап чораан бүгү улус
тайып ужарымны манап: «Ол дуурайладып аар чадавас,
ынчан ону тиилеп, өжээнивис негеп аар бис!» – деп турар.

11Ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы, коргунчуг дайынчы ышкаш, мээң-биле кады!+

Ынчангаш мени истеп-сүргеннер кошкаш кынныр,
меңээ күш четпес, кончуг бак атка кирер болгаш,
салган сорулгазын чедип албас.

Оларның адының баксырааны кажан кезээде уттундурбас!+

12Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы чөптүг-шынныг улусту шылгаар,

Ол кижиниң сеткил-чүрээ биле ишти-хөңнүн өттүр көрүп турар+.

Мени истеп-сүргеннерден Сээң өжээн негээриңни көрейн,
чүге дээрге бодумнуң чаргы-чаалымны шиитпирлээрин Сеңээ бүзүрээн мен+.

13Дээрги-Чаяакчыга ырлап бериңер, Ону алгап-мактаңар!

Ол түремик кижиниң амы-тынын бузуттуглар холундан адырар болгай+.

14Мээң төрүттүнген хүнүм каргаттырзын!

Иемниң мени божаан хүнү йөрээтпезин!+

15Ачамга «Оолдуг болган-дыр сен!» деп медээ эккелгеш,
ону амыраткан кижи каргаттырзын!

16Шак ол кижи Дээрги-Чаяакчының кээргел чок
узуткап каапкан хоорайлары дег болзун+.

Ол кижи эртен уё-човуур,
дал дүъште – дайын-чааның алгы-кышкызы дыңназын!

17Чүге дээрге ол кижи мени хырын иштинге,
ием меңээ чевег болур кылдыр,
авам кезээ мөңгеде божувайн артар кылдыр,
чок кылбаан-дыр+.

18Чүге-ле мен хырын иштинден үнүп келгеним ол –
хилинчек-човалаң, ажыг-шүжүг көөр дээш бе+,
назыным төнчүзүнде бодумну бужартадыр дээш бе?!

21

Бурганның Седекияны камгалаарындан ойталааны

21^1Кажан Седекия хаан Иеремияже Малхияның оглу Пашхурну+ база Маасеяның оглу Софония бараалгакчыны+ айбылап чорудупканда, Дээрги-Чаяакчының Иеремияга ажыдып каан сөзү бо-дур. Пашхур биле Софония Иеремияга дараазында сөстер дамчыткан: 2«Дээрги-Чаяакчыдан бис дээш дилеп көр, чүге дээрге Вавилоннуң хааны Навуходоносор биске удур дайылдажып тур!+ Дээрги-Чаяакчы Бодунуң кайгамчык чүүлдериниң бирээзин бис дээш кылыр чадавас+, Навуходоносор ынчан бистен чоруй баар чадавас».

3-4Иеремия оларга мындыг харыы берген: «Седекияга Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчының бо сөстерин дамчыдыңар. Мен силерниң Вавилоннуң хааны-биле база хоорай ханаларының даштында силерни бүзээлээн халдей чон-биле чаалажып турар ок-чепсээңерни силерге удур углаар мен, оларны бо хоорайның төвүнге чыыр мен! 5Мен Бодум силерге удур – күчүлүг холум-биле, күш-шыдалым-биле килең-кылыктыг, аажок хорадап – чаалажыр мен!+
6Бо хоорайда чурттаан амылыгларны – кижилерни-даа, дириг амытаннарны-даа – узуткаар мен. Олар коргунчуг хамчык аарыгдан өлүп-кырлып каар!

7А ооң соонда Иудеяның хааны Седекияны, ооң дүжүметтерин, бүгү албаты чонун, бо хоорайда хамчык аарыгдан, дайын-чаа биле аштан дириг арткан бүгү улусту Вавилоннуң хааны Навуходоносорнуң холунга, дайзыннар холунга, оларның өлүмүн күзээн улустуң холунга хүлээдир мен+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Хаан оларны хылыш-биле шанчып каар, кээргевес, оларга хайыра көргүспес, өршээл бербес!+»

8«Иеремия, бо чонга Дээрги-Чаяакчы мээң сөстеримни чугаала. Мен силерге амыдыралдың оруун азы өлүмнүң оруун шилип аарын саналдап тур мен+. 9Бо хоорайга арткан улус дайын-чаа, аш-чут болгаш хамчык аарыгдан өлүп каар. А ооң даштынче үне бергеш, силерни бүзээлээн халдейлерге дүжүп бээр улус дириг артар, оларның олча-кежии – амы-тынныг артары боор+. 10Чүге дээрге Мен арнымны бо хоорайга удур, аңаа ачылыг чүүл эвес, айыыл-халап таварышсын дээш, көрүндүм – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Ол хоорайны Вавилоннуң хаанының холунга хүлээдир, хаан ону хуюкталдыр өрттедир+».

Давидтиң салгакчыларын шииткени

11-12Иудеяның хаанының өг-бүлези, Давид хаанның салгалы, Дээрги-Чаяакчының сөзүн дыңнаңар! Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Эртенниң-не шынныг шииткел үндүрүңер,
базындырган кижини базынганның холундан адырыңар+,
оон башка Мээң килеңим силерниң бүгү бузуттуг үүлгедиглериңер дээш
өрт дег чалбыышталдыр кывар, ону кым-даа өжүрүп шыдавас+.

13Мен ам сеңээ удур апардым,
чавызаашта турар Иерусалим, оргулаашта хая! – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Силер: „Кым бистиинче эртип кээп шыдаарыл,
кым бистиң оран-сававысче шургуп кирерил?“ – деп турар-дыр силер+.

14Мен силерни үүлгедиглериңер ёзугаар кезедир мен! – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Силерниң эзим-аргаңарга от кыпсыр мен,
ол от долгандыр турар бүгү чүвени чиптер!+»

22

22^1Дээрги-Чаяакчы меңээ мынча дээн: «Иудеяның хаанының ордузунче баргаш, аңаа Мээң сөзүмнү медегле. 2Мону чугаалаар сен: Давидтиң дүжүлгезинде саадаан Иудеяның хааны, Дээрги-Чаяакчының сөзүн дыңна – сен-даа, дүжүметтериң-даа, сээң чонуң-даа, бо хаалга дамчыштыр кирип турар бүгү улус база – дыңнаңар! 3Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: „Шынныг шииткел, чөптүг чорук кылыңар, базындырган кижини базынганның холундан адырыңар, даштыкы кижини, өскүс кижини, дулгуяк херээженни хомудатпаңар, оларны кызып-кыйбаңар, шак бо черге кем-буруу чок кижи ханы төкпеңер+. 4Бир эвес ол айтыышкынны күүседир болзуңарза, Давидтиң дүжүлгезинде саадаан хааннар чуузаларга олургаш-даа, аът мунгаш-даа – боттары, дүжүметтери, албаты чону – бо ордунуң хаалгаларын дамчыштыр кирер+. 5А бир эвес ол сөстерни тооп дыңнавас болзуңарза, бо орду бузундулар оваазы апаар+“. Ону Бодум-биле даңгыраглап тур мен!+» Дээрги-Чаяакчының медеглээн сөзү ол-дур.

6Дээрги-Чаяакчы Иудеяның хаанының ордузунуң дугайында:

«Сен Меңээ Галаад дег,

Ливан сынның баштары дег өндүр-чаагай сен.

Ынчалза-даа Мен сени ээнзиргей чер,
чурттакчы чок хоорай кылып каар мен!

7Мен сеңээ удур узуткакчыларны томуйлап каар мен,
кайызынга-даа чепсек берип каар мен.
Сээң эки дээн пөштериңни олар кезип каапкаш+,
отче октаптар – деп чугаалаан. –

8Хөй чоннарның улузу бо хоорайның чаны-биле эртер, олар бот-боттарындан: „Дээрги-Чаяакчы чүү дээш бо өндүр улуг хоорайны ынчаар аажылааныл?“ – деп айтыржыр+. 9„Чүге дээрге олар боттарының Бурганы, Дээрги-Чаяакчының чагыг-керээзинден ойталааш, өске бурганнарга мөгейип, оларга бараан бооп турган-дыр+“ – деп харыы кээр».

10Өлген хаан дээш ыглашпаңар, ол дээш качыгдаваңар!+ Харын туттуруушкунда барган хаанның ажыын ажып ыглажыңар, чүге дээрге ол ам черле ээп келбес, төрээн чуртун көрбес. 11Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Иосияның оглу, Иудеяның хааны, бо черден туттуруушкунда барган Шаллум[*] дугайында: «Бодунуң ачазы Иосияның соонда хааннап эгелээн Шаллум ам черле бээр келбес-тир! 12Ону тудуп аппарган черге ол өлүп каар+, бо черни моон соңгаар көрбес – деп чугаалаан. –

13Бодунуң ордузун чөптүг-шынныг эвес,
үстүкү өрээлдерин – хоойлу-дүрүм чок тудуп турар,
өске кижини албадал-биле халаска ажылдадыр,
күш-ажыл дээш төлевир бербес хаан ат болур!+
14Ол „Бодумга улуг орду,
делгем үстүкү өрээлдер тудуп алыйн“ деп чугаалаан.

Ол бодунга улуг соңгалар оюп кылып,
пөш-биле каастай шап, кызыл будук-биле будуп турар.

15Таанда-ла сээң хаан чагыргаңның ужур-утказы
пөштен хөй тудуглар тударында бе?
Сээң ачаң дойлап-даа тургаш,
шын шииткел биле чөптүг чорукту көргүзүп чорду+.

Ынчангаш чедимчелиг бооп келди+.

16Ядыы-түреңги улустуң херээн ол шын шиитпирлеп турду+,
ынчангаш чедимчелиг бооп келди.

Мени билип аары ындыг боор эвес чүве бе? – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

17А сен карааңны-даа, чүрээңни-даа
чүгле ажык-кончаа дилээринче, буруу чок улустуң ханын төгеринче,
улусту бастып, кызып-кыярынче углап келдиң».

18Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы Иосияның оглу, Иудеяның хааны Иоаким+ дугайында мынча дээн:

«Улус ооң ажыын ажып, акы-угбаларынга „Аа халак!“ дивес,

„Дээргивис, хайыраатывыс чок апарган-дыр!“ деп ажыын ажып ыглашпас.

19Ону элчиген ажааган ышкаш кылдыр ажаап каар,
сөөртүп аппаргаш, Иерусалимниң даштынче үндүр октаптар+.

20Сион-кыс, барып, Ливан сынга ыглап-сыкта,

Васан дагга алгыр, Аварим сынга+ ишкирнигип ыгла,
чүге дээрге сээң хандыкшааннарың[*] шупту чылча шаптырган-дыр.

21Амыр-чаагай чурттап чоруңда,
Мен сээң-биле чугаалажып, сагындырып турдум,
а сен „Дыңнавас мен!“ дээн сен.

Аныяаңдан-на ындыг чордуң, Мени тооп дыңнавайн келдиң!

22Сээң бүгү чагырыкчыларыңны хат хадып алгаш баар,
хандыкшааннарың* туттуруушкунга баар.

Ынчан бүгү бузуттуг үүлгедиглериң дээш адың баксыраар,
куду көрдүрер сен.

23Пөштерде уя тудуп алган, Ливанда чурттап турар улус![*]

Эъди аараан херээженни аарышкы дег,
силерни хилинчек бүргей аптарга, човууртаар силер!»+

24«Дириг Бодумнуң адым-биле даңгыраглап тур мен!+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Иоакимниң оглу, Иудеяның хааны Иехония, сен Мээң холумда үнелиг билзээм-даа турган болзуңза+, Мен сени уштуп октаптар мен!+
25Мен сени сээң амы-тының үзүксээн, коргуп-сүртээр улузуңнуң – Вавилоннуң хааны Навуходоносор болгаш халдей чоннуң холунга хүлээдип бээр мен. 26Мен сени төрээн иең-биле кады хары чуртче үндүр сывырыптар мен+ – ол черге төрүттүнмээн силер, ынчалза-даа аңаа өлүр силер! 27А аажок ээп келиксээриңер бо черже ам кажан-даа ээп келбес силер».

28Таанда-ла ол кижи, Иехония,
ажыы чок бузук дой доңга бе, херээ чок сава бе?+

Чүге ону ажы-төлү-биле кады оларның билбези чуртче сүрүп аппарганыл?

29О чер, чер, чер!+ Дээрги-Чаяакчының сөстерин дыңна! 30Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Ол кижини ажы-төл чок кижи дег кылдыр бүрүткеп калыңар,
ол кижи бүгү назынында эки чол көрбес.

Ооң салгакчыларындан кым-даа чаагай чолдуг болуп,

Иудеяны чагырбас, Давидтиң дүжүлгезинге саадавас+».

23

Давидтен укталган чөптүг-шынныг хаан

23^1Дээрги-Чаяакчы: «Мээң коданымда хойларны чок кылып, тарадыр сывырып турар кадарчылар ат болур!» – деп медеглээн+. 2Мээң чонумну кадарып турар чагырыкчыларга Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы: «Мээң хойларымны тоо быдарадыр сывырыпкан, оларже сагыш салбаан силер. Мен ам бузуттуг үүлгедиглериңер дээш силерни кезедир мен – деп медеглээн. – 3Хойларымның артынчызын үндүр сывырыпкан бүгү чурттарымдан чыып алгаш, төрээн аал-оранынче дедир чандырар мен+. Олар ынчан өзүп-көвүдээр. 4Чагырыкчылар кылдыр Мээң томуйлап каар улузум оларны кадарар+. Хойларым оон ыңай коргуп-сүрээдевес, чиде бербес». Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

5«Үези кээрге, Давидтиң салгакчызын, чөптүг-шынныг Өзүмнү өрү көдүрер мен+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Ол хаан чагырып эгелээш, мерген угаанныын көргүзүп, чер кырынга шын шииткел биле чөптүг чорукту доктаадыр. 6Ооң чагырар үези кээрге, Иудея камгалал алыр, Израиль айыыл чок чурттаар+. Ол хаанга „Яхве-Седкену[*]“ деп ат тыпсыр+.

7Улус: „Израиль чонну Египеттен үндүре берген дириг Дээрги-Чаяакчының ады-биле!“ – деп даңгыраглавас апаар хүннер кээр – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – 8Харын улус: „Израиль чонну соңгу чүкте черден үндүре берген дириг Дээрги-Чаяакчының ады-биле!+“ – деп бир өскээр чугаалааш, Мээң оларны үндүр сывырыпканым бүгү чурттардан дедир чанып келгеш, боттарының черинге чурттаар».

Меге медээчилер дугайында

9Бурганның медээчилериниң дугайында.

Чүрээм чарылгыже саргып, соп тур,
бүгү сөөктерим мунчурады.
Дээрги-Чаяакчының ыдыктыг сөстериниң ужун
Ооң мурнунга эзирик кижи дег,
арагага алыскан кижи дег апардым.
10Чер кырын самыыраан улус долган,
каргаттыргаш, чер ыглап турар –
ховуда оът-сиген кадып калган.
Ол улустуң сорулгазы – бузут,
оларның күжү – чөптүг эвес чорук.

11«Бурганның медээчизи-даа, бараалгакчызы-даа бужартаан-дыр.

Оларның бузуттуг үүлгедиглерин

Мээң өргээмде безин көрүп тур мен!+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

12Ол дээш, оларның оруу тайгыр апаар,
караңгыже шымны бээр+.

Оларны идерге, кээп дүжерлер.

Чүге дээрге кеземче үезинде
оларже айыыл-халап ыдар мен! – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

13Самарияда медээчилеримниң шуут бодал чогун көрген мен;
олар Ваал бурганның өмүнээзинден медеглеп турду+,

Мээң израиль чонумну оруундан астыктырып кагды.

14Мээң Иерусалимде медээчилерим
коргунчуг чүүл үүлгедип турарын база көрүп тур мен;
олар самыыраан, мегеге башкартып чурттап чоруур+,
бузуттуг хейлерниң холун быжыктырып, деткиир улус-тур+,
ооң түңнелинде бузуттуг хейлер бак херектерин кагбас-тыр.

Мээң мурнумга олар шупту Содом дег,

Иерусалимниң чурттакчылары – Гоморра дег!+»

15Ынчангаш Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы ол медээчилер дугайында:

«Оларны ажыг чашпан-биле чемгерер мен,
оларга хоранныг суг ижиртир мен+,
чүге дээрге Иерусалимде Мээң медээчилерим дээш
бүгү чер бужартаан-дыр!» – деп чугаалаан.

16Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Ол медээчилерниң сөстерин, силерге медеглээн чүвезин дыңнаваңар!

Олар хоозун сөстер медеглеп,

Дээрги-Чаяакчының сөстерин эвес,
а боттарының сеткилиниң күзелдерин чугаалап турар+.

17Олар Мени бак көөр улуска:

„Силерге амыр-тайбың турарын Дээрги-Чаяакчы чугаалаан!“ – деп
катаптап чугаалаар-дыр.

Чөрүү чүрээниң аайы-биле кылып турар бүгү улуска олар:

„Айыылга таварышпас силер!“ – дээр-дир+».

18Ындыг-даа болза, Дээрги-Чаяакчының чөвүлелинге турган,

Ооң сөзүн дыңнаан, билип алган кижи бар бе?+

Ооң сөзүнче кулаан ээктирип, дыңнаан кижи кымыл?

19Дээрги-Чаяакчының шуурганы килеңнии-биле көдүрүлдү!

Коргунчуг казыргы хөме алгаш, бузуттугларның бажын алыр+.

20Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чүрээнде бодалдарын күүседип,
боттандырбаан шаанда, Ооң килеңи оожургавас.

Келир үеде силер ону кончуг тода билип аар силер+.

21«Мен ол медээчилерни айбылап чорутпаан мен,
олар боттары маңнажып келди.
Мен оларга чүве чугаалаваан мен,
харын олар Мээң адым тудуп медеглеп тур!+

22Бир эвес олар Мээң чөвүлелимге турган болза,
чонумга Мээң сөстеримни медээлеп,
ону бузуттуг оруктан база бак үүлгедигден чайладыр ийик.

23Мен чүгле чоок тургаш, Бурган боор мен бе? – деп, Дээрги-Чаяакчы айтырган. –

Ырак тургаш, Бурган эвес мен бе?+

24Кандыг-бир кижи Менден чажыт черже чаштына берип шыдаар бе?

Мен ону көрбейн баар мен бе? – деп, Дээрги-Чаяакчы айтырган. –

Дээр биле черни Мен бүргей ап турар эвес мен бе?+»

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

25«Мээң адым тудуп, мегелеп өттүр билип медеглеп турар медээчилер чүү деп турарын дыңнаан мен. Олар: „Мен дүш көрдүм, дүш көрдүм!“ – дээр-дир+. 26Кажанга чедир ынчап кээр улузул? Ол медээчилер мегелеп өттүр билип медеглээр деп, бодунуң сагыжының даап бодаан чүвезин медеглээр деп бодап алган бе? 27Мээң чонумнуң ада-өгбези Ваал бурганга мөгеер дээш, Мээң адымны утканы дег+, ол медээчилер бот-боттарынга чугаалап турар дүштериниң дузазы-биле чонну Мээң адымны уттур кылдыр албадаар бис деп бодаар. 28Дүш көрген медээчи оозун бодунуң дүжү кылдыр чугаалазын, а Мээң сөзүмнү ажыдып чугаалааным медээчи ол сөстү чонга шынныы-биле медеглезин! Тарааның үрезини биле саваңының аразында дөмей чүү барыл? – деп, Дээрги-Чаяакчы айтырган. – 29Мээң сөзүм от ышкаш – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, – Мээң сөзүм хая-даш чуура шапкан маска ышкаш!

30Мен ол медээчилерге удур мен!+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Олар Мээң сөстеримни бот-боттарындан оорлап турар. 31Мен ол медээчилерге удур мен! – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Олар хей чүве чулчургаш: „Бурганның медеглээн чүвези-дир“ – деп турар. 32Меге дүштерин чугаалаан медээчилерге удур мен! – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Олар дүштерин чугаалап, боттарының бардамы-биле, мегези-биле Мээң чонумну будулдуруп турар+. Мен оларны айбылап чорутпаан мен, оларга айтыышкын бербээн мен. Олар бо чонга кандыг-даа ажык-дуза чедирбес». Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

Дээрги-Чаяакчының сөзү үүрге-чүък бе?

33«Иеремия, кажан азы Иудеяның чону, азы Бурганның медээчизи, азы бараалгакчызы сенден: „Дээрги-Чаяакчы кандыг үүрге-чүък[*] чүдүрдү?“ – деп айтырар болза, „Дээрги-Чаяакчы: ‘Силер боттарыңар үүрге-чүък боор силер, а Мен силерни дүжүр октаптар мен’ – деп медеглээн“ – деп харыылаар сен. 34Бир эвес моон соңгаар азы медээчи, азы бараалгакчы, азы улус-чондан бир кижи „Дээрги-Чаяакчының чүдүрген үүрге-чүъгү“ деп сөстер чугаалаар болза, Мен ол кижини, ооң өг-бүлезин кезедир мен».

35Бот-боттарыңардан, ха-дуңмаңардан: «Дээрги-Чаяакчы чүү деп харыылады?» – деп азы «Дээрги-Чаяакчы чүү диди?» – деп айтырар ужурлуг силер. 36«Дээрги-Чаяакчының чүдүрген үүрге-чүъгү» деп сөстерни моон соңгаар сагынмаңар, чүге дээрге кижи бүрүзүнүң сөстери ооң бодунга үүрге-чүък апаар болгай, а Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Дириг Бурганывыстың сөстерин хажыткан-дыр силер. 37Медээчиден: «Дээрги-Чаяакчы чүү деп харыылады?» – деп азы «Дээрги-Чаяакчы чүү диди?» – деп айтырар ужурлуг силер. 38Бир эвес силер «Дээрги-Чаяакчының чүдүрген үүрге-чүъгү» деп сөстер чугаалаарын соксатпас болзуңарза, Дээрги-Чаяакчының чүнү чугаалаанын дыңнаңар: «Мен силерге „Дээрги-Чаяакчының чүдүрген үүрге-чүъгү“ деп сөстерни чугаалап болбазын сагындырып турумда-ла, чугаалааныңар дээш, 39Мен силерни база силерге, ада-өгбеңерге бергеним бо хоорайны уттуптар[*] мен, Бодумдан ырадыр дүжүр октаптар мен! 40Мен силерни кезээ мөңгеде кажан-даа уттундурбас бак атка киирер мен+, куду көрүүшкүнге чыгаар мен».

24

Эки болгаш багай фига чимизи

24^1Дээрги-Чаяакчы меңээ көстүүшкүн чорудуп берди. Көөрүмге, Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң мурнунда фига чимистиг ийи хааржак салып каан болду+. А ол болза Вавилоннуң хааны Навуходоносор Иерусалимден Иоакимниң оглу, Иудеяның хааны Иехонияны, Иудеяның нояннарын, усчу, дарган улузун үндүре бергеш, Вавилонче сүрүп аппарган соонда болган чүве+. 2Көөрүмге, бир хааржакта чаагайы кончуг, эрте бышкан фига чимизи, а өске хааржакта – кижи чиир аргажок, ирик фига чимизи бар болду+.

3Дээрги-Чаяакчы менден: «Иеремия, чүнү көрүп тур сен?» – деп айтырды. Мен: «Фига чимизин. Эки чимистер бо-дур – чаагайы кончуг, багайы бо-дур – кижи чиир аргажок, ирик» – деп харыыладым. 4-5Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы меңээ сөзүн айыткап, мынча дээн: «Моон халдей черже үндүр сывырыпканым, Иудеядан өскээр көжүрткен улусче, бо эки чимисче дег, эки көөр мен. 6Оларга ачы-буян чедирери-биле ээ көрнүп, бо черже дедир чандырар мен, оларны маңаа хоозуратпайн, быжыктырар мен, тура тыртпайн, тарып олуртур мен!+
7Мени – Дээрги-Чаяакчыны билип алзын дээш, Мен оларга угаангыр чүректи бээр мен+. Олар Мээң чонум болур, Мен оларның Бурганы болур мен, чүге дээрге олар Менче чүрээниң ханызындан эглип кээр».

8А кижи чиир аргажок, ирик чимистер дугайында Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Иудеяның хааны Седекияны+, ооң нояннарын, Иерусалимде база бо чуртта арткан бүгү өске улусту, Египетте чурттап турар бүгү израильчилерни ол багай фига чимизи ышкаш аажылаар мен. 9Мен оларны чер-делегейниң бүгү күрүнелеринге коргунчуг айыыл-халаптың бужар үлегер-чижээ кылып каар мен+, оларны үндүр сывырарым чер бүрүзүнге оларның адын баксырадыр мен, оларны дорамчылал, кочулал болгаш каргышка таварыштырар мен. 10Мээң оларга болгаш оларның ада-өгбезинге берген черимге олар шупту узуткаттырып, чиде бергижеге чедир, Мен оларже чаа-дайын, аш-чут болгаш хамчык аарыгны ыдар мен+».

25

Вавилоннуң Иудеяны чагырар чеден чылы

25^1Иосияның оглу, Иудеяның хааны Иоакимниң чагыргазының дөрткү чылында Дээрги-Чаяакчының Иеремияга Иудеяның бүгү чонунга хамаарыштыр ажыдып чугаалаан сөзү бо-дур. Ол чыл болза Вавилоннуң хааны Навуходоносорнуң чагыргазының бирги чылы чүве-дир+. 2Иеремия медээчиниң Иудеяның бүгү чонунга, Иерусалимниң бүгү чурттакчыларынга медеглээн чүүлү бо-дур: 3«Дээрги-Чаяакчы меңээ Бодунуң сөзүн чээрби үш чыл дургузунда – Амоннуң оглу, Иудеяның хааны Иосияның чагыргазының он үшкү чылындан эгелээш+, амдыгаа чедир – ажыдып келди. Мен силерге катап-катап дамчыдып-ла турдум, а силер тооп дыңнавадыңар+. 4Дээрги-Чаяакчы силерже Бодунуң чалча-медээчилерин катап-катап айбылап чорудуп-ла турду, а силер тооп дыңнавадыңар, оларның чугаазынче кулааңар ээктирбедиңер+. 5Ол силерге: „Кайыңар-даа бодунуң бузуттуг оруундан, бачыттыг үүлгедиглеринден ойталазын, ынчан Дээрги-Чаяакчының силерге база ада-өгбеңерге шаг шаанда берген черинге кезээ мөңгеде чурттаар силер+. 6Өске бурганнар эдербеңер, оларга бараан болуп, мөгейбеңер, холуңарның ажыл-херээ-биле Мени килеңнетпеңер+, ынчан Мен силерже айыыл-халап ытпас мен“ – деп чугаалаан турган болгай».

7«Ынчалза-даа силер Мени тооп дыңнавадыңар! – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Бодуңарга хора чедирип, холуңарның кылган ажыл-херээ-биле Мени килеңнеттиңер». 8Ынчангаш Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Мээң сөстеримни тооп дыңнавааныңар дээш, 9Мен соңгу күрүнелерниң бүгү аймактарын кыйгыртып, чыыр мен+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, – Мээң чалчам+, Вавилоннуң хааны Навуходоносорну кыйгырткаш, ону бо черге, ооң чурттакчыларынга, бүгү кожа чоннарга удур чаалаштырар мен. Ол чоннарны бүрүнү-биле узуткаар мен, оларны хоозураашкын биле кочулалга, мөңге буураашкынга чыгаар мен+. 10Мен оларның аразынга өөрүшкү биле хөглээшкин үнү, күдээ оол биле келин кыстың үнү, дээрбе даштарының даажы дыңналбас кылып каар мен+ база чырыткының одун өжүрер мен. 11Бүгү бо чер ээнзиреп хоозураар, бо чоннар чеден чыл дургузунда+ Вавилоннуң хаанынга кулдандырар.

12Чеден чыл эртерге, Вавилоннуң хаанын, ооң чонун кем-буруузу дээш кезедир мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Халдей черни кезээ мөңгеде хоозурадыр мен. 13Мен ол чер-биле Мээң аңаа удур чугаалаан бүгү чүвемни, бо номда бижиттинген чүвени, Иеремияның бүгү чоннар дугайында өттүр билип медеглээн чүвезин боттандырар мен+. 14Халдей чон боду хөй чоннарның кулу апаар, өндүр улуг хааннар ону чагырып аар+ – Мен ону үүлгеткен херектери дээш кезедир мен».

Килеңниң дашказын делегейниң чоннарынче чажар

15Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы меңээ: «Мээң холумдан килеңимниң арагазын куткан бо дашканы алгаш, сени айбылап чорудуп турарым бүгү чоннарга ижиртип каг+. 16Олар ижипкеш, тендирип, Мээң оларже ыдып турарым хылышты көрүп кааш+, кортканындан угаанын ышкыныптар» – деп чугаалаан. 17Мен Дээрги-Чаяакчының холунда дашканы алгаш, Ооң мени айбылап чоруткан бүгү чоннарынга араганы ижиртип кагдым+:

1. 18Иерусалимге, Иудеяның хоорайларынга, ооң хааннары биле нояннарынга – оларны хоозурадыр дээш, оларны ам хөме тавараан кочулал, куду көрүүшкүн болгаш каргаттырыышкынче чыгаар дээш – ижиртип кагдым;

2. 19Египеттиң хааны фараонга, ооң дүжүметтери биле нояннарынга, ооң бүгү албаты чонунга+, 20египетчилер аразында өске аймак-сөөктүг бүгү улуска;

3. Уц деп черниң+ бүгү хааннарынга;

4. филистим черниң бүгү хааннарынга – Аскалон, Газа, Экрон хоорайларның болгаш Азот хоорайның артынчызының хааннарынга+;

5. 21эдом, моав болгаш аммон чоннарга+;
6. 22Тир, Сидон хоорайларның хааннарынга+;
7. далай ындында чурттарның хааннарынга;

8. 23Дедан, Фема, Буз чурттакчыларынга+, кастыында дүгүн чүлүүр бүгү улуска[*];

9. 24Аравияның бүгү хааннарынга, ээн кургаг ховуда чурттаан янзы-бүрү аймак-чоннарны чагырган бүгү хааннарга;

10. 25Зимриниң бүгү хааннарынга, Эламның бүгү хааннарынга+, Мидияның бүгү хааннарынга;

11. 26соңгу күрүнелерниң бүгү хааннарынга, чоокта-даа, ыракта-даа турарларынга, удаа-дараалаштыр ижиртип кагдым – чер-делегей кырында бар бүгү күрүнелерге ижиртип кагдым. А Сесахтың[*] хааны эң сөөлүнде ижер.

27«Ол улус-чоннарга мону чугаала. Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы мынча дээн: „Ижиңер, эзириңер, кузуңар! Кээп дүшкеш, Мээң силерже ыдарым хылышты көрүп кааш+, турбас силер“. 28Кажан олар сээң холуң сунган дашканы хүлээп аарындан ойталап, ижиксевес болза, оларга мону чугаала. Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: „Албан ижер ужурлуг силер!+
29Мээң адым-биле адаан бо хоорайже-даа Мен айыыл-халап ыдып турумда, силер канчап кеземчеден чайлаар силер?+ Чок, чайлап шыдавас силер, чүге дээрге Мен чер-делегейниң бүгү чурттакчыларынга удур дайылдажыр кылдыр хылышты кыйгырып тур мен+“». Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

30«Оларга бүгү бо сөстерни чарлап, мону чугаала.

Дээрги-Чаяакчы өрүтен диңмиреп кээр,

Бодунуң ыдыктыг оран-савазындан дыңзыг үн-биле алгырар+,

Бодунуң чер-чуртунче хөректенир,
виноград чулуу сы бастырган кижиниң дааш-шимээн үндүрери дег,
черниң бүгү чурттакчыларынче кышкырар!

31Диңмирээшкин чер-делегейниң кыдыынга чедир дагжаар,
чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы чоннар-биле маргыжар,

Ол бүгү улус-биле чаргылдажыр,
кем-буруулугларны хылыш-биле шаштыртып каар».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

32Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Айыыл-халап бир чондан өске чонче сүрүштүр кел чыдыр,
чер-делегейниң кыдыындан кончуг улуг шуурган көдүрлүр!+

33Ол хүн Дээрги-Чаяакчыга өлүрткен улус
чер-делегейниң бир кыдыындан өске кыдыынга чедир чыткылаар+.

Улус оларның ажыын ажып ыглашпас,
мөчү-сөөгүн чыып, ажаавас, олар чер кырынга өдек дег чыдып каар+.

34Чагырыкчылар, ыглап-сыктаңар, човууртаңар,
сүрүг баштыңнары, качыгдалдан довуракка боражыңар+,
чүге дээрге силерни дөгерер дээш аппаар үе келген-дир.

Силерни, үнелиг сава дег, буза шавар, тоо быдарадыр.

35Чагырыкчылар хоргадаар чер тыппас,
сүрүг баштыңнарынга камгалал турбас.
36Чагырыкчыларның ыы-сыызы,
сүрүг баштыңнарының ишкиртинип ыглааны дыңналып тур.

Дээрги-Чаяакчы оларның одар-белчиирин хоозураткан-дыр.

37Дээрги-Чаяакчы күштүү-биле килеңнээрге,
тайбың одарлар узуткаттынып тур.

38Дээрги-Чаяакчы бодунуң чыдынындан үнүп келген арзылаң ышкаш!

Улус-чоннарның чери Ооң кадыг-дошкун, кыптыккан килеңинден хоозурап калган».

26

Улус-чоннуң Иеремияны шииткени

26^1Иосияның оглу, Иудеяның хааны Иоакимниң чагыргазының эгезинде+ Дээрги-Чаяакчы Бодунуң сөзүн ажыдып, 2Иеремияга мынча дээн: «Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң шөлүнге туруп алгаш+, Иудеяның шупту хоорайларындан Дээрги-Чаяакчының өргээзинге мөгейип кээп турар бүгү чурттакчыларга сеңээ чугаалаарын дужааган бүгү сөстеримни дамчыт, чаңгыс-даа сөс уттуп кагба!+
3Олар тооп дыңнааш, кижи бүрүзү бодунуң бузуттуг оруундан ойталаар чадавас. Мен ынчан бодалым өскертип, оларга үүлгедиглери дээш таварыштырар дээним айыыл-халап олар-биле болбас кылып каар мен+. 4Оларга мону чугаала. Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: „Бир эвес Мени тооп дыңнавас, Мээң силерге берген хоойлум ёзугаар чурттавас болзуңарза+, 5Мээң чалча-медээчилеримниң чугаазын тооп дыңнавас болзуңарза – а Мен силер Мээң медээчилеримни тооп дыңнавайн туруңарда-ла, оларны силерже катап-катап айбылап чорудуп-ла турар-дыр мен+ – 6Силом-биле кылган чүвемни бо өргээ-биле кылыр мен[*], а бо хоорайны чер-делегейниң бүгү чоннарынга каргаттырарынче чыгаар мен“».

7Иеремия ол бүгү сөстерни Дээрги-Чаяакчының өргээзинге чугаалаан, Бурганның бараалгакчылары, медээчилери база бүгү чон ону дыңнап турган. 8Дээрги-Чаяакчының бүгү чонга дамчыдарын айыткан шупту чүвезин Иеремия чугаалап доозарга, Бурганның бараалгакчылары, медээчилери база бүгү чон ону тудуп алгаш: «Сеңээ өлүм, өлүм! 9Дээрги-Чаяакчының адын тудуп өттүр билип медеглеп тура, Силом-биле болган чүве бо өргээ-биле база болурун, бо хоорайның ээнзирээрин, аңаа чурттаар кижи артпазын чүге чугааладың?» – деп алгыржы бергеннер.

Бүгү чон Иеремияны шиидер дээш Дээрги-Чаяакчының өргээзинге чыглып келген. 10Иудеяның нояннары ол дугайында дыңнап кааш, хаанның ордузундан Дээрги-Чаяакчының өргээзинге чедип келгеш, Чаа хаалга чанынга+ олуруп алганнар. 11Бурганның бараалгакчылары биле медээчилери нояннарга база бүгү чонга: «Бо кижини өлүрүп шиидер ужурлуг! Хоорайывыс дугайында ооң чүү деп өттүр билип медеглээнин боттарыңар дыңнадыңар» – дээн.

12Иеремия нояннарга база бүгү чонга мынча дээн: «Дээрги-Чаяакчы мени бо өргээ болгаш бо хоорай дугайында силерниң дыңнааныңар өттүр билген медеглелди чугаалазын дээш айбылап чорутту. 13Оруктарыңар биле ажыл-херээңерни экижидип ап көрүңер+, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның сөзүн дыңнаңар. Дээрги-Чаяакчы ынчан бодалын өскертип, силерге аазааны айыыл-халапты болдурбас+. 14А мен – силерниң холуңарже кирдим, мээң-биле силерге шын болгаш чөптүг деп сагындырар чүведен кылыңар+. 15Чүгле ыяк билип алыңар – мени өлүрер болзуңарза, кем-буруу чок кижиниң ханы дээш бодуңарга, бо хоорайга, ооң бүгү чурттакчыларынга буруу чүктедир силер. Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы мени шынап-ла ол бүгү сөстерни силерге дыңналдыр чарлазын дээш айбылап чоруткан болгай».

16Нояннар база бүгү чон Бурганның бараалгакчылары биле медээчилеринге: «Бо кижини өлүрүп шиитпес ужурлуг-дур! Ол биске Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың өмүнээзинден чугаалап турган-дыр» – дээннер.

17Чурттуң элээн каш баштыңнары туруп келгеш+, чыылган бүгү чонга мынча дээннер: 18«Иудеяның хааны Эзекияның үезинде Морешет чурттуг Михей өттүр билип медеглеп турду. Ол Иудеяның бүгү чонунга:

„Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы: ‘Сионну шөл ышкаш аңдарып каар,

Иерусалим бузундулар оваазы апаар,
а бо өргээни туткан даг арга-ыяш үнген чер апаар’ – дээн“ – деп чугаалаан болгай+.

19Ындыг-даа болза, Иудеяның хааны Эзекия биле Иудеяның бүгү чону ол медээчини өлүрерин дидинген бе? Хаан Дээрги-Чаяакчыдан корга бергеш, Оон хайыра дилээрин оралдашпаан бе?+ Дээрги-Чаяакчы ынчан бодалын өскертип, Бодунуң оларга аазааны айыыл-халап болбас кылып каан болгай+. А бис боттарывыстың бажывысче хан кудуп тур бис!»

20(Өске бир кижи – Шемайяның оглу, Кириат-Иарим хоорай+ чурттуг Урия дээрзи база Дээрги-Чаяакчының өмүнээзинден өттүр билип медеглеп турган чүве-дир. Ол кижи бо хоорай биле бо черге удур, Иеремия ышкаш, өттүр билип медеглеп турган. 21Иоаким хаан+, ооң шериглери болгаш нояннары медээчиниң сөстерин дыңнаан соонда, хаан ону өлүрер деп барган. Урия ол дугайында билип кааш, кортканындан Египетче дезе берген. 22Иоаким хаан Египетче бодунуң улузун – Ахборнуң оглу Элнафанны+ өске кижилер-биле кады чорудупкан. 23Олар Урияны Египеттен үндүргеш, Иоаким хаанга эккелгеннер. Хаан Урияны хылыш-биле өлүрткеш, мөчү-сөөгүн карачал улус ажаар чевегже октаптарын дужааган чүве-дир.)

24Ынчангаш Шафанның оглу Ахикам+ Иеремияга болчуп, Иеремияны өлүрүп каар кылдыр чонга бербейн барган.

27

Хомут-биле бадыткал демдээ

27^1Иосияның оглу, Иудеяның хааны Седекияның[*] чагыргазының эгезинде+ Дээрги-Чаяакчы Иеремияга Бодунуң сөзүн ажыдыпкан.

2Дээрги-Чаяакчы меңээ мынча дээн: «Хомут биле моожадан кылгаш, мойнуңга кедип ал+. 3Иерусалимче Иудеяның хааны Седекияга келген элчиннер дамчыштыр эдом, моав болгаш аммон чоннарның, Тир болгаш Сидоннуң хааннарынче+ хомут, моожадан чорудувут. 4Ол элчиннерге боттарының дээргилеринге Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганының бо сөстерин дамчыдарын дужаа: 5Мен Бодумнуң өндүр улуг күжүм болгаш күчүлүг холум-биле делегейни база чер кырында чурттап турар кижилерни, дириг амытаннарны чаяап каан мен+. Делегейни Мен бериксээн кижимге бээр мен+. 6Мен ам ол бүгү черлерни Вавилоннуң хааны, Мээң чалчам+ Навуходоносорга хүлээдип тур мен, черлик аң-меңни безин аңаа чагыртыр кылдыр берип тур мен+. 7Аңаа, ооң оглунга+, оглунуң оглунга бүгү чоннар бараан болур. Ооң соонда Навуходоносорнуң чер-чуртунуң бастырар ээлчээ кээр. Ынчан Вавилонну хөй чоннар, өндүр улуг хааннар чагырып аар+.

8Ынчалза-даа ам кандыг-бир чон азы күрүне аңаа, Вавилоннуң хааны Навуходоносорга, бараан болбас болза, Вавилоннуң хаанының хомудунче мойнун сукпас болза+, Мен ындыг чонну дайын-чаа, аш-чут болгаш хамчык аарыг-биле кезедир мен+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, – ол чонну хаанның холу-биле төндүр кыргып-хыдыыр мен. 9Силерге: „Вавилоннуң хаанынга кул болбас силер“ – деп турар боттарыңарның бүдүү билир, төлгечи, дүшчү, караң көрнүр болгаш илби-шидичи улузуңарны дыңнаваңар+. 10Силерни чериңерден ырадыр дээш, Мен силерни үндүр сывырыптарымга, өлүп калзын дээш, олар силерге меге чүве медеглээр-дир+. 11А мойнун Вавилоннуң хаанының хомудунче сугар база аңаа бараан болур чонну Мен ооң бодунуң черинге арттырар мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Ол чон бодунуң черин болбаазырадып, аңаа чурттаар».

12Ол бүгү сөстерни мен Иудеяның хааны Седекияга база медеглеп, мынча дээн мен: «Вавилоннуң хаанының кедирген хомудун мойнуңарга сугарындан ойталаваңар. Аңаа база ооң чонунга бараан болуңар, ынчан амы-тынныг артар силер!+
13Чүге сен бодуң, сээң албаты чонуң дайын-чаа, аш-чут болгаш хамчык аарыгдан өлүр ужурлугул?+ Дээрги-Чаяакчы Вавилоннуң хаанынга бараан болбас чон-биле ынчаар кылырын аазаан болгай. 14Силерге: „Вавилоннуң хаанынга кул болбас силер“ – деп турар медээчилерни дыңнаваңар, чүге дээрге олар силерге меге чүве медеглеп турар-дыр».

15«Мен оларны айбылап чорутпаан мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Олар Мээң адым тудуп, мегелеп медеглеп турар-дыр. Ынчангаш Мен силерни үндүр сывырыптар мен – силер өлүп каар силер, силерге өттүр билип медеглеп турар медээчилер база!»

16Бурганның бараалгакчыларынга болгаш бүгү чонга мен Дээрги-Чаяакчының сөзүн дамчыдып чугааладым: «Силерге: „Удавайн Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң херекселдерин Вавилондан дедир эгидер!“+ – деп өттүр билип медеглеп турар медээчилерни дыңнаваңар, чүге дээрге олар силерге меге чүве медеглеп турар-дыр. 17Оларны дыңнаваңар, Вавилоннуң хаанынга бараан болуңар, ынчан амы-тынныг артар силер! Чүге бо хоорайны үрегдеп бустурарынга чедирерил? 18Бир эвес олар Бурганның медээчилери болза база Дээрги-Чаяакчының сөзү оларга четкен болза, Дээрги-Чаяакчының өргээзинде база Иудеяның хаанының ордузунда, Иерусалимде ам-даа арткан херекселдерни Вавилонче аппарбазын дээш, Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчыдан дилеп, мөргүзүннер».

19-21(Вавилоннуң хааны Навуходоносор Иоакимниң оглу, Иудеяның хааны Иехонияны база Иудея биле Иерусалимниң бүгү ызыгууртаннарын Иерусалимден Вавилонче тудуп аппаарга+, бо хоорайда Бурганның өргээзинге адагаштар, «далай» дээр чунар сава болгаш дөжектер арткан.) Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы Бодунуң өргээзинде база Иудеяның хаанының ордузунда, Иерусалимде арткан херекселдер дугайында мынча дээн: 22«Ол херекселдерни Вавилонче аппаар+; оларже сагыш салыр хүнүмге чедир олар аңаа артып каар. Оон ол херекселдерни үндүре бергеш, бо черже дедир эгидер мен+». Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

28

Меге медээчи Анания

28^1Иудеяның хааны Седекияның чагыргазының эгезинде+, ооң дөрткү чылының беш айда Азурнуң оглу Анания – Гаваон хоорай+ чурттуг Бурганның медээчизи – Дээрги-Чаяакчының өргээзинге, Бурганның бараалгакчылары база бүгү чон көрүп турда, меңээ мынча дээн: 2«Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы мону чугаалаан: „Мен Вавилоннуң хаанының кедирген хомудун+ чуура шаап каар мен. 3Ийи чыл болгаш, Мен Вавилоннуң хааны Навуходоносорнуң Дээрги-Чаяакчының өргээзинден ап алгаш, Вавилонче аппарган бүгү херекселдерин бо черже дедир эгидер мен+. 4Иоакимниң оглу, Иудеяның хааны Иехонияны база Иудеядан Вавилонче тудуп аппарган бүгү улусту Мен бо черже дедир чандырар мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, – чүге дээрге Вавилоннуң хаанының кедирген хомудун чуура шаап каар мен“».

5Иеремия медээчи Анания медээчиге Дээрги-Чаяакчының өргээзинге турган бараалгакчылар биле бүгү чон көрүп турда, харыы берген. 6Иеремия ынчан: «Дээрги-Чаяакчы ылап-ла ынчаар кылып каан болза! Ол сээң өттүр билген медеглелиңни күүседип, Бодунуң өргээзиниң херекселдерин Вавилондан бо черже дедир эгиткен база туттурган бүгү улусту дедир чандырган болза! 7Чүгле сеңээ болгаш бүгү чонга дыңналдыр чугаалаар чүвемни дыңнап ал. 8Шаг шаанда, сен-даа, мен-даа чок турган үеде, Бурганның медээчилери хөй чурттарга, өндүр улуг күрүнелерге дайын-чаа, айыыл-халап болгаш хамчык аарыг боорун баш бурунгаар чугаалап турган болгай. 9Бир эвес медээчи амыр-тайбың доктаарын баш бурунгаар чугаалаан болза+, Дээрги-Чаяакчының ылап-ла айбылап чоруткан медээчизи ол-дур деп, чүгле кажан ооң медеглээн сөстери чогуп бүдерге, хүлээп көөр турган+» – дээн.

10Анания медээчи Иеремия медээчиниң мойнунда хомутту+ ужулгаш, чуура шаап каапкаш, 11бүгү чон мурнунга: «Дээрги-Чаяакчы: „Ийи чыл болгаш, Мен бүгү чоннарның мойнунда хомутту, Вавилоннуң хааны Навуходоносорнуң кедирген хомудун, шак ынчаар чуура шавар мен“ – деп чугаалады» – дээн. Иеремия медээчи ынчан бодунуң оруу-биле чорупкан.

12Иеремия медээчиниң мойнунда хомутту Анания медээчи чуура шаап каан соонда, Дээрги-Чаяакчы Иеремияга Бодунуң сөзүн ажыдыпкан: 13«Барып, Ананияга мону чугаала. Дээрги-Чаяакчы: „Сен ыяш хомутту чуура шаап кааш, ооң орнунга демир хомут кылып алдың!“ – дээн. 14Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы: „Бүгү бо чоннар Вавилоннуң хааны Навуходоносорга бараан болзун дээш, оларның мойнунга демир хомут кедирер мен! Олар ооң кулдары апаар, черлик аң-меңни безин аңаа хүлээдир мен+“ – деп медеглээн болгай».

15Иеремия медээчи Анания медээчиге мынча дээн: «Анания, мени дыңна! Дээрги-Чаяакчы сени айбылап чорутпаан-дыр, сен бо чонну мегелеп, ынандырган-дыр сен+. 16Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы: „Мен сени чырык чер кырынга амылыг арттырбас мен, бо чылын-на өлүп каар сен, чүге дээрге чугааң-биле Дээрги-Чаяакчыга удур үймээн үндүрген-дир сен“ – дээн болгай».

17Ол-ла чылын, чеди айда, Анания медээчи өлү берген.

29

Вавилонче тудуп аппарган еврейлерге чагаа

29^1Иеремия медээчиниң арткан баштыңнарже+, Бурганның бараалгакчылары биле медээчилеринче болгаш Навуходоносорнуң Иерусалимден Вавилонче сүрүп аппарган бүгү чонунче Иерусалимден чоруткан чагаазы бо-дур. 2Иехония хаанны, ооң авазын, Иудея болгаш Иерусалимниң дүжүметтери биле нояннарын, усчу, дарган улузун Иерусалимден тудуп аппарган соонда+, 3Иеремия ол чагааны Шафанның оглу Элеаса биле Хелкияның оглу Гемарияны дамчыштыр чоруткан турган. Ол ийи кижини Иудеяның хааны Седекия Вавилонче – ооң хааны Навуходоносорже айбылап чоруткан чүве-дир. Ол чагаада мынча деп бижээн:

4Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы мынча дээн: «Иерусалимден Вавилонче үндүр сывырыпканым бүгү туттурган улус, дыңнаңар.

5Бажыңнардан тудуп алгаш, ээлеп чурттаңар, сесерликтерден тарып алгаш, оларның чимизин чиңер. 6Кадайдан ап алыңар, оол-кыстыг болуңар, оларны өглеп-баштаңар – олар база ажы-төлдүг болзун. Ол черге өзүп-көвүдеңер, эвээжевеңер! 7Силерни ынаар үндүр сывырыпканым хоорайга амыр-тайбыңдан күзеңер. Ол хоорай дээш дилеп, Дээрги-Чаяакчыга мөргүңер+, бир эвес аңаа амыр-тайбың доктаар болза, силерге база амыр-тайбың доктаар».

8Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы: «Силерниң араңарда турар бүдүү билирлериңерге, төлгечилериңерге дуурайлатпаңар+, дүжүн чугаалаар дүшчүлерни дыңнаваңар![*]
9Ол улус силерге Мээң адым тудуп мегелеп өттүр билип медеглээр-дир+, Мен оларны айбылап чорутпаан мен» – деп медеглээн.

10Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Вавилонга берип каан чеден чыл эрте бээрге+, Мен силерже сагыш салыр мен+, Мээң ачы-буянныг сөзүмнү силер-биле күүседип, силерни бо черже дедир чандырар мен. 11Силерге
хамаарыштыр чүнү баш бурунгаар бодап алганымны Мен билир болгай мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Силерге келир үени, идегелди хайырлаар дээш, Мен айыыл-халап эвес, амыр-тайбыңны бээр деп бодалдыг мен. 12Силер Мени кыйгырар силер, баргаш, Меңээ мөргүүрүңерге, Мен силерге харыылаар мен+. 13Менче чүткүп, дилеп эгелээш, тып аар силер+. Бир эвес Менче бүгү чүлдү-чүрээңер-биле чүткүүр болзуңарза, 14Мени тып аар силер+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, – Мен силерге эки чолду эгидер мен[*], силерни ынаар үндүр сывырыпканым бүгү чоннардан, бүгү черлерден чыып эккээр мен»+.

15Силер: «Дээрги-Чаяакчы биске Бодунуң медээчилерин Вавилонга турувуста, база чорудуп берди» – деп турдуңар. 16-17А Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы Давид хаанның дүжүлгезинде саадаан хаан дугайында, Иерусалим хоорайда бүгү чурттакчы чон – силерниң-биле кады тудуп аппарбаан ха-дуңмаңар дугайында мынча дээн: «Мен оларже дайын-чаа, аш-чут болгаш хамчык аарыг ыдып тур мен! Мен оларны кижи чиир аргажок, ирик фига чимизи ышкаш аажылаар мен+. 18Мен оларны дайын-чаа, аш-чут болгаш хамчык аарыг-биле истеп-сүрер мен+. Оларны чер-делегейниң бүгү күрүнелеринге коргунчуг үлегер-чижек кылып каар мен, үндүр сывырарым чер бүрүзүнге оларны каргыш, хоозурал, кочулал болгаш дорамчылалга таварыштырар мен+. 19Чүге дээрге олар Мээң сөстеримни тооп дыңнавайн турган болгай – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Мен ол сөстеримни Бодумнуң чалча-медээчилеримни дамчыштыр оларже катап-катап чорудуп-ла турдум, а олар тооп дыңнавады+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

20А силер, Мээң Иерусалимден үндүр сывырып, Вавилонче чорудупканым улус, Дээрги-Чаяакчының сөзүн тооп дыңнаңар!»

21Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы силерге Ооң адын тудуп, меге чүве медеглеп турар медээчилер+ – Колияның оглу Ахав биле Маасеяның оглу Седекия дугайында мынчаар чугаалаан: «Мен оларны Вавилоннуң хааны Навуходоносорга хүлээдип бээримге, силер көрүп туруңарда, хаан оларны өлүрүп каар! 22Оларны сактып, Вавилонче көжүрткен иудейлер аразынга: „Седекия болгаш Ахав-биле болган чүвени Дээрги-Чаяакчы сээң-биле база кылзын!“ – деп каргыш тыптыр+. (Вавилоннуң хааны оларны отка хаарган.) 23Чүге дээрге олар Израильге чүдек-бужар чүве үүлгедип: өске улустуң кадайлары-биле самыырап база оларга чугаалаарын дужаавааным меге чүвени Мээң адым тудуп чугаалап турганнар+. Мен ону билир мен, аңаа херечи мен». Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

Шемайяга Дээрги-Чаяакчының медеглели

24-25«Иеремия, Нехелам чурттуг Шемайя деп кижиге Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганының дараазында сөстерин дамчыт: „Иерусалимниң бүгү чурттакчы чонунга, Маасеяның оглу, Бурганның бараалгакчызы Софонияга+ болгаш бүгү бараалгакчыларга бодуң өмүнээңден чагаа бижээн кижи сен болгай сен“».

Ол чагаада мынча деп бижээн турган:

1. 26Дээрги-Чаяакчы Софония сени Бурганның бараалгакчызы Иодайның орнунга бараалгакчы кылып каан болгай; Дээрги-Чаяакчының

2. өргээзинге угаанын ышкынгаш+, өттүр билип медеглеп эгелээр улусту хайгаараар база оларның буттарын доорбаш ыяшка демирлээр, мойнунга дөңгү кедирер ужурлуг турган сен+. 27А силерниң черде өттүр билип медеглеп турар Анатот чурттуг Иеремияны чүге доктаатпас сен? 28Ол Иеремия Вавилонда бисче: «Шөлүлгеңер үр хуусаалыг боор. Бодуңарга бажыңнардан тудуп алгаш, оларны ээлеп чурттаңар, сесерликтерден тарып алгаш, оларның чимизин чиңер» – деп бижээн чагаа чорутту.

29Бурганның бараалгакчызы Софония ол чагааны Иеремия медээчиге номчуп берген. 30Дээрги-Чаяакчы Иеремияга Бодунуң сөзүн ажыдыпкан: 31«Өскээр көжүрткен бүгү улусче медээден чорудувут. Дээрги-Чаяакчы Нехелам чурттуг Шемайя дугайында: „Шемайяны Мен айбылап чорутпаан мен, ындыг-даа болза, ол силерге өттүр билип медеглеп, меге идегел берген-дир!“ – деп чугаалаан+. 32Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: „Мен Нехелам чурттуг Шемайяны, ооң үре-салгалын кезедир мен! Ооң үре-салгалындан кым-даа бо чоннуң аразынга чурттавас, Бодумнуң чонумга Мээң хайырлаар ачы-буянымны көрбес, чүге дээрге Шемайя бодунуң чугаазы-биле Дээрги-Чаяакчыга удур үймээн үндүрген-дир“». Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

30

Дээрги-Чаяакчының идегелди аазааны

30^1Дээрги-Чаяакчының Иеремияга ажыдып каан сөзү бо-дур. 2Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы мынча дээн: «Мээң сеңээ чугаалаан бүгү чүвемни дүрүг-номга бижип каг+. 3Чүге дээрге үези кээрге, Мээң чонумга, Израиль биле Иудеяга, эки чолду эгидер мен+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, – оларның ада-өгбезинге берген черимче оларны дедир чандырар мен, олар ынчан черин ээлеп чурттаар+».

4Дээрги-Чаяакчының Израиль биле Иудея дугайында чугаалаан сөстери бо-дур. 5Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Коргуушкун биле девидээшкин кышкызы дыңналып тур –
амыр-тайбың чок-тур!

6Айтырып, боданып көрүңер! Эр кижи божуп шыдаар бе?

А чүге Мен көөрүмге, эр улус,
божаан кадайлар дег, белинден туттунуп алганыл?+

Чүге оларның арыннары ак тос апарганыл?+

7Аа халак! Ол өндүр улуг хүн-дүр, аңаа дөмейлежир хүн чок.

Израильге айыыл-халап үези кээри ол-дур+,
ынчалза-даа ол тын-менди үнер.

8Ол хүн кээрге, Мен сээң мойнуңда хомутту чуура шаап, моожаңны үзе тыртар мен+ – деп, Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Ынчан Мээң улузум даштыкы улуска бараан болбайн баар, 9а боттарының Бурганы, Дээрги-Чаяакчыга база оларның бажынга Мээң салып каарым боттарының хааны – Давидтиң салгакчызынга бараан болуп эгелээр+.

10А сен, Мээң чалчам Иаков+, кортпа – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, –

Израиль, сүрээдеве!

Мен сени камгалап, ырак чурттан дедир эккээр мен,
үре-салгалыңны – туттуруушкунда турары чурттан дедир чандырар мен.

Иаков ээп келгеш, хостуг-шөлээн, амыр-тайбың чурттаар,
ону кым-даа коргудуп-дүвүретпес+.

11Чүге дээрге Мен сээң-биле кады мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, –

Мен сени камгалаар мен!

Оларның аразынга сени тоо быдаратканым бүгү чоннарның когун үзер мен,
а сени узуткавас мен.

Ындыг-даа болза, сени чөптүү-биле кезедир мен,
кеземче чок арттырбас мен!+»

12Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Балыгларың эмнеттинмес-тир, кемдээшкиниң аар-дыр!+

13Сээң херээң дээш кым-даа сагыш салбас-тыр,
балыгларыңга эм-таң чок-тур, экиртир эмнеттинмес-тир сен.

14Хандыкшааннарың[*] шупту сени уттупкан, сеңээ келиксевес апарган.

Дайзыннарың согугларын сенче угландырдым,
каржы-дошкуну-биле кезеттим,
чүге дээрге кем-бурууң улуг-дур, бачыттарың эңдерик-тир.

15Балыгларың дээш, аар кемдээшкиниң дээш
чүге човууртап алгырар сен?

Кем-бурууң улуг-дур, бачыттарың эңдерик-тир,
ынчангаш Мен сени ынчаар аажыладым.

16Ындыг-даа болза, сени сыырып турганнарның боттарын сыырар,
сени кызып-кыйып турган улусту тудуп алгаш баар!

Сени үптеп турганнар боттары үптеттирер,
сенден олча-тывыш ап турган улус
боттары олча-тывыш боор кылып каар мен!+
17Сени улус кагдырган деп санап:

„Сион бо-дур, ол ам кымга-даа херекчок апарды!“ – деп турза-даа,

Мен сени экиртип, балыгларыңны эмнээр мен+».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

18Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Мен Израильдиң чадырларын катап тигер мен,
ооң бажың-балгадын кээргээр мен!

Бузундулар шыпкан тейлер кырынга хоорайлар туттунар,
ордулар биеэги туружунга туттунуп туруптар.

19Улус-чон мактал тудуп мөргүүр, өөрүп алгыржыр.

Мен оларны өстүрүп-көвүдедир мен+ –
олар моон соңгаар эвээжевес;
оларны алдаржыдар мен – олар куду көрдүрбес.
20Оларның оолдары шаандагы үеде дег чурттаар,
оларның ниитилели Мээң мурнумга быжыгар,
оларны кызып-кыйган улусту кезедир мен!
21Оларның баштыңы – боттарының бирээзи болур,
чагырыкчызы – боттарының аразындан үнер.

Мен ону чоокшуладып аар мен, ол Меңээ чоок апаар.

Кижи боду Менче чоокшулап диттикпес болгай – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

22Силер Мээң чонум болур силер,

Мен – силерниң Бурганыңар болур мен!+»

23Дээрги-Чаяакчының шуурганы килеңнии-биле көдүрүлдү!

Коргунчуг казыргы бузуттугларны хөме ап, бажын алыр!+

24Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чүрээнде бодалдарын күүседип,
боттандырбаан шаанда, Ооң өөскүп үнген килеңи оожургавас.

Келир үеде силер ону билип аар силер+.

31

31^1«Ол үе кээрге, Мен Израильде төрел бөлүк бүрүзүнүң Бурганы болур мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, – а олар Мээң чонум болур».

Чаа израиль чон

2Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Дайын-чаадан дириг арткан чон
ээн кургаг ховуга Мээң ээ көрнүүшкүнүмнү чедип алган.

Мен Израильге оожургал-дышты хайырлаан мен!

3Мен аңаа ырактан көстүп келген мен.

Мөңге ынакшыл-биле сеңээ ынак болгаш+,
энерелим сеңээ көргүзер мен!

4Сени база катап күш киирер мен;

Израиль-кыс, күштүг апаар сен!

Хөгжүм херексели тудуп алгаш,
өөрүң-биле база катап өөрүшкүлүг самнап үнүп кээр сен+;

5Самарияның дагларынга виноградың база катап тарып аар сен.

Виноград тараан ажаакчылар ооң чимизин боттары чооглаар!+

6Ийе, ол хүннү доктааткан, ынчан Эфрем дагларында доскуулчулар:

„Тургулаңар, Сион дагже, Дээрги-Чаяакчы Бурганывысче
үне берээли!+“ – деп алгыржы бээр».

7Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Израильди өөрүшкүлүг алгап ырлаңар,
чоннарның баштыңын мендилеңер!

Чарлап, мактаңар база „Дээрги-Чаяакчы, Бодуңнуң чонуңну,

Израильдиң арткан кезээн камгалап көр!“ – деп дилеңер.

8Мен израильчилерни соңгу чүкте чурттан,
чер-делегейниң ужу-кыдыындан чыып эккээр мен+.

Согур, аскак-бүскек улус, иштиг-сааттыг, божуур четкен херээженнер база
оларның аразынга турар, олар дыка хөй бооп мөөңнежип алган чанып кээр.

9Израильчилер ол чурттан ыы-сыылыг чоруптар+ –
мен ам оларны суглар кыдыы-биле оргу-дески оруктап эдертир мен,
олар аңаа илдикпес.

Мен – Израильдиң адазы-дыр мен,

Эфрем – Мээң дун оглум-дур+!

10Чоннар, Дээрги-Чаяакчының сөзүн дыңнаңар!

Ырак чурттарга медээлеп: „Израильди Кым тоо быдаратканыл,

Ол Боду ону чыып алгаш, кадарчы сүрүг малын дег,
карактап-кадарар+“ – деп чугаалаңар.
11Дээрги-Чаяакчы Израильди садып хостаан+,
ооң күш четпези холдан адырган!+

12Израиль чон ээп келгеш, бедик Сионга өөрүп-хөглээр,

Дээрги-Чаяакчының ачы-буян хайырлалы:

кызыл-тас, виноград арагазы, олива үзү,
аныяк бода болгаш шээр мал дээш өөрүп-байырлаар.

Оларның сагыш-сеткили суггаттыг чечектелген сесерлик дег апаар+,
хилинчек көрбестей бээрлер.

13Чалыы кыстар самнап хөглээр,
аныяк оолдар, кырганнар база!

Оларның кажыыдалын хөглээшкин-биле солуур мен+,
оларны аргалаар мен, муңгарал соонда, өөртүр мен.

14Бурганның бараалгакчыларын элбек-чаагай аъш-чем-биле чемгерер мен,
чонум Мээң ачы-буян хайырлалымны четтиргеш, тодар».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

15Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Рамада[*] алгы-кышкы, ажыг-шүжүгнүң ыы-сыызы дыңналып тур.

Рахил[*] ажы-төлүнүң ажыын ажып ыглап, хөңнү чазалбайн тур,
чүге дээрге ажы-төлүн ышкынган-дыр+»

16Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Ишкирнигип ыглавайн көр, карааң чажы төгүлбезин,
чүге дээрге сээң күш-ажылың дээш шаңнал көрдүнген – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, –
ажы-төлүң дайзыннарының чуртундан дедир чанып кээр!

17Сээң идегелиң – келир үеде – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, –
оолдарың боттарының ээлээн черинче эглип кээр!

18Дыңнап кагдым – Израиль ыглап-сыктап:

„Сен мени кезеттиң, чөрүү молдурга ышкаш, кеземче алдым.

Эглип келзин дээш, мени ээлдирип алам, Дээрги-Чаяакчы+,

Сен – мээң Бурганым болгай сен!

19Мен оруктан өскээр эггеш, хараададым,
бачыдым билингеш, бажым шаштынып турдум!

Адым баксырап, бодумну бужартаттым,
аныяк шаамның багын чүктеп чор мен“ – деп тур.

20А Эфрем – Мээң эргим оглум, ынак төлүм эвес чүве бе?+

Мен ону чаңгыс эвес катап чемелеп турдум,
ынчалза-даа черле утпаан мен!

Мээң сеткил-чүрээм ол дээш муңгарап чор, Мен ону кээргеп тур мен!»

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

21«Бодуңга орук демдеглээр даштардан салып ал,
чагылардан тургузуп ал,
сеткил-чүрээңни биеэде чоруп турганың дорт орукче угландыр.

О, Израиль-кыс, эглип кел, бодуңнуң хоорайларыңче эглип кел!

22Кажанга чедир улчуп кээр сен, өскерликчи кыс?+

Дээрги-Чаяакчы чер кырынга туруп көрбээн чүүлдү кылды:

кыс кижи бодунуң эр эжинче дедир эглип келди[*]».

23Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы:

«Кажан мен израиль чонга эки чолду эгидеримге+,

Иудеяда, ооң хоорайларында улус:

„Чөптүг-шынныг оран-сава, ыдыктыг даг!

Дээрги-Чаяакчы сеңээ ачы-буяндан хайырлазын!+“ – деп сөстерни чугаалаар.

24Шак бо черни Иудеяның чону,
ооң бүгү хоорайларының чурттакчылары,
чер ажылдыглар болгаш сүрүг малы-биле көжүп чоруур улус
эп-найыралдыг ээлеп чурттаар.

25Могап-шылаан улуска суг ижиртир мен,
шагзыраан улусту тоттурар мен» – дээн.

26Ынчан мен одунгаш, карактарым көрүп келдим. Удуп чыткан үем тааланчыг болду.

Чаа чагыг-керээ

27«Израиль биле Иудеяны чурттакчы чон болгаш мал-маган-биле долдурар үем кел чыдыр+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – 28Мурнунда Мен дазылы-биле тура тыртар, үрегдээр, буурадыр, узуткаар болгаш хора халдадыр дээш олардан карак салбайн турдум+. Ам Мен быжыглаар база тарып олуртур дээш олардан карак салбас мен+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – 29Ол үеде улус: „Адалары шаңгыр кат чип турган, а ажы-төлдүң дижи кагжаан+“ – деп чугаалавайн баар. 30Чүге дээрге кижи чүгле бодунуң кем-буруузу дээш өлүр+; шаңгыр катты кым чигенил – ооң дижи кагжаар.

31Израильдиң чону-биле база Иудеяның чону-биле чаа чагыг-керээ чарар үем кел чыдыр+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – 32Оларның ада-өгбезин холундан чедип алгаш, Египеттен үндүре бергеш, олар-биле чарганым дег эвес, өске чагыг-керээ болур. Олар ук чагыг-керээни үрээн болгай, а Мен оларның Ээзи+ турган мен[*] – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – 33Мен ол хүннерде израиль чон-биле мындыг чагыг-керээ чарар мен+: Бодумнуң дүрүм-хоойлумну оларның угаан-медерелинче киирер мен, оларның чүректеринге бижип каар мен!+ Мен оларның Бурганы болур мен, а олар Мээң чонум болур+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – 34Моон соңгаар кым-даа өске кижини, бодунуң ха-дуңмазын, сургап: „Дээрги-Чаяакчыны билип алыңар!“ – дивес, чүге дээрге олар шупту, улуг-бичези чокка, Мени билген турар+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Мен оларның кем-буруузун өршээр мен, оларның бачыттарының дугайында оон ыңай сагынмас мен+».

35Хүндүскү үени чырытсын дээш хүннү хайырлаан,
дүнеки үени чырытсын дээш ай биле сылдыстарга дүрүмнер доктааткан+,
далайны хөлзедип, чалгыгларны шимээргедип турар+

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы деп аттыг Бурган мынча дээн:

36«Бо дүрүмнер Мээң мурнумга күжүн чидирбези дег,

Израильдиң салгалы Мээң мурнумга кезээ мөңгеде чон бооп артар+».

37Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Бедик дээр хемчээттинмес, черниң ханы үндезиннери шинчилеттинмес,

Мен база Израильдиң салгалындан, бак үүлгедиглер кылган-даа болза, ойталавас мен!+»

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

Чаа Иерусалим

38«Бо хоорайны Дээрги-Чаяакчыга алдар кылдыр Хананел суургазындан+ Азыгда хаалгага чедир+ катап база тудар үе кээр – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – 39Чер хемчээр хендир оон Гарив тейге чедир шөйүлгеш, оортан Гоафче ээптер. 40Ам мөчү-сөөк биле хүл шыпкан бүгү шынаага+ база Кедрон суунга чедир, чөөн чүкте Аът хаалгазынга+ чедир бүгү шөлдер Дээрги-Чаяакчының ыдыктыг чери апаар[*], ол хоорайны кажан-даа үреп буспас, узуткавас».

32

Иеремияның шөл садып алганы

32^1Иудеяның хааны Седекияның чагыргазының онгу чылында+ Дээрги-Чаяакчы Иеремияга Бодунуң сөзүн ажыдып чугаалаан. Ол чыл болза Навуходоносорнуң чагыргазының он сески чылы турган чүве-дир. 2Ынчан Вавилоннуң хаанының аг-шерии Иерусалимни бүзээлеп алган+, а Иеремия медээчини Иудеяның хаанының ордузунда таңныылдар турар шөлдүң иштинге+ хоругдап каан турган. 3Иудеяның хааны Седекия Иеремияны ынаар хоругдааш, мынча дээн: «Чүге сен мындыг чүве өттүр билип медеглээр сен? Чүге Дээрги-Чаяакчы: „Мен бо хоорайны Вавилоннуң хаанының холунга хүлээдип бээр мен, ол хаан хоорайны эжелеп аар! 4Халдей чоннуң холундан Иудеяның хааны Седекия база адырлып шыдавас. Седекия Вавилоннуң хаанының холунче кире бергеш, ооң-биле арыннарын удур-дедир көржүп алгаш чугаалажыр, ону ийи караа-биле көөр. 5Ол хаан Седекияны Вавилонче аппаар. Мен Седекияга хамаарыштыр хемчег албаан шаамда, ол аңаа артар. Халдейлер-биле чаалашкаш, тиилеп шыдавас-тыр силер“ – деп чугаалааныл?+»

6Иеремия Седекияга харыылаан: «Дээрги-Чаяакчы Бодунуң сөзүң меңээ ажыдып: 7„Шаллум+ акыңның оглу Анамеил сеңээ келгеш: ‘Анатот хоорайның чанында+ мээң шөлүмнү садып алам, мээң чоок төрелим болгаш, сен ону садып аар ужурлуг сен’+ – дээр“ – деп чугаалаан.

8Оон, Дээрги-Чаяакчының чугаалааны дег, акымның оглу Анамеил таңныылдар шөлүнде меңээ чедип келгеш: „Анатоттуң чанында, Вениаминниң аймааның черинде мээң шөлүмнү садып алам, ону ээлээр эрге сенде бар болгай, сен ону садып аар ужурлуг сен+. Садып ап көрем!“ – дээн. Мен ынчан Дээрги-Чаяакчының күзел-соруу ол дээрзин билип кагдым. 9Мен Анатоттуң чанында шөлдү Анамеил шанымдан садып алгаш, аңаа он чеди шекел мөңгүн деңзилеп бердим. 10Мен садыглажылга бижиинге ат салгаш, таңмалааш, херечилер кыйгыргаш, мөңгүннү деңзилеп бердим. 11Ол садыглажылга бижиин (дүрүм-хоойлу ёзугаар дүргеш, таңмалап каан бир хоолганы база дүрүп кагбаан өске хоолганы) ап алгаш, 12ону Маасеяның оглунуң оглу, Нирияның оглу Варухка+, Анамеил шаным база ол бижикке ат салган херечилер көрүп турда, дамчыдып берген мен. Таңныылдар шөлүнге турган бүгү иудейлер база ону көрген. 13Ол бүгү улус көрүп турда, мен Варухка мындыг айтыышкын бердим: 14„Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы: ‘Бо садыглажылга бижиин – дүрүп каанын-даа, дүрүп кагбаанын-даа ап алгаш, ол үр үеде кадагалаттынар кылдыр, дой саваже суп каг’ – дээн. 15Чүге дээрге Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы: ‘Бо черге улус бажыңнар, шөлдер болгаш сесерликтерни ам-даа садып аар-дыр’ – деп чугаалаан болгай“.

16Мен садыглажылга бижиин Нирияның оглу Варухка берип кааш, Дээрги-Чаяакчыга мөргээн мен: 17„О, Дээрги-Бурган-Чаяакчы! Сен чер биле дээрни Бодуңнуң өндүр улуг күжүң болгаш күчүлүг холуң-биле чаяаган сен. Сээң кылып шыдавас чүвең чок!+
18Муң-муң кижилерге[*] энерелиң көргүзер сен; ада-өгбезиниң кем-буруузу дээш салгакчыларын кезедир сен+. О, өндүр улуг, күчү-күштүг Бурган, Сээң адың – Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы. 19Сээң угаан-сарыылың өндүр улуг, ажыл-херээң сан-түң чок. Сээң карааң кижи төрелгетенниң бүгү оруктарын көрүп турар+, Сен кижи бүрүзүн, ооң оруктары дээш, ажыл-херээниң үре-түңнелин барымдаалап, шаңнаар азы кезедир сен+.

20Сен Египетке кайгамчык демдектер көргүскен сен+, оларны амдыгаа чедир Израильге-даа, бүгү улус аразынга-даа көргүзүп турар сен, ам эдилеп чоруур алдар-адыңны чедип алган сен! 21Сен Бодуңнуң израиль чонуңну Египеттен көскү демдектер болгаш кайгамчык чүүлдер-биле, күчү-күжүң болгаш күчүлүг холуң-биле, аажок коргунчуг байдалдар тургузуп тургаш, үндүре берген сен+. 22Оларның ада-өгбезинге бээр бооп даңгыраглаан чериңни – сүт биле ары чигири аккан байлак черни оларга берген сен+. 23Олар чедип келгеш, ол черни ээлеп алган. Ынчалза-даа Сээң сөзүңнү тооп дыңнавайн барганнар, Сээң дүрүм-хоойлуң ёзугаар чурттавайн турганнар. Оларга кылзын деп айыткан чүвеңни кылбайн барганнар. Ол бүгү дээш, Сен оларже бо бүгү айыыл-халапты ыткан сен!+
24Бүзээлел чалдары хоорай ханалары-биле деңнежи берген-дир, дайзын хоорайны эжелеп аар, бо хоорайны бүзээлээн халдейлер ону холунга киирип аар. Хоорай дайын-чаа, аш-чут болгаш хамчык аарыгдан калыр+. Сээң чугаалап турган чүвең боттанган-дыр, Сен ам ону көрүп тур сен. 25А Сен, Дээрги-Бурган-Чаяакчы, бо хоорай халдейлерниң холунче кирип турда, чүге меңээ: ‘Бодуңга мөңгүн-биле шөлден садып ал, херечилерден кыйгырып ал’ – деп чугаалап тур сен?“»

26-27Дээрги-Чаяакчы Иеремияга Бодунуң сөзүн ажыдып: «Мен – Дээрги-Чаяакчы, бүгү амылыг чүвениң Бурганы мен! Мээң кылып шыдавас чүвем бар бе?+» – деп чугаалаан.

28Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Мен бо хоорайны халдейлерниң холунга, Вавилоннуң хааны Навуходоносорнуң холунга хүлээдип бээр мен, ол хаан ону эжелеп аар. Бо хоорайны бүзээлеп алган турар 29халдейлер ынаар киргеш, ону отка чиртир+ – хоорайны, ээлери оларның кырынга Ваал бурганга айдызаашкын кылып, хары бурганнарга арага чажып, Мени килеңнедип турган бажыңнарны өрттедиптер+. 30Чүге дээрге Израиль биле Иудеяның чону аныяандан-на Мээң мурнумга чүгле бузут үүлгедип турган+; израиль чон бодунуң ажыл-херектери-биле Мени чүгле килеңнедип турган – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – 31Бо хоорай ону туткан хүнүнден эгелээш, амдыгаа чедир Мени килеңнедип, хорададып келген. Ынчангаш Мен ону караамдан чайладып кааптар мен. 32Израиль биле Иудеяның чонунуң – оларның боттарының хааннарының, нояннарының, Бурганның бараалгакчылары биле медээчилериниң+, Иудеяның улузунуң, Иерусалимниң чурттакчыларының Мени килеңнедир дээш кылып турган бүгү бузуду дээш ынчаар кылыр мен.

33Олар Менден арыннарын чажырып, хая көрнү бердилер; оларны Мен катап-катап өөредип турдум, ынчалза-даа Мени тооп дыңнавадылар, суртаалымны хүлээп албадылар. 34Мээң адымга тураскааткан өргээ иштинге чүдек-бужар чүүлдерин тургузуп алгаш, ол өргээни бужартаттылар+. 35Молох бурганга оглу-кызын өргүп+, Бен-Энном шынаазынга Ваал бурганга өргүл салыр черлер тудуп алдылар. Мен оларга ынчаар кылырын дужааваан мен, ындыг чүдек-бужар чүүл Мээң сагыжымга-даа турбаан+, Иудея ол дээш бачытка борашкан».

36Улус ук хоорай дугайында: «Ол дайын-чаа, аш-чут болгаш хамчык аарыгга алзып, Вавилоннуң хаанының холунче кире бээр+» – дээр-дир. Ындыг-даа болза, Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы ооң дугайында мынча дээн: 37«Мен кылыктанып килеңнээш, аажок хорадай бергеш, сывырып чорудупканым бүгү чурттардан бо улусту чыып алгаш, бо черже дедир чандырар мен+, оларга айыыл чок амыдыралды хайырлаар мен+. 38Олар Мээң чонум болур, а Мен оларның Бурганы болур мен+. 39Мен оларга чаңгыс аай чүрек биле чаңгыс аай орукту бээр мен+ – олар бүгү назынында Менден коргар, ол чорук оларга база оларның үре-салгалынга ачылыг болур. 40Мен олар-биле мөңге чагыг-керээ чарып алгаш+, олардан ойталавас мен, оларга ачы-буян кылырын соксатпас мен. Олар Менден ойталавазын дээш, чүректерин Менден коргар кылып каар мен. 41Бүгү-ле чүлдү-чүрээм-биле, бүгү-ле сеткил-сагыжым-биле олар дээш өөрүүр мен+, оларга ачы-буян көргүзер мен, оларны бо черге быжыг дазыл-дөстүг кылдыр тарып олуртур мен+».

42Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Мен бо чонче кончуг улуг айыыл-халап ыткан мен, Мээң ам аазаан бүгү ачы-буянымны оларже база ынчалдыр ыдар мен+. 43Силерниң ол дугайында: „Бо дээрге хоозураан чер-дир, ында кижи-даа, дириг амытан-даа чок, халдейлер холунга хүлээдип берген чер-дир“ – дээр чериңерге шөлдер садып ап шыдаар силер. 44Маңаа улус мөңгүн-биле шөлдер садып алгаш, садыглажылга бижиктери кылып, таңмалааш, херечилер кыйгырар – Вениаминниң черинге, Иерусалимниң чоок-кавызынга, Иудеяның бүгү хоорайларынга: дагларда-даа хоорайларга, Шефелада-даа хоорайларга база Негевте-даа хоорайларга ол бүгүнү кылыр, чүге дээрге Мен оларга эки чолду эгидер мен!+» Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

33

Кеземче соонда эмнээшкин

33^1Дээрги-Чаяакчы Иеремияга, кажан ол таңныылдар шөлүнге хоругдал адаанга турда+, Бодунуң сөзүн база катап ажыдып чугаалаан. 2Черни чаяагаш, ону хевирлеп, быжыглаан Дээрги-Чаяакчы деп аттыг Бурган: 3«Мени кыйгыр, сеңээ харыылаар мен, сээң билбейн чорааның, өндүр улуг, билип аары берге чүүлдерни сеңээ ажыдар мен+» – дээн.

4-5Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы бо хоорайны бүзээлээн дайзынның хылыжындан кээп дүжер бажыңнарның база Иудеяның хааннарының ордуларының дугайында мынча дээн: «Оларның чурттакчылары халдейлер-биле дайылдажып турар-дыр, ынчалза-даа ол бажыңнарны мөчү-сөөк долар! Мен килеңнеп, хорадааш, чурттакчыларны кыргып-хыдыыр мен! Оларның бүгү кем-буруузу дээш, Мен бо хоорайдан хая көрүнген мен+.

6Ындыг-даа болза, Мен бо хоорайга эмненип, сегиир арга берип, экиртир мен+. Оларны эмнээш, элбек-чаагай амыр-тайбың биле алыс шынны оларга ажыдар мен. 7Мен Иудея биле Израильге эки чолду эгидер мен+, биеэде турганы дег быжыглаар мен. 8Олар Меңээ удур бачыт үүлгедип турган – Мен оларны бүгү кем-буруузундан арыглаар мен+. Олар Меңээ удур бачыт үүлгедип, Меңээ удур тура халып турган – Мен оларның бүгү бузут-багын өршээр мен. 9Иерусалим хоорай Меңээ өөрүшкүлүг ат апаар, чер-делегейниң бүгү чоннары ону алгап-мактап, алдаржыдар. Өске чоннар Мээң бо хоорайга хайырлаан ачы-буяным дугайында дыңнап каар; Мээң бо хоорайга хайырлаан ачы-буяным база чаагай чоруум дугайында билип кааш, олар сүрээдеп, сирилей бээр».

10Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Силер бо чер дугайында: „Бо дээрге ээнзирээн чер-дир, мында кижи-даа, мал-маган-даа чок!“ – дээр-дир силер+. Ынчалза-даа маңаа – ам хоозураан, чаңгыс-даа чурттакчы артпаан, кижи-даа, дириг амытан-даа чок Иудеяның хоорайларын, Иерусалимниң кудумчуларын база катап ыыт-шимээн дола бээр: 11өөрүшкү биле хөглээшкин үнү, күдээ оол биле келин кыстың үнү дыңналыр!+ Бо черге Дээрги-Чаяакчының өргээзинге өөрүп четтириишкин өргүлдери кылган улустуң:

„Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчыга өөрүп четтириңер,

Ол ачылыг-дыр, Ооң энерели кезээ шагда үстүп төнмес-тир!“+ –

деп алгырган үнү дыңналыр.

Чүге дээрге Мен бо черниң чурттакчыларынга эки чолду эгидер мен, бүгү чүве биеэде турганы ышкаш апаар». Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези ол-дур.

12Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Шак бо ээнзирээн, кижи-даа, дириг амытан-даа чок черге – ооң бүгү хоорайларының чоогунга база катап кадарчыларның сүрүг малын дыштандырар одар-белчиирлери турар. 13Даглар, Шефела болгаш Негевте турар хоорайлар чоогунга, Вениаминниң черинде болгаш Иерусалимниң чоок-кавызында хоорайлар чоогунга, Иудеяның бүгү хоорайларының чоогунга сүрүг малдар боттарының ээзинге кадартып, база катап оъттай бээр». Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези ол-дур.

Чөптүг-шынныг Өзүм болгаш өскерлиш чок чагыг-керээ

14«Израиль биле Иудеяның чонунга аазаан ачы-буянымны көргүзер хүннерим кээр – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – 15Ол хүннерде, ол үеде Давидтен укталган чөптүг-шынныг Өзүмнү өстүрер мен, чер кырынга шын шииткел биле чөптүг чорукту ол доктаадыр+. 16Ол хүннерде Иудея камгалал алыр, Иерусалим айыыл чок чурттаар+, Иерусалимге „Яхве-Седкену[*]“ деп ат тыпсыр+».

17Дээрги-Чаяакчы: «Израильдиң дүжүлгезинге үргүлчү Давидтиң үре-салгалындан үнген кижи саадаар+. 18Левит бараалгакчылар база бүрүн өрттедир өргүлдер кылыр дээш, далган-тараа өргүлдери өрттедип, эп-найырал өргүлдери эккеп салыр дээш Мээң мурнумга үргүлчү турар» – деп чугаалаан.

19-20Иеремияга Дээрги-Чаяакчы Бодунуң сөзүн ажыдып, мынча деп чугаалаан: «Мен хүнге база дүнге, олар чогуур үезинде солчуп турар кылдыр, кажан-даа күш чок апарбас чагыг берген мен+. 21Мээң чалчам Давид-биле чарган чагыг-керээм база күш чок апарбас+ – Давидтиң салгакчылары ооң дүжүлгезинге саадап, чагырар; Мээң чалчаларым – левит бараалгакчылар-биле чарган чагыг-керээм база күштүг бооп артар. 22Сылдыстарның аг-шерии санаттынар бе, далайның элезининде хемчээл бар бе?! Мээң чалчам Давидтиң болгаш Меңээ бараан болган левиттерниң үре-салгалын база ынчаар өстүрүп-көвүдедир мен+».

23Дээрги-Чаяакчы Иеремияга Бодунуң сөзүн ажыдып: 24«Иеремия, көр даан. Бо улус: „Дээрги-Чаяакчы шаанда шилип алган ийи төрел бөлүүнден ойталаан-дыр!“ – дижип тур. Олар Мээң чонумну куду көрүп, ону ам чон деп санавайн тур» – деп чугаалаан.

25Дээрги-Чаяакчы: «Хүндүскү болгаш дүнеки үеге чагыг берип, дээр биле черниң өскерлиш чок дүрүм-хоойлузун доктаатканым дег+, 26Мен Иаковтуң салгалындан, Мээң чалчам Давидтиң салгалындан ойталавас мен+: оларның аразындан Авраам, Исаак болгаш Иаковтуң салгалын чагырар кижилерни шилиир мен! Мен оларга эки чолду эгидер мен»+ – дээн.

34

Седекияга Бурганның сагындырыы

34^1Дээрги-Чаяакчы Иеремияга Бодунуң сөзүн ажыдып чугаалаан. Ол үеде Вавилоннуң хааны Навуходоносор, ооң бүгү аг-шерии, аңаа чагырткан чер-чурттуң бүгү күрүнелери, чоннары Иерусалимге база ооң чоок-кавызында хоорайларга удур дайылдажып турган+.

2Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы: «Барып, Иудеяның хааны Седекияга+ мону чугаала» – дээн. Дээрги-Чаяакчы Седекияга дамчыдар кылдыр мынча дээн: «Мен бо хоорайны Вавилоннуң хаанының холунга хүлээдип тур мен. Ол хаан ону өрттедиптер+. 3Сен бодуң база хаанның холундан адырлып шыдавас сен; дайзын сени тудуп аппаар, ооң холунче кире бээр сен. Вавилоннуң хаанын бодуңнуң ийи карааң-биле көөр сен, ол сээң-биле удур-дедир көржүп алгаш чугаалажыр. Сен Вавилонче чоруптар сен+.

4Ындыг-даа болза, Дээрги-Чаяакчының сөзүн тооп дыңна, Иудеяның хааны Седекия! Дээрги-Чаяакчы сеңээ хамаарыштыр мынча дээн: хылыштан өлбес сен, 5амыр-тайбың өлүр сен+. Сээң мурнуңда чурттап чораан, ада-өгбең болур биеэги хааннарны ажаап турда, чаагай чыттыг чүүлдер өрттедип турганы дег+, сени ажаап турда база улус чаагай чыттыг чүүлдер өрттедип, „Аа халак, чагырыкчы!“ деп кажыыдап ыглажыр. Мен ону аазап чугаалап тур мен». Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

6Иеремия медээчи ол бүгү сөстерни Иудеяның хааны Седекияга Иерусалимге медеглээн. 7Ол аразында Вавилоннуң хаанының аг-шерии Иерусалимни база Иудеяның эжелеттирбээн хоорайлары Лахис биле Азеканы+ (чурттуң бүгү хоорайларындан чүгле ол ийи быжыглалдыг хоорай арткан чүве-дир) бүзээлеп алган турган.

Иудей чоннуң бодунуң кулдарын бак аажылааны

8Седекия хаан Иерусалимниң чурттакчы чону-биле кулдарны хостаар дугайында дугуржулга чарган соонда, Дээрги-Чаяакчы Иеремияга Бодунуң сөзүн ажыдып чугаалаан. 9Ол дугуржулга ёзугаар бүгү улус боттарының эр, кыс еврей кулдарын хостап салыр, иудей ха-дуңмазын кулданмас ужурлуг турган+. 10Бүгү нояннар, бүгү чон ол дугуржулганы хүлээп алгаш, эр, кыс кулдарын хостап салгаш, оларны оон ыңай кулданмас болган. Ынчаар дугурушкаш, кулдарын салып чорудупканнар. 11Ынчалза-даа ооң соонда өскээр бодай бергеш, хостап салган эр, кыс кулдарын дедир эгидип ап, оларны база катап кулданып алганнар.

12Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы Иеремияга Бодунуң сөзүн ажыдып, мынча деп чугаалаан: 13«Мен силерниң ада-өгбеңерни оларның кул болуп чорааны Египеттен үндүре бергеш+, олар-биле мындыг чагыг-керээ чарган мен: 14„Садып алганың еврей аймак-сөөк ха-дуңмаң кижини чедиги чылда хостап салыр сен; ол кижи алды чыл дургузунда сээң кулуң болзун, а ооң соонда ону аал-ораныңдан хосталгаже салывыт+“. Ынчалза-даа силерниң ада-өгбеңер Мени тооп дыңнаваан, Менче кулаан ээктирбээн. 15А ам силер бачыдыңар миннип, Мээң мурнумга чөптүг-шынныг херек кылдыңар: чаңгыс аймак улузуңарга хосталга хайырладыңар. Мээң мурнумга, Мээң адымга тураскааткан өргээге ол дугайында дугуржулга чарган силер. 16Ынчалза-даа ооң соонда өскээр бодай бергеш, Мээң адымны бакка суктуңар – кайыңар-даа мурнунда оларның күзээн черинче хостап салыпкан эр, кыс кулдарын бодунга дедир эгидип алды. Оларны база катап албадал-биле кулданып алдыңар».

17Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Силер Мени тооп дыңнавадыңар – боттарыңарның ха-дуңмаңарга, чаңгыс аймак улузуңарга хосталга хайырлавадыңар. Ол дээш Мен ам силерге хосталга хайырлап тур мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Дайын-чаа, аш-чут болгаш хамчык аарыгдан+ өлүр хосталганы! Мен силерни чер-делегейниң бүгү күрүнелеринге коргунчуг үлегер-чижек кылып каар мен+. 18-19Иудеяның нояннары, Иерусалимниң нояннары, ызыгууртаннары, Бурганның бараалгакчылары, чурттуң бүгү чону бугажыкты ийи үзе шапкаш, ооң чара кескен кезектериниң аразы-биле эртип, Мээң-биле керээ чарып алганнар[*]. Олар оон Мээң чагыг-керээмни үреп, Мээң мурнумга ооң сөстерин күүсетпээн, ынчангаш олар ол бугажыкты канчалчыктар, Мен база оларны ынчаар аажылаар мен. 20Мен ол улусту дайзыннар холунче, оларны өлүрүксээн улустуң холунче хүлээдип бээр мен. Оларның мөчү-сөөктери дээрниң куштары биле черниң аң-араатанынга чемиш болур+. 21Иудеяның хааны Седекияны, ооң нояннарын оларның дайзыннарының холунче, оларны өлүрүксээн улустуң, ам силерден аткаарлай берген+ Вавилоннуң хаанының шериглериниң холунче хүлээдир мен. 22Мен ам дужаал бээр мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, – дайзыннарны бо хоорайже ээлдирер мен+, олар ооң-биле чаалашкаш, эжелеп алгаш, өрттедиптер. Иудеяның хоорайларын хоозурадыр мен, олар чурттакчы чок артар+».

35

Рехавтың салгалының төлептиг үлегер-чижээ

35^1Иосияның оглу, Иудеяның хааны Иоакимниң чагыргазының үезинде+ Дээрги-Чаяакчының Иеремияга ажыткан сөзү бо-дур: 2«Рехав деп төрел бөлүкке+ барып, чугаалашкаш, оларны Дээрги-Чаяакчының өргээзинде бир өрээлче эккелгеш+, арагадан кудуп бер».

3Мен барып, Авацинияның оглунуң оглу, Иеремияның оглу Иазанияны, ооң акы-дуңмаларын, бүгү оолдарын – рехавтарның бүгү төрел бөлүүн кыйгырып алгаш, 4оларны Дээрги-Чаяакчының өргээзинче, Годолияның оглу, Бурганның кижизи Ананның оолдарының өрээлинче эккелдим. (Ол өрээл нояннар өрээлиниң чанынга, Шаллумнуң оглу, өргээ хаалгазының таңныылы Маасеяның өрээлиниң кырынга турган.) 5Мен рехавтарның баарынга арага куткан кундагалар, дашкалар салгаш: «Арагадан ижип чооглаңар» – дээн мен.

6А олар мынча деп харыылаан: «Арага ишпес улус бис, чүге дээрге Рехавтың оглу, бистиң өгбевис Ионадав+ биске: „Силер-даа, үре-салгалыңар-даа кезээ мөңгеде арага ишпеңер! 7Бажың-балгат тутпаңар, тараа тарываңар, виноград олуртпаңар, ол бүгү силерге турбазын! Назыныңар дургузунда майгыннарга чурттаңар. Ынчан көжүп чоруур чериңерге үр чурттаар силер“ – деп айтып-чагаан чүве.

8Рехавтың оглу, бистиң өгбевис Ионадавтың айтып-чагаан бүгү чүвезин күүседип турар бис: боттарывыс, кадайларывыс, оглу-кызывыс кажан-даа арага ишпээн. 9Чурттаар бажың-балгат тутпаан бис, виноград олуртур, тараа тарыыр шөлдеривис, дүжүдүвүс чок. 10Бис майгыннарда чурттап, Ионадав өгбевистиң биске айтып-чагаан бүгү чүвезинге чагыртып, ону күүседип чоруур бис. 11А кажан Вавилоннуң хааны Навуходоносор бо чер-биле дайылдажып үнүптерге+, чүгле ынчан халдей аг-шеригден база арамей аг-шеригден чайлап, Иерусалимче чоруй баарын шиитпирлээн бис. Ам Иерусалимде чурттап турарывыс бо».

12-13Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы Иеремияга Бодунуң сөзүн ажыдып: «Барып, Иудеяның чонунга, Иерусалимниң чурттакчыларынга мону чугаала. Таанда-ла бо суртаалды билип ап шыдавас силер бе база Мээң сөстеримни тооп дыңнавас силер бе? – деп медеглээн. – 14Рехавтың оглу Ионадавтың сөстери сагыттынып турар-дыр. Ол бодунуң үре-салгалынга арага ишпезин айтып-чагыырга, олар өгбезиниң айтыышкынынга чагыртып, амдыгаа чедир арага ишпейн чоруур-дур. А силер, Мен катап-катап чугаалап турумда-ла, Мени тооп дыңнавас-тыр силер. 15Мен силерже Бодумнуң бүгү чалча-медээчилеримни айбылап чорудуп, оларны дамчыштыр: „Кайыңар-даа бодунуң бузуттуг оруун каапсын! Ажыл-херээңерни экижидип алыңар, өске бурганнарны эдерип, оларга бараан болбаңар+, ынчан Мээң силерге база ада-өгбеңерге берген черимге чурттап артар силер“ – деп дамчыдып турдум. Ынчалза-даа силер кулааңар ээктирбээн, Мени тооп дыңнаваан силер. 16Рехавтың оглу Ионадавтың салгалы бодунуң өгбезиниң оларга айтып-чагаан айтыышкынын күүседип турар-дыр. А бо чон Мени тооп дыңнавас-тыр!»

17Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Аг-шериглиг Бурганы: «Мен Иудеяга, Иерусалимниң чурттакчыларынга оларга аазаан бүгү айыыл-халавымны таварыштырар мен, чүге дээрге Мен оларга чүве чугаалаарымга, олар тооп дыңнавады. Кыйгырарымга, харыылавады+» – дээн.

18Иеремия оон рехавтарга чугаалаан: «Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы мынча дээн: „Ионадав өгбеңерниң айтып-чагаан чүүлүн тооп дыңнап, ооң бүгү айтыышкыннарын күүседип база бүгү чүвени ооң айтып-чагаанын ёзугаар кылып турарыңар дээш, 19Рехавтың оглу Ионадавтың төрел бөлүү Мээң мурнумга кажан-даа төнүп читпес“. Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганының чугаалаан чүвези ол-дур».

36

Иеремияның дүрүг-номун хаанның өрттеткени

36^1Иосияның оглу, Иудеяның хааны Иоакимниң чагыргазының дөрткү чылында+ Дээрги-Чаяакчының Иеремияга ажыдып чугаалаан сөзү бо-дур: 2«Дүрүг-номдан ап алгаш+, аңаа Израиль, Иудея болгаш шупту чоннар дугайында бүгү сөстеримни – Иосия хаан чагырып турда, сээң-биле эң баштай чугаа кылып эгелээн хүнүмден эгелеп+, амгы үеге чедир сеңээ чугаалаан бүгү чүвемни бижип каг. 3Иудеяның чону Мээң оларга кандыг айыыл-халап таварыштырар деп турарымны дыңнап кааш, кижи бүрүзү бодунуң бузуттуг оруундан ойталаар чадавас+. Ынчан Мен оларның кем-буруузун база бачыттарын өршээр мен+».

4Иеремия Нирияның оглу Варухту+ кыйгырып алган. Варух Дээрги-Чаяакчының Иеремияга чугаалаан бүгү сөстерин Иеремияның чугаалаан аайы-биле дүрүг-номга бижип каан. 5Иеремия Варухка: «Дээрги-Чаяакчының өргээзинче мээң кирерим хоруглуг. 6Сен мээң сөстерим ёзугаар бижээн дүрүг-номну ап алгаш, шээрленир хүнде ынаар бар. Дээрги-Чаяакчының өргээзинге чыглып келген бүгү чоннуң мурнунга Ооң сөстерин дыңналдыр номчуп бер – боттарының хоорайларындан ынаар чеде берген Иудеяның бүгү чурттакчыларынга дыңналдыр номчуп бер. 7Олар Дээрги-Чаяакчының мурнунга чаннып мөргүп, кайызы-даа бодунуң бузуттуг оруундан ойталаар чадавас, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының бо чонга килеңнеп, хорадаан сагыжы коргунчуг-дур» – дээн.

8Нирияның оглу Варух Иеремия медээчиниң аңаа чагаанын ёзугаар кылып, Дээрги-Чаяакчының өргээзинге Ооң сөстерин бижээн дүрүг-номну номчаан.

9Иосияның оглу, Иудеяның хааны Иоакимниң чагыргазының бешки чылының тос айда Дээрги-Чаяакчының мурнунга Иерусалимниң бүгү улузу база Иудеяның бүгү хоорайларындан Иерусалимге келген улус шээрлээшкин кылыр ужурлуг дээрзин чарлаан+. 10Варух дүрүг-номда бижээн Иеремияның сөстерин бүгү чоннуң мурнунга Дээрги-Чаяакчының өргээзинге дыңналдыр номчаан. (Варух Дээрги-Чаяакчының өргээзинде Чаа хаалга чанынга+, үстүкү шөлге, Шафан бижээчиниң оглу Гемарияның өрээлинге+ номчаан чүве-дир.)

11Шафанның оглунуң оглу, Гемарияның оглу Михей дээрзи дүрүг-номда бижээн Дээрги-Чаяакчының сөстерин дыңнап турган. 12Михей оон хаанның ордузунче чорупкаш, бижээчилер өрээлинче кире берген. А ынчан аңаа бүгү нояннар: Элишама бижээчи, Семайяның оглу Делайя, Ахборнуң оглу Элнафан+, Шафанның оглу Гемария, Ананияның оглу Седекия болгаш өскелер-даа олурган. 13Михей оларга Варухтуң дүрүг-номдан чонга дыңналдыр номчаан чүвезин дыңнаан аайы-биле катаптап чугаалаан.

14Нояннар Нафанияның оглу Иегудийни (а Нафания Хусийниң оглу, Шелемияның оглунуң оглу болур чүве-дир) Варухка: «Чон мурнунга бүгүдеге дыңналдыр номчаан дүрүг-номуңну ап алгаш, чедип кел» – деп дамчытсын дээш айбылап чорудупкан.

Нирияның оглу Варух дүрүгнү ап алгаш, нояннарга чедип келген. 15Олар аңаа: «Бээр олургаш, бо дүрүг-номну биске номчуп берем» – дээннер. Варух оларга дүрүгнү номчуп берген. 16Нояннар ол бүгү сөстерни дыңнааш, коргуп, бот-боттарынче кайгашкаш, Варухка: «Бо бүгү чугаа-сөстү хаанга дамчыдар ужурлуг бис!» – дээннер. 17Олар Варухтан: «Бо бүгүнү канчап бижип кагдың? Биске чугаалап берем. Иеремияның сөстерин ёзугаар бе?» – деп айтырганнар.

18Варух оларга: «Ол меңээ бо бүгү сөстерни боду чугаалады, а мен оларны дүрүгге будук-биле бижип кагдым» – деп харыылаан.

19Нояннар Варухка: «Иеремия биле сен чоруй барып, чаштына бериңер. Кайда турарыңарны кым-даа билбес болзун» – дээн.

20Нояннар ордуда хаанче чорупкан, а дүрүгнү Элишама бижээчиниң өрээлинге арттырып каан. Олар хаанга бүгү сөстерни дамчыткан.

21Хаан ол дүрүг-номну эккелзин дээш, Иегудийни айбылап чорудупкан. Иегудий дүрүгнү Элишама бижээчиниң өрээлинден эккелгеш, ону хаанга база ооң чанында турган бүгү нояннарга дыңналдыр номчуп берген. 22Хаан ол үеде – тос айда – кышкы бажыңынга чурттап турган+. Ооң мурнунда көстүг одагда от хып турган. 23Иегудий үш-дөрт одуруг үзүндүнү номчуурга-ла, хаан ол кезекти бижээчилер бижекчигежи-биле үзе кескеш, одагда отче киир каап олурган. Ынчалдыр бүгү дүрүгнү өрттедипкен. 24Ол бүгү сөстерни дыңнаан хирезинде, хаан-даа, ооң дүжүметтери-даа кортпааннар, качыгдалдан боттарының хевин ора тыртпааннар+. 25Элнафан, Делайя болгаш Гемария олар хаандан дүрүг-номну өрттетпезин ээрежип дилээрге-даа, демгизи оларны дыңнаваан. 26Хаан ынчан Иерахмеил тажы биле Азриилдиң оглу Серайяга база Авдиилдиң оглу Шелемияга Варух бижээчи биле Иеремия медээчини тудуп хоругдаарын дужааган+, ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы ол ийи кижини чажырыпкан.

27Варухтуң Иеремияның сөстерин ёзугаар бижээн дүрүг-номун хаан өрттедипкен соонда, Дээрги-Чаяакчы Иеремияга Бодунуң сөзүн ажыдып чугаалаан: 28«Өске дүрүгден ап алгаш, Иудеяның хааны Иоакимниң өрттедипкени бирги дүрүгге турган бүгү сөстерни ынаар киир бижип каг. 29Иудеяның хааны Иоакимге Дээрги-Чаяакчының бо сөзүн чугаала: „Сен ол дүрүг-номну өрттедип тура: ‘Иеремия, Вавилоннуң хааны чедип келгеш, бо черни узуткап, ында чурттаан кижилерни, дириг амытаннарны кыргып-хыдып каар дээрзин чүге бижидиң?+’ – дээн сен“. 30Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы Иудеяның хааны Иоаким дугайында: „Ооң үре-салгалы Давид хаанның дүжүлгезинге саадавас+. Ооң мөчү-сөөгүн хүннүң изии биле дүннүң соогунче үндүр октап, бужартадыр+. 31Мен Иоакимни, ооң үре-салгалын, дүжүметтерин оларның кем-буруузу дээш кезедир мен. Иерусалимниң чурттакчылары, Иудеяның чону Мени тооп дыңнаваан боорга, Мен оларже Мээң оларга аазааным бүгү айыыл-халапты ыдар мен“ – деп чугаалаан».

32Иеремия өске дүрүг ап алгаш, Нирияның оглу Варух бижээчиге берип каан. Варух аңаа Иудеяның хааны Иоакимниң отка өрттедипкени бирги дүрүгнүң бүгү сөстерин Иеремияның чугаалаанын ёзугаар бижип каан. Ол сөстерге дөмей өске-даа хөй сөстерни база немеп кааннар.

37

Седекияның хоозун идегели

37^1Иоакимниң оглу Иехонияның соонда Иосияның оглу Седекия хаан апарган – ону Вавилоннуң хааны Навуходоносор Иудеяның хааны кылып каан+. 2Седекия, ооң дүжүметтери болгаш чурттуң чону Дээрги-Чаяакчының Иеремия медээчини дамчыштыр чугаалаан сөстерин тооп дыңнавайн турган+.

3Седекия хаан Иеремия медээчиже Шелемияның оглу Иегухал+ биле Маасеяның оглу Софония бараалгакчы+ оларны оон: «Дээрги-Чаяакчы Бурганывыска бис дээш мөргүп көр!» – деп дилезин дээш айбылап чорудупкан.

4Ол үеде Иеремия чон аразынга хостуг аралажып чурттап турган, ону ам-даа кара-бажыңнаваан чүве-дир+. 5Ол аразында фараоннуң аг-шерии Египеттен үнүпкен. Иерусалимни бүзээлээн халдейлер ол дугайында медээ дыңнааш, хоорайдан аткаарлай бергеннер+.

6-7Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы Иеремия медээчини дамчыштыр мынча деп чугаалаарын айыткан: «Иегухал биле Софония, силерни Менден чүве айтырзын дээш айбылап чоруткан Иудеяның хаанынга мону чугаалаңар. Фараоннуң аг-шерии силерге дузалаар дээш кел чыдар, ынчалза-даа ол аг-шериг бодунуң чурту Египетче дедир чоруй баар+. 8Халдейлер эглип келгеш+, бо хоорайны база катап бүзээлээш, ону эжелеп алгаш, хуюкталдыр өрттедиптер!»

9Дээрги-Чаяакчы: «Халдейлер моон шуут чоруй баар деп идегевеңер! Чүге дээрге олар моон чорбас. 10Силерге удур дайылдажып турар халдей аг-шеригни чылча шаап каар-даа болзуңарза, олардан чүгле балыглаткан дайынчылар-даа артар болза, олар туруп келгеш, чадырларындан үнгеш, бо хоорайны хуюкталдыр өрттедиптер» – деп чугаалаан.

Иеремияның кара-бажыңнаттырганы

11Кажан халдей аг-шериг фараоннуң аг-шерииниң дугайында дыңнап кааш, Иерусалимден аткаарлай бээрге, 12Иеремия медээчи Иерусалимден Вениаминниң черинче, аңаа бодунуң черин алыр дээш[*], хоорайдан үнген чон аразынга чорупкан. 13Ынчалза-даа Иеремия Вениаминниң хаалгазын+ дамчыштыр үнүп бар чыдырда, аңаа турган таңныылдар даргазы – Ананияның оглунуң оглу, Шелемияның оглу Ирейя дээрзи ону тудуп алгаш: «Халдейлерже дезер деп тур сен бе?!+» – дээн.

14Иеремия: «Ол чүү дээриң ол! Халдейлерже дезер дивээн мен» – деп харыылаан. Ынчалза-даа Ирейя Иеремияны дыңнавайн, ону нояннарга эккелген. 15Нояннар Иеремияга ажынып-хорадап турган+. Олар ону эттеп-эттеп, Ионафан бижээчиниң кара-бажың кылдыр эде кылып каан бажыңынга хоругдап кааннар. 16Иеремия ынчалдыр чер адаанда кара-бажыңче кире бергеш, аңаа дыка үр олурган.

17Седекия хаан Иеремияны кыйгыртыптарга, ону ордуже эккелген. Хаан Иеремиядан: «Дээрги-Чаяакчы Бодунуң сөзүн ажыдып чугаалады бе?» – деп бүдүү айтырган. Иеремия: «Ийе, чугаалады – дээн. – Сен Вавилоннуң хаанының холунче кирер-дир сен+». 18Иеремия Седекия хаанга оон ыңай: «Сээң мурнуңга, сээң дүжүметтериңниң, бо чоннуң мурнунга кандыг кем-буруулуг мен? Чүге мени кара-бажыңче киир октаптыңар? 19Силерге: „Вавилоннуң хааны силерже, бо черже халдавас“ – деп турган медээчилериңер кайыл?+
20Мээң чагырыкчым, хааным, мени дыңнап көрем, дилээмни чугаалаар аргадан берип көрем! Мени Ионафан бижээчиниң бажыңынче дедир чорутпайн көрем, оон башка аңаа өлүп каар мен» – деп чугаалаан.

21Седекия хаанның айтыышкынын ёзугаар Иеремияны таңныылдар турар шөлге хоругдап каан+. Хлеб быжырыкчыларының кудумчузундан аңаа хоорайда далган-тараа төнгүжеге чедир+, хүнде-ле бир хлеб берип турган. Иеремия ынчалдыр таңныылдар шөлүнге артып калган.

38

Иеремияның оңгарже киир октаттырганы

38^1Маттанның оглу Шефатия, Пашхурнуң оглу Годолия, Шелемияның оглу Иегухал+ болгаш Малхияның оглу Пашхур+ олар Иеремияның бүгү чонга мындыг сөстер чугаалаанын дыңнааннар: 2«Дээрги-Чаяакчы: „Бо хоорайга арткан кижи дайын-чаа, аш-чут болгаш хамчык аарыгдан өлүп каар. Халдейлерге дүжүп бээр кижи дириг артар, ооң олча-кежии – амы-тынныг артары боор!+ – дээн. – 3Бо хоорайны Вавилоннуң хаанының шериинге хүлээдип бээр, ол хаан ону эжелеп аар!“+ Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези ол-дур».

4Нояннар хаанга: «Бо кижини өлүрер болза эки-дир+, чүге дээрге ол ындыг сөстер чугаалааш, хоорайда арткан дайынчыларның, бүгү чоннуң сорук-күжүн кошкадып турар-дыр. Бо кижи чонга буян эвес, бузут күзеп турар-дыр» – дээннер.

5Седекия хаан: «Ол силерниң холуңарда-дыр, чүге дээрге хаан силерге удурланыр харык чок-тур» – деп чугаалаан+.

6Иеремияны сегирип алгаш, таңныылдар шөлүнүң иштинде Малхия тажыга хамааржыр суг курлавырлаар оңгарже, хендирге баглааш, бадырыпканнар. Оңгарга ынчан суг чок+, чүгле өл малгаш турган. Иеремия ол малгашче дүже берген+.

7Хаанның ордузунда дүжүметтерниң бирээзи – эфиоп аймак-сөөктүг Авдемелех+ Иеремияны оңгарже бадырыпканын дыңнап каан. Хаан ол үеде Вениаминниң хаалгазының+ чанынга олурган. 8Авдемелех хаанның ордузундан үнүп келгеш, хаанга: 9«Мээң чагырыкчым, хааным! Бо улус Иеремия медээчини кончуг бак аажылаан-дыр. Олар ону оңгарже киир октапкан-дыр, ол аңаа аштап өлүп каар, чүге дээрге хоорайда ам аъш-чем арткан эвес+» – дээн.

10Хаан эфиоп Авдемелехке: «Моон үжен кижиден эдертип алгаш, Иеремия медээчи өлбээнде, ону оңгаран уштуп каг» – деп дужааган.

11Авдемелех улус эдертип алгаш, хаанның ордузунда чүү-хөө шыгжаар черге чеде берген. Ол оортан эрги, ажыглаар аргажок пөстер болгаш элей берген хептер ап алгаш, ол бүгүнү хендирге баглааш, кудукта чыткан Иеремияже бадырыпкан. 12Эфиоп Авдемелех Иеремияга: «Колдууң адаандан хендир-биле багланып ал, а хендир адаанга эрги пөстер биле элей берген хептерни көвеп ал» – дээн.

Иеремия шак ынчаар кылган. 13Улус Иеремияны хендир-биле көдүрүп, оңгардан ушта тыртып алган. Иеремия таңныылдар бажыңының хериминиң иштинге артып калган.

Иеремияның Седекия-биле ужуражылгазы

14Седекия хаан Иеремияны кыйгыртыпкан. Медээчини Дээрги-Чаяакчының өргээзинче үшкү кирер черже эккээрге, хаан аңаа: «Мен сенден бир чүве айтырайн, а сен менден чүнү-даа чажырба» – дээн.

15Иеремия Седекияга: «Бир эвес мен сеңээ ажыдып чугаалаар болзумза, мени өлүртүп каар эвес сен бе? Сеңээ арга-сүме бээр болзумза, мени тооп дыңнавас болгай сен» – дээн.

16Седекия хаан Иеремияга: «Биске амы-тын хайырлаан дириг Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглап тур мен! Мен сени өлүртпес мен, сени өлүрүксеп турар улустуң холунга хүлээтпес мен!» – деп бүдүү аазаан.

17Иеремия ынчан Седекияга мынча дээн: «Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Аг-шериглиг Бурганы: „Бир эвес сен Вавилоннуң хаанының шериг баштыңнарынга дүжүп бээр болзуңза, амы-тының камгалап аар сен+, бо хоорайны база хуюкталдыр өрттетпес. Бүгү өг-бүлең-биле кады амы-тынныг артар сен. 18А бир эвес Вавилоннуң хаанының шериг баштыңнарынга дүжүп бербес болзуңза, бо хоорайны халдейлерге хүлээдип бээр, олар ону хуюкталдыр өрттедиптер+, бодуң база оларның холундан адырлып шыдавас сен“ – дээн».

19Седекия хаан Иеремияга: «Халдейлерге дүжүп бээр дээш дескен иудейлерден+ коргар-дыр мен. Халдейлер мени оларга хүлээдип бээр болза, олар мени бак аажылаар болгай» – деп харыылаан.

20Иеремия мынча дээн: «Хүлээдип бербес! Мээң сеңээ чугаалап турарым Дээрги-Чаяакчының сөзүн дыңна, ынчан сеңээ эки болур, амы-тының камгалап аар сен+. 21А бир эвес хоорайдан үнеринден ойталаар болзуңза, Дээрги-Чаяакчы менче кандыг көстүүшкүн чорутканын дыңнап ал. 22Көөрүмге, Иудеяның хаанының ордузунда арткан бүгү херээженнерни Вавилоннуң хаанының шериг баштыңнарынга тудуп аппарып турар-дыр. Олар:

„Сээң эш-өөрүң сени күткүдүп, бүзүредип алды.
А буттарың малгашка кадалы бээрге+,
олар сенден хая көрнүп, каапкаш барды“

– деп чугаалаар.

23Сээң бүгү кадайларыңны, ажы-төлүңнү халдейлерже алгаш баар+. Сен бодуң база оларның холундан чайлап шыдавас сен, Вавилоннуң хааны сени тудуп аар, а бо хоорайны хуюкталдыр өрттедиптер».

24Седекия Иеремияга мынча дээн: «Сээң-биле чугаалашканывысты кым-даа билбес болзун, ынчан сен дириг артар сен. 25Мээң сээң-биле чугаалашканым нояннарның кулаанга чеде бээрге, олар сеңээ чедип келгеш: „Хаанга сен чүнү чугааладың, а хаан сеңээ чүү диди? Биске чажырбайн чугаала, ынчан сени өлүрбес бис“ – дээр болза, 26сен оларга: „Мен хаандан мени Ионафанның бажыңынче+, аңаа өлбес дээш, дедир эгитпезин ээрежип дилеп турдум“ – дээр сен».

27Иеремияга бүгү нояннар чедип келгеш, айтырыглар салып эгелээн. Иеремия оларга хаанның дужааганын ёзугаар харыылаан. Нояннар Иеремиядан оон ыңай чүнү-даа айтырбайн чоруй барган, чүге дээрге ооң хаан-биле чүнү чугаалашканын кым-даа билбес турган. 28Иеремия Иерусалимниң эжелеттирген хүнүнге чедир таңныылдар шөлүнүң иштинге арткан.

Оон Иерусалим эжелеттирген.

39

Иерусалимниң буурааны

(4 Хаан. 25:1-21; Иер. 52:4-16)

39^1Иудеяның хааны Седекияның чагыргазының тоску чылында, он айда Вавилоннуң хааны Навуходоносор бодунуң бүгү аг-шерии-биле Иерусалимге чедип кээп, ону бүзээлеп алган+. 2Седекияның чагыргазының он бирги чылында+, дөрт айның тоста хоорайның ханазын деже шаапкан. 3Вавилоннуң хаанының бүгү нояннары хоорайже кирип келгеш, Ортаакы хаалга чанынга турумчуп алган. Самгар чурттуг Нергал-Сарецер, дүжүметтер даргазы Нево-Сарсехим, караң көрнүрлер даргазы Нергал-Сарецер болгаш Вавилоннуң хаанының өске-даа нояннары аңаа турган[*].

4Оларны көрүп кааш, Иудеяның хааны Седекия база бүгү шериглер дезе берген. Олар дүне када хаанның сесерлиин таварып эрткеш, ийи хана аразында хаалга дамчыштыр хоорайдан үнгеш, Иордан шынаазынче баар орук-биле чорупкан. 5Халдей шериг оларны сүрүп чорупкаш, Иерихон ховуларынга+ Седекияны чыпшыр четкен. Седекияны тудуп алгаш, Вавилоннуң хааны Навуходоносорга, хамат черде Ривла хоорайже эккелгеннер+. Навуходоносор аңаа Седекияга шииткел үндүрген+. 6Ривлага, Седекия көрүп турда, Вавилоннуң хааны ооң оолдарын өлүрүп каан. Иудеяның бүгү нояннарын база ол кыра шаап каан. 7Оон ол Седекияның ийи караан дешкеш, ону хүлер кинчи-биле бектээш, Вавилонче алгаш барган+.

8Хаанның ордузун база карачал чоннуң бажыңнарын халдейлер хуюкталдыр өрттедипкен+, а Иерусалимниң ханаларын бузуп каапкан+. 9Оон камгалакчы шериглер даргазы Навузардан дээрзи+ хоорайда дириг арткан улусту, Вавилоннуң талазынче дескен улусту база бүгү арткан чонну Вавилонче алгаш барган. 10Чүгле чүзү-даа чок ядыы улустуң кезиин камгалакчы шериглер даргазы Навузардан Иудеяга арттыргаш, ол-ла хүнде оларга виноград база тараа тарыыр шөлдер берип каан.

11Вавилоннуң хааны Навуходоносор камгалакчы шериглер даргазы Навузарданга Иеремияга хамаарыштыр: 12«Ол кижини эдертип алгаш, каракта. Аңаа багай чүве кылба, ооң сенден дилээн чүү-даа чүвезин хандырып бээр сен» – деп дужааган.

13Камгалакчы шериглер даргазы Навузардан, дүжүметтер даргазы Навузазван, караң көрнүрлер даргазы Нергал-Сарецер болгаш Вавилоннуң хаанының өске-даа нояннары улус айбылап, 14Иеремияны эккелзин дээш чорудупкан. Иеремияны таңныылдар шөлүнден үндүргеш, Шафанның оглунуң оглу, Ахикамның+ оглу Годолияга+, ол ону бажыңынга чедирип кагзын дээш, хүлээдип берген. Иеремия чонунуң аразынга чурттап артып калган.

Авдемелехке Бурганның аазаашкыны

15Кажан Иеремия таңныылдар шөлүнге хоругдал адаанга турда+, Дээрги-Чаяакчы аңаа Бодунуң сөзүн ажыдып чугаалаан: 16«Барып, эфиоп Авдемелехке+ мону чугаала. Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы мынча дээн: „Ам Мен Бодумнуң бо хоорайга хамаарышкан сөстеримни аңаа ачылыг эвес, а хоралыг боор кылдыр күүседир мен! Сен көрүп туруңда, ол сөстерниң боттаныр хүнү чедип кээр. 17А сени Мен ол хүн камгалаар мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, – бодуңнуң коргар улузуңнуң холунче кирбес сен+, 18чүге дээрге Мен сеңээ болчур мен. Сен хылыштан өлбес сен, амы-тынныг артары – сээң олча-кежииң болур+, чүге дээрге сен Меңээ идегеп турар болгай сен“». Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

40

Иеремияны хостааны

40^1Камгалакчы шериглер даргазы Навузардан+ Иеремияны Рама хоорайга+ хостаан соонда, Дээрги-Чаяакчы Иеремияга Бодунуң сөзүн ажыдып чугаалаан. (Навузардан илчирбе-биле бектеттирген Иеремияны Рама хоорайдан, Вавилонче Иерусалим биле Иудеядан үндүр сүрүп турган улус аразындан тып алган чүве-дир.)

2Иеремияны камгалакчы шериглер даргазынга эккээрге, ол Иеремияга мынча дээн:

«Дээрги-Чаяакчы Бурганың бо черге айыыл-халапты аазаан болгай+. 3Ам Дээрги-Чаяакчы чугаалаан чүвезин кылган-дыр, чүге дээрге сээң чонуң Дээрги-Чаяакчының мурнунга бачыт үүлгедип, Ооң сөзүн тооп дыңнавайн турган-дыр, ынчангаш силер-биле бо бүгү болган-дыр+. 4Ынчалза-даа мен бөгүн бектээн илчирбеден холуңну адырып тур мен. Бир эвес мээң-биле кады Вавилонче барыксаар болзуңза, бар, мен аңаа сенче сагыш салыр мен, а бир эвес мээң-биле кады Вавилонче баар хөңнүң чок болза, артып кал. Көр даан, бүгү чурт сээң мурнуңда-дыр – кайнаар барыксай-дыр сен – ынаар чоруй бар. 5Бир эвес артып каар болзуңза[*], Шафанның оглунуң оглу, Ахикамның+ оглу Годолияже чоруй бар. Вавилоннуң хааны аңаа Иудеяның хоорайларын чагыртып каан-дыр. Ооң чанынга, бо чоннуң аразынга чурттап тур азы кайнаар баарын эки деп санаар-дыр сен, ынаар чоруй бар». Оон камгалакчы шериглер даргазы Иеремияга аъш-чем, белек-селек бергеш, салып чорудупкан.

6Иеремия Мицпа хоорайга+, Ахикамның оглу Годолияга чедип келгеш, ооң чанынга, ол чуртта артып калган улус аразынга чурттап турган.

Годолия – чурттуң чаа чагырыкчызы

(4 Хаан. 25:22-26)

7Хову-шөлдерге турган иудей шериг баштыңнары база оларның улузу Вавилоннуң хааны Ахикамның оглу Годолияны+ тус чер чагырыкчызы кылдыр томуйлап, аңаа эр, херээжен улусту, уруг-дарыгны, чурттуң Вавилонче сүрүп аппарбаан ядыы чурттакчыларын даасканын дыңнап кааннар. 8Ынчан Нафанияның оглу Измаил, Карейниң оолдары Иоханан биле Ионафан, Танхуметтиң оглу Серайя, Нетофа чурттуг Офайның оолдары болгаш Мааха чурттуг Иазания олар боттарының улузу-биле Мицпа хоорайже+, Годолияга чедип келгеннер.

9Шафанның оглунуң оглу, Ахикамның оглу Годолия оларга база оларның улузунга: «Халдейлерге бараан боорундан кортпаңар, чуртка артып калгаш, Вавилоннуң хаанынга бараан болуңар, ынчан менди-чаагай болур силер. 10Мен Мицпага артып калгаш, бистиинге кээп турар халдейлер мурнунга чонну төлээлээйн, а силер виноград арагазы, чайгы чимистер, олива үзүнден курлавырлап чыып, саваларыңар долдуруңар, ээлеп алган хоорайларыңарга чурттаңар» – деп даңгыраглап чугаалаан.

11Моавка, Эдомга, аммон чоннуң черинге болгаш бүгү өске черлерге турган шупту иудейлер Вавилоннуң хааны чоннуң артынчызын Иудеяга арттыргаш, Шафанның оглунуң оглу, Ахикамның оглу Годолияны оларның чагырыкчызы кылдыр томуйлаан дээрзин база дыңнап кааннар. 12Ол иудейлер мурнунда үндүр сывыртатканы бүгү черлерден дедир эглип келгеннер. Олар Иудеяже, Мицпада турар Годолияга чедип келгеш, дыка хөй виноград арагазы кылып, чайгы чимис дүжүдүн элбээ-биле чыып алганнар.

13Карейниң оглу Иоханан+ база хову-шөлдерге турган бүгү шериг баштыңнары Мицпада Годолияга чедип келгеннер. 14Олар Годолияга: «Таанда-ла сен аммон чоннуң хааны Ваалистиң Нафанияның оглу Измаилди сени өлүрүп кагзын дээш ыдыпканын билбес сен бе?» – дээннер. Ынчалза-даа Ахикамның оглу Годолия оларга бүзүревейн барган. 15Карейниң оглу Иоханан Мицпага тургаш, Годолияга бүдүү: «Чөпшээреп көрем, мен баргаш, Нафанияның оглу Измаилди өлүрүп каайн, ону кым-даа билбес. Бис канчап ооң сени өлүрүп каарын, сени долгандыр чыглып келген бүгү иудейлерниң катап база тарай бээрин база Иудеяның артынчызы чоннуң өлүп чидерин болдурар бис?» – дээн.

16Ынчалза-даа Ахикамның оглу Годолия Карейниң оглу Иохананга: «Ынчанмайн көр! Измаилдиң дугайында шын эвес чүве чугаалап тур сен» – деп харыылаан.

41

Годолияны өлүргени

41^1Чеди айда Мицпа хоорайга+, Ахикамның оглу Годолияга Элишаманың оглунуң оглу, Нафанияның оглу Измаил+ бодунуң он кижизи-биле кады чедип келген. Измаил болза хаан уктуг, дээди дүжүметтерниң бирээзи боор кижи турган. Годолия биле Измаил Мицпага кады чемненип, дойлааннар. 2Оон Нафанияның оглу Измаил болгаш ооң-биле кады келген он кижи туруп келгеш, Шафанның оглунуң оглу, Ахикамның оглу Годолияны – Вавилоннуң хаанының чуртту чагырар кылдыр томуйлаан кижизин хылыш-биле шанчып кааннар+. 3Измаил ол ышкаш Мицпага Годолия-биле кады турган бүгү иудейлерни база аңаа турган вавилон шериглерни өлүрүп каан.

4Годолияны өлүрген хүннүң даартазында, ол дугайында кым-даа билбес турда, 5Сихем, Силом болгаш Самария хоорайлардан+ сезен кижи чедип келген. Олар качыгдалдан салын чүлүп алган, ора тырткан хептер кеткен, мага-бодунда кезиглерлиг улус болган[*]. Ол улус Дээрги-Чаяакчының өргээзинче далган-тараа өргүлдери болгаш ладан деп чаагай чыттыг чүүл көдүрүп эккел чыткан. 6Нафанияның оглу Измаил Мицпадан оларга уткуй үнүп келген. Ол ыглап бар чыткан, а оларга чоокшулап келгеш: «Ахикамның оглу Годолияга барыңар» – дээн.

7Ол улус хоорайже кирип кээри билек, Нафанияның оглу Измаил бодунуң улузу-биле кады оларны кыргып-хыдып каапкаш, мөчү-сөөктерин оңгарже октапкан. 8Сезен кижиден он кижи Измаилге: «Бисти өлүрбейн көрем. Шөлде чүве чажырар черлеривис бар, ында кызыл-тас биле арбай, олива үзү биле ары чигири бар» – деп чанны берген. Измаил оларны, өске улусту өлүргени дег, өлүрбейн барган. 9(Годолияны өлүрген соонда, Измаилге өлүрткен улустуң мөчү-сөөктерин октапкан оңгар бир шагда Аса хаанның Израильдиң хааны Ваасадан камгаланыр дээш казып алган суг курлавырлаар оңгары болган+. Ук оңгарны Нафанияның оглу Измаил өлүрген улузунуң мөчү-сөөгү-биле долдуруп каан.) 10Измаил Мицпага дириг арткан бүгү улусту, хаанның уругларын база камгалакчы шериглер даргазы Навузарданның Ахикамның оглу Годолияга чагыртып кааны, Мицпага артып калган улустуң шуптузун тудуп алган. Нафанияның оглу Измаил оларны тудуп алгаш, аммон чонче алгаш чорупкан.

11Карейниң оглу Иоханан+ болгаш ооң-биле кады турган бүгү шериг баштыңнары Нафанияның оглу Измаилдиң үүлгеткен кемниг херээниң дугайында дыңнап кааннар. 12Олар бүгү улузун чыып алгаш, Нафанияның оглу Измаил-биле чаалажып үнүп келгеннер. Олар ону Гаваонда улуг хөөлбек чанынга+ сүрүп четкеннер. 13Измаилге туттурган улус Карейниң оглу Иохананны болгаш ооң-биле кады турган бүгү шериг баштыңнарын көрүп кааш, амырай бергеннер. 14Измаилдиң Мицпадан тудуп алгаш барган улузу шупту дедир ээпкеш, Карейниң оглу Иохананга каттыжып алганнар. 15А Нафанияның оглу Измаил бодунуң сес кижизи-биле кады Иоханандан дезе бергеш, аммон чонче чоруй барган+.

16Карейниң оглу Иоханан болгаш ооң-биле кады турган бүгү шериг баштыңнары Нафанияның оглу Измаилдиң Ахикамның оглу Годолияны өлүрүп кааш, Мицпадан сүрүп аппарганы бүгү артып калган чонну – чепсек эдилеп шыдаар эр улусту, херээжен улусту болгаш ажы-төлдү, акталактан чалчаларны эдертип алганнар. Иоханан оларны Гаваондан үндүрүп алгаш чорупкан. 17Олар Египетче дезер дээш, Вифлеем хоорай чоогунда Геруф-Химам деп черге доктааганнар. 18Халдейлерден корткаш, дезер бодааннары ол, чүге дээрге Нафанияның оглу Измаил Вавилоннуң хаанының чуртту чагырар кылдыр томуйлап кааны Ахикамның оглу Годолияны өлүрүп каан-на болгай.

42

Бурганның арткан чонга Египетче чоруурун хоругдааны

42^1Бүгү шериг баштыңнары, Карейниң оглу Иоханан+, Гошайяның оглу Иазания[*] болгаш улуг-биче бүгү чон 2Иеремия медээчиге чедип келгеш: «Бистиң дилээвисти хандырып көрүңер! Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарга бис дээш мөргүп көрүңер, чоннуң бо артынчызы дээш мөргүп көрүңер!+ Көрүп тур силер, хөй санныг турган боттарывыс көңгүс эвээжей бердивис. 3Дээрги-Чаяакчы Бурганың биске кандыг орук шилип аарывысты, чүнү кылырывысты айтып берзин» – дээннер.

4Иеремия медээчи: «Дилээңерни кичээнгейге алдым, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарга дилээңер ёзугаар мөргүүр мен. Дээрги-Чаяакчының силерге харыылаан бүгү чүвезин чаңгыс сөс-даа чажырбайн силерге медеглээр мен» – деп харыылаан.

5Олар Иеремияга: «Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның силерни дамчыштыр чугаалаан бүгү чүвезин бис ылап шын күүсетпес болзувусса, шынчы болгаш чөптүг Дээрги-Чаяакчы Боду бистиң багывысты херечилезин+. 6Эки азы багай-даа медээ боор болза, силерни Олче чорудуп турарывыс Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың сөзүн тооп дыңнаар бис. Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың сөзүн тооп дыңнааш, менди-чаагай артар бис+» – деп чугаалааннар.

7Он хонук эрткенде, Дээрги-Чаяакчы Иеремияга Бодунуң сөзүн ажыдып чугаалаан. 8Иеремия Карейниң оглу Иохананны, ооң-биле кады турган бүгү шериг баштыңнарын, улуг-биче бүгү чонну кыйгыртып алгаш, 9оларга мону чугаалаан: «Силерниң дилээңер дээш мөргүүр кылдыр мени Олче чорутканыңар Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: 10„Бир эвес бо черге артар болзуңарза, Мен силерни быжыктырып, бууратпас мен, олуртуп, дазылыңар тура тыртпас мен+, чүге дээрге силерже ытканым айыыл-халап дээш хараадап тур мен. 11Коргуп турарыңар Вавилоннуң хаанындан кортпаңар! Оон черле кортпаңар! – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Чүге дээрге Мен силер-биле мен, силерни камгалаар мен, ооң холундан адырар мен. 12Силерге ээ-хайыралыг болур мен, ынчан ол хаан база силерге ээ-хайыралыг болур, силерни боттарыңарның чериңерже дедир чандырар“.

13А бир эвес силер, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның сөзүн тооп дыңнавайн: „Бо черге чурттавас бис“ – дээр болзуңарза база 14„Бис египет черже чоруй баар бис, аңаа дайын-чаа көрбес бис, дайынчы труба медээзи+ дыңнавас бис, аштавас бис, орта чурттаар бис!“ – дээр болзуңарза+, 15Иудеяның артынчызы, ам Дээрги-Чаяакчының сөзүн дыңна! Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы мынча дээн: „Египетче чоруурун ыяк шиитпирлээр болзуңарза, ынаар чеде бергеш, аңаа чурттай бээр болзуңарза, 16силерниң коргарыңар дайын-чаа аңаа, Египетке, силерни таварыыр+, коргуп турарыңар аш-чут Египетке силерни сүрүп чеде бээр, орта өлүп каар силер! 17Египетке чурттаар дээш чоруурун шиитпирлээн бүгү улус аңаа дайын-чаа, аш-чут болгаш хамчык аарыгдан өлүп каар. Олардан кым-даа дириг артпас, Мээң оларже ыдарым айыыл-халаптан кым-даа чайлап шыдавас“.

18Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы мынча дээн: „Мээң кыптыккан килеңим Иерусалимниң чурттакчыларын бүргей алганы дег, Египетке чеде бээриңерге, силерни база бүргей алыр. Силер каргышка, хоозуралга, адыңар баксыраарынга, дорамчылалга чыгаттырар силер, бо черни моон соңгаар көрбес силер“.

19Иудеяның арткан чону! Дээрги-Чаяакчы силерге: „Египетче барбаңар!“ – дээн болгай. Ыяк билип алыңар: мен бөгүн силерни сагындырдым. 20Силер частырыг кылып, боттарыңарның бажыңарже хан кудуп алдыңар! Силер мени Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарже айбылап чорудупкаш: „Бис дээш Дээрги-Чаяакчы Бурганывыска мөргүп көр, Ооң чугаалаан бүгү чүвезин биске медегле – бис ону күүседир бис“ – дээн болгай силер. 21Мен бөгүн Ооң медээзин силерге медегледим, ынчалза-даа Бурганыңар Дээрги-Чаяакчының сөзүн, Ооң мени дамчыштыр силерге дужааган чүвезин тооп дыңнавадыңар. 22Ынчангаш ыяк билип алыңар: барып чурттаар деп турар чериңерге дайын-чаа, аш-чут болгаш хамчык аарыгдан өлүр силер!»

43

Сөс дыңнавас артынчы чоннуң Египетче чорупканы

43^1Иеремия бүгү чонга оларның Бурганы Дээрги-Чаяакчының сөзүн – Ооң Иеремияны дамчыштыр оларга чугаалаан бүгү чүвезин медеглээн. 2Ынчан Гошайяның оглу Азария, Карейниң оглу Иоханан+ өске бүгү бардам улус-биле кады Иеремияга мынча дээннер: «Шын эвес чүве чугаалап тур сен! Дээрги-Чаяакчы Бурганывыс сени „Египетче чорбаңар, аңаа чурттаваңар!+“ деп чугаалазын дээш айбылап чоруткан эвес. 3Харын Нирияның оглу Варух+ бисти халдейлерниң холунга хүлээдип бээр дээш база олар бисти өлүрүп кагзын азы Вавилонче сүрүп аппарзын дээш, сени биске удур ыдалап турар-дыр».

4Карейниң оглу Иоханан, бүгү шериг баштыңнары болгаш бүгү чон Дээрги-Чаяакчының «Иудеяга артып калыңар!» дээн айтыышкынын тооп дыңнавайн барган. 5Карейниң оглу Иоханан биле бүгү шериг баштыңнары Иудеяның артынчы чонун (а ол улус өске чоннарның черлеринче үндүр сывыртаткаш, ам Иудеяже дедир чанып кээп турган) – 6эр, херээжен улусту, оларның ажы-төлүн, хаанның уругларын, камгалакчы шериглер даргазы Навузарданның+ Шафанның оглунуң оглу, Ахикамның оглу Годолия-биле+ арттырып каан бүгү улузун база ол ышкаш Иеремия медээчини, Нирияның оглу Варухту – эдертип алгаш, 7Дээрги-Чаяакчыны тооп дыңнавайн, Египетче чорупканнар. Олар Тафнис хоорайга+ чеде бергеннер.

8Тафниске Дээрги-Чаяакчы Иеремияга Бодунуң сөзүн ажыдып чугаалаан: 9«Холуңга улуг даштардан тудуп алгаш, иудейлер көрүп турда, оларны Тафнисте фараоннуң ордузунче кирер чер чанында тапталган дой-довуракка суп каг. 10Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганының мынча дээн сөзүн иудейлерге чугаала: „Мен боже Бодумнуң чалчам+, Вавилоннуң хааны Навуходоносорну кыйгыртып эккелгеш, ооң дүжүлгезин Мээң суп кааным даштар кырынга тургузар мен. Ол бодунуң майгынын оларның кырынга хере тыртып, тип аар! 11Ол хаан чедип келгеш, Египетти чылча шавар+.

Өлүр хүнү келген кижи өлүмче барзын,
туттуруп аары чайлаш чок кижи туттуруп алзын,
хылышка шаштырар кижи хылыштан калзын!+

12Египет бурганнарның өргээлерин өрттедир мен. Чамдык бурганнарны хаан өрттедиптер, өскелерин тудуп алгаш баар!+ Кадарчы кижиниң быттарын хевинден тө силгип кааптары дег, Навуходоносор база Египетти үптээр[*], оон амыр-шөлээн чоруй баар. 13Ол хаан Египетте Хүн-бурганның өргээзинде тураскаал адагаштарны үреп кааптар, египет бурганнарның өргээлерин хуюкталдыр өрттедиптер“».

44

Иудейлерниң Египетке хары бурганнарга мөгеерин үргүлчүлээни

44^1Дээрги-Чаяакчының Иеремияны дамчыштыр Египетте – Мигдолда, Тафнисте+, Мемфисте болгаш Патрос девискээринде чурттап турар бүгү иудейлерге ажыдып чугаалаан сөзү бо-дур.

2Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы мынча дээн: «Иерусалимге болгаш Иудеяның бүгү хоорайларынга таварыштырганым айыыл-халапты көрген силер. Ол хоорайлар амгы үеде бузундулар апарган, ында чурттакчылар артпаан. 3Чүге дээрге оларның чурттакчылары бузут үүлгедип, Мени килеңнедип турган – олар боттарының-даа, силерниң-даа, ада-өгбеңерниң-даа билбес чорааны хары бурганнарга мөгейип, айдызаар өргүл кыпсып, бараан болуп турган+. 4Мен силерже Мээң бүгү чалча-медээчилеримни, силерге: „Ындыг чүдек-бужар чүве кылбаңар, Мен ону көөр хөңнүм чогул“ – деп чугаалазын дээш, катап-катап чорудуп-ла турган мен+.

5Ынчалза-даа иудейлер тооп дыңнавааннар, кулактарын ээктирбээннер, боттарының бузудундан ойталавааннар, хары бурганнарга айдызаашкын кылырын уламчылап турганнар! 6Мээң килеңим тарай берген, ол килең Иудеяның хоорайларынга, Иерусалимниң кудумчуларынга кыптыккан; ол хоорайлар бузундулар апарып, хоозураанын бөгүн көрүп тур силер».

7Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Аг-шериглиг Бурганы мынча дээн: «Чүге силер ам-даа боттарыңарга удур кедергей улуг бузут үүлгедип турарыңар ол? Чүге боттарыңарны иудей чондан үзе шаап, эр, херээжен улусту, элээди, чаш ажы-төлдү, силерниң араңарга артынчы безин артпас кылдыр узуткап турарыңар ол? 8Силер Египетке чурттаар дээш көже бергеш, боттарыңарның холуңар-биле дүрзүлер кылып база хары бурганнарга айдызаашкын кылып, Мени килеңнедип турар-дыр силер. Боттарыңарны чок кылып аар силер база чер-делегейниң бүгү чоннарынга каргаттырарынга, оларның мурнунга адыңар баксыраарынга чыгаттырар силер. 9Таанда-ла силер ада-өгбеңерниң кем-буруузун, Иудеяның хааннары биле кадыннарының кем-буруузун+, боттарыңар биле кадайларыңарның кем-буруузун, Иудеяга, Иерусалимниң кудумчуларынга үүлгеттинип турган бүгү чүвени уттупканыңар ол бе? 10Амдыгаа чедир томаарбаан, Менден кортпайн турар силер. Мээң силерге база ада-өгбеңерге бергеним хоойлум болгаш доктааткан дүрүмнерим ёзугаар чурттавайн турар силер».

11Ынчангаш Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы мынча дээн: «Силерже айыыл-халап ыдарын быжыы-биле шиитпирлээн мен, Иудеяның бүгү чонун узуткаар мен! 12Египетке чурттаар деп шиитпирлээш, чоруп турар дириг арткан иудейлерни чок кылыр мен – олар шупту аңаа узуткаттырып, кырлып каар. Олар дайын-чаа биле аш-чутка узуткаттырар, кырган-аныяа чокка, дайын-чаа, аш-чуттан өлүп каар+. Каргыш биле хоозуралдың, дорамчылал биле бак атка кирериниң үлегер-чижээ апаарлар. 13Мен Египетте чурттап турар улусту, Иерусалимни кезеткеним дег, дайын-чаа, аш-чут болгаш хамчык аарыг-биле кезедир мен+. 14Египетке кээп, чурттай берген иудейлерден дириг кижи артпас, кым-даа камгалал албас болгаш Иудеяже дедир чанмас. Олар бүгү-ле сагыш-сеткилинден Иудеяже ээп келиксеп, аңаа чурттаксап турар, ынчалза-даа Египеттен дезе берген каш кижиден аңгыда, кым-даа дедир ээп келбес».

15Кадайлары хары бурганнарга айдызаар өргүл кыпсып турарын билир бүгү эр улус, аңаа мөөңнелип чыылган бүгү херээжен улус, египет черге, Патроска чурттап турган бүгү чон Иеремияга мынча деп харыылаан: 16«Сени дыңнавас бис, биске Дээрги-Чаяакчының өмүнээзинден чугаалап турар сөзүңнү тооп дыңнавас бис!+
17Кылыр бооп аазаан бүгү чүвевисти моон-даа соңгаар кылыр бис: мурнунда боттарывыстың, ада-өгбевистиң, хааннарывыстың болгаш нояннарывыстың Иудеяның хоорайларынга, Иерусалимниң кудумчуларынга кылып турганывыс дег, дээрниң Кадынынга[*] айдызаашкын кылып, арага өргүлү чажар бис+. Бис ону кылып тургаш, тоттур чемненип, аас-кежиктиг чурттап, бак чүве көрбээн болгай бис. 18А дээрниң Кадынынга айдызаашкын кылбастаан, арага өргүлү чашпастаан үевистен бээр түрегдеп эгеледивис, улузувус дайын-чаа биле аш-чуттан өлүп тур».

19А херээженнер: «Бис дээрниң Кадынынга айдызаашкын кылып, аңаа ооң дүрзүзүн өттүндүр кылган боовалар быжырып, арага өргүлү чажып тура, ол бүгүнү ашактарывыстың чөпшээрели чокка кылып турар бис бе кай?» – дээннер.

20Иеремия ынчан эр, херээжен улуска, аңаа удур чүве чугаалаан бүгү чонга мынча дээн: 21«Иудеяның хоорайларынга, Иерусалимниң кудумчуларынга кылып турган айдызаашкыннарыңар дугайында чугаалап тур силер бе? Силерниң, ада-өгбеңерниң, хаан, нояннарыңарның, чурттуң чонунуң кылып турган айдызаашкыннарын Дээрги-Чаяакчы уткан деп бе? Олар Ооң сеткил-хөңнүнге дээпкен эвес бе? 22Дээрги-Чаяакчы силерниң бузуттуг херектериңерни, үүлгедип турган чүдек-бужар чүүлдериңерни оон ыңай шыдажыр аргазы чок апарган+, ынчангаш ам силерниң чериңер бузундулар апарган, хоозурал болгаш каргыш бооп хуула берген+, ында чурттакчылар артпаан-дыр! 23Айдызаашкын кылып, Дээрги-Чаяакчының мурнунга бачыт үүлгедип, Ооң сөзүн тооп дыңнавайн, ооң хоойлу, дүрүмнери болгаш айтыышкыннарын ёзугаар чурттавайн турганыңар дээш, ол бүгү айыыл-халап ам силерни хөме тавараан-дыр+».

24Иеремия бүгү чонга, бүгү херээженнерге мынча дээн: «Египетте турар бүгү иудейлер, Дээрги-Чаяакчының сөзүн дыңнаңар! 25Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы: „Боттарыңар-даа, кадайларыңар-даа чугаалап турган чүвеңерни кылып турар-дыр силер. ‘Берген аазаашкыннарывысты күүседир бис: дээрниң Кадынынга айдызаашкын кылып, аңаа арага өргүлү чажар бис!’ деп турган силер. Аазаашкыннарыңарны ыяк сагыңар-ла, аазаан чүүлүңерни күүседиңер-ле!“ – деп чугаалаан.

26Ынчангаш Египетте чурттап турар бүгү иудейлер, Дээрги-Чаяакчының сөзүн дыңнаңар: „Дириг Бодумнуң өндүр улуг адым-биле даңгыраглап тур мен – деп, Дээрги-Чаяакчы чугаалаан, – Мээң адымны Египетте барган иудейлер моон соңгаар адавас, оларның кайызы-даа: ‘Дээрги-Бурган-Чаяакчының ады-биле даңгырагладым!’ – дивес. 27Силерге ачы-буян эвес, айыыл-халап келзин дээш, Мен силерден карак салбас мен+. Египетте турар бүгү иудейлер, төндүр кырлып калгыжеге чедир, дайын-чаа болгаш аш-чуттан өлүп кээр. 28Чүгле каш борбак кижи дайын-чаадан дириг арткаш+, Египеттен Иудеяже эглип кээр. Ынчан Египетке чурттаар дээш чоруй барган Иудеяның артынчы чону кымның сөзү – Мээң азы оларның – күүсеттинип турарын билип аар. 29Мен силерни бо черге кезедир мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – Мээң сөстерим силерге айыыл-халап бооп чогуп бүдерин билип алыңар. Ооң бадыткал демдээ бо-дур: 30Мен Иудеяның хааны Седекияны ооң амы-тынын үзүксээн дайзыны – Вавилоннуң хааны Навуходоносорнуң холунга хүлээдип бергеним дег, Египеттиң фараону Вафрийни база ооң дайзыннарының холунга, ооң амы-тынын үзүксээн улустуң холунга хүлээдип бээр мен+“. Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвези ол-дур».

45

Дээрги-Чаяакчының Варухка медеглели

45^1Кажан Нирияның оглу Варух+ бүгү бо чугаа-сөстү Иосияның оглу, Иудеяның хааны Иоакимниң чагыргазының дөрткү чылында дүрүг-номга бижип каан соонда+, Иеремия медээчиниң Варухка чугаалаан сөзү бо-дур.

2-3Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Варух, сен: „Ат болдум! Дээрги-Чаяакчы мээң аарыг-човалаңымны көвүдетти, уё-човуурумдан харыксырап калдым, амыр-дыш көрбестедим“ – дээр-дир сен+.

4Иеремия, сен аңаа Дээрги-Чаяакчының мынча дээн сөзүн дамчыт: „Бо бүгү чер кырынга Бодумнуң тудуп каан чүвемни үрегдээр мен, олурткан чүвемни тура тыртар мен! 5Сен бодуңга хөлүн эрттир хөй чүве дилеп тур сен. Дилеве, чүге дээрге кижи бүрүзүнче айыыл-халап ыдар мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – А сени, кайнаар-даа баар болзуңза, амы-тынныг арттырар мен, дириг артары – олча-кежииң болур+“».

46

Египет дугайында медеглел

46^1Дээрги-Чаяакчының Иеремия медээчиге өске чоннар дугайында ажыдып чугаалаан сөзү бо-дур+.

2Египет дугайында+ база Египеттиң фараону Нехаонуң+ Евфрат хемниң эриинде Кархемис хоорайга турган аг-шерииниң дугайында медеглел бо-дур. Ол аг-шеригни Вавилоннуң хааны Навуходоносор Иосияның оглу, Иудеяның хааны Иоакимниң чагыргазының дөрткү чылында+ чылча шапкан чүве-дир.

3«Дозуг-камгалалдарыңар, чыдаларыңар белеткеңер,
дайынче далажыңар,

4аъттарыңар эзертээш, халдып үнүңер, аъттыг кижилер!

Куяк бөргүңер кеткеш, чыскаалыңар,
чыдаларыңар баштарын чидидиңер, куяк хептен кедиңер!

5Көрүп тур мен. Олар коргуп-сүртээш, дезипти,
күштүг дайынчылары кырдырып алды.
Хая көрүнмейн дезип-ле турлар,
долгандыр коргуш бар-дыр+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

6Дүрген маңнаар-даа кижи дезип шыдавас,
күштүг-даа кижи камгаланып шыдавас.

Соңгу чүкте чуртка, Евфрат хемниң эриинге тептигип кээп дүшкеш,
олар кырлып калды.

7Бо кым, Нил хем ышкаш, диргелип келди?

Ооң суу, шапкын агым дег, дажып тур.

8Египет, Нил хем ышкаш, көдүрлүп келген,
шапкын агым дег дажып тур.

Ол: „Диргелгеш, чер-делегейни хөме аптар мен,
хоорайларны, чурттакчы чонну чок кылыр мен!“ – дээн.

9Халдыңар-ла, аъттар! Маңнадыңар-ла, дайынчы тергелер!

Күштүг дайынчылар: дозуг-камгалалдыг эфиоптар, ливийлер,
чаларын хере тырткан лидийлер – тулчуп үнзүн!

10Ол хүн болза Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчының шииткелиниң хүнү-дүр+,

Ооң дайзыннардан өжээн негээр хүнү-дүр!+

Хылыш кыргып-хыдып, тодар, оларның ханын пөктүр ижип аар+ –
ол дээрге Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчыга соңгу чүкте чуртка,

Евфрат хемниң чанынга кылган өргүл-дүр+.

11Галаадче баргаш, эм бальзамдан ап ал+, күжүр Египет-кыс!

Ынчалза-даа эм-таңны хей черге чыыр сен. Экирип шыдавас сен+.

12Сээң адың баксыраанын өске чоннар дыңнап каан,
сээң алгы-кышкың бүгү чер-делегейде дыңналып тур.

Чүге дээрге күштүг дайынчылар бот-боттарынга тептиккеш+,
чаңгыс угда кээп дүшкен».

13Вавилоннуң хааны Навуходоносор келгеш, Египетти чылча шавар дугайында Дээрги-Чаяакчының Иеремия медээчиге ажыдып чугаалаан сөзү бо-дур:

14«Египетке медээлеңер,

Мигдол, Мемфис биле Тафнис хоорайларга+ мону чарлаңар:

„Чыскаалыңар, белен болуңар,
чүге дээрге долгандыр турар бүгү чүвени хылыш кыргып-хыдып тур!“

15Чүге сээң күштүг бугаң[*] ойта кээп дүшкенил, чүге ол шыдашпааныл?

Ону Дээрги-Чаяакчы ойтур октапкан.

16Хөй улус бот-боттарынга тептиккеш+, кээп дүжүп,
бот-боттарынга: „Тураалыңар, төрел чонувус, төрээн черивисче
дедир чанаалы, кызагдакчының хылыжындан камгаланыыл!“ – деп тур.

17Египеттиң фараонунга „Үезин эрттирип алган шуугакчы[*]“
деп шоладан тыпсыңар+.

18Дириг Бодумнуң адым-биле даңгыраглап тур мен+:

даглар аразында Фавор даг дег+,
далай чанында Кармил даг дег+
улуг-шыырак дайзын силерге чедип кээр – деп,

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы деп аттыг Хаан медеглээн+. –

19Египеттиң чурттакчылары, эт-севиңер чыып,
өскээр көжеринге белеткенип алыңар!+
Чүге дээрге Мемфис хоозураар, ону үреп бузар,
аңаа чурттакчы артпас+.

20Египет – чараш инек-тир+,
олче соңгу чүктен шаашкак ужуп кээп-ле,
ужуп кээп-ле турар.

21Египетте хөлезилеттинген шериглер – семис бызаалар – база дезиптер,
шупту маңнажып ыңай боор, чайгылыш чок туржуп шыдавас,
чүге дээрге оларга айыыл-халап хүнү, кеземче көөр үе чедип кээр.

22Египет чылан ышкаш шиигейнип, ыңай союп бар чыдар,
дайзыннар олче дайылдажыр дээш кел чыдар,
ыяш кезикчилери дег, балдыларлыг чоокшулап орар.

23Олар ооң эрттинмес арга-арыын[*] кезип кааптар – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, –
чүге дээрге дайзыннар шартылаадан хөй, эмге-тикчок.

24Египет-кыс ады баксырап, соңгу чүктүң чонунуң холунче кирер+».

25Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы мынча дээн: «Фивы хоорайда+ Амон бурганны, фараонну болгаш бүгү Египетти кезедир мен, фараонну болгаш аңаа идегээр бүгү улусту, ол чурттуң бурганнарын, хааннарын кезедир мен!+
26Мен оларны шуптузун оларның амы-тынын үзүксээн улустуң холунга: Вавилоннуң хааны Навуходоносорнуң, ооң дүжүметтериниң холунга хүлээдир мен. Ынчалза-даа ооң соонда Египетти, эрткен үеде ышкаш, улус ээлеп чурттаар+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

27А сен, Мээң чалчам Иаков+, кортпа,
Израиль, сүрээдеве! Мен сени камгалаар мен,
ырак чурттан дедир эккээр мен,
сээң үре-салгалыңны туттуруушкунда турары чурттан дедир чандырар мен.

Иаков ээп келгеш, амыр-тайбың, хостуг-шөлээн чурттаар,
ону кым-даа коргудуп-дүвүретпес+.

28Мээң чалчам Иаков, кортпа – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, –
чүге дээрге сээң-биле кады мен!

Оларның аразынче сени үндүр сывырыпканым
бүгү чоннарның когун үзер мен, а сени узуткавас мен.

Ындыг-даа болза, сени чөптүү-биле кезедир мен,
кеземче чок арттырбас мен!+»

47

Филистим чон дугайында медеглел

47^1Фараоннуң Газа хоорайны чылча шаварының бетинде, Дээрги-Чаяакчының Иеремияга филистим чон дугайында ажыдып чугаалаан сөзү бо-дур+. 2-3Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Соңгу чүктен суглар диргелип кел чыдыр,
олар үерлээн хем дег агып келгеш,
черни база ында бар бүгү чүвени,
хоорайларны база чурттакчы чонну хөме алыр+.
Ынчан аът даваннарының токкулаарындан,
дайынчы тергелерниң кедергей шимээнинден,
оларның дугуйларының даажындан
улус ишкирнигип ыглаар, чурттуң чону ыглажыр.
Адалар ажы-төлүнче көрүнмес,
чүге дээрге оларның холунуң күжү чидер –
4бүгү филистимнерниң узуткаттырар хүнүнде,

Сидон биле Тирниң сөөлгү эвилелчилериниң өлүп каар хүнүнде
ындыг болур+.

Дээрги-Чаяакчы Кафтор ортулуктан келген филистим чоннуң+
артынчызын узуткап каар!

5Муңгаралдан Газа хоорайның чону бажын дөңгүрертир чүлүүр,

Аскалон хоорайның чону үн чок апаар.

Шынааның дириг арткан чурттакчылары,
кажанга чедир боттарыңарны, качыгдалыңар демдээ кылдыр,
балыглаар силер?»

6Аа халак! Дээрги-Чаяакчының хылыжы,
кыргып-хыдыырын кажан соксаар сен?

Хынныңче эглип көр, оожургап, доктаа!+

7Ынчалза-даа хылыш канчап оожургаарыл?

Ол Дээрги-Чаяакчыдан дужаал алган болгай.

Дээрги-Чаяакчы Аскалон хоорайга удур,
далай эриинде чурттаан чонга удур

Бодунуң хылыжын ыткан-дыр+.

48

Моав дугайында медеглел

48^1Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы Моав дугайында+ мынча дээн:

«О, Нево хоорай! Ол ат болуп, хоозураар-дыр.

Кириатаим хоорай бак атка кирип, эжелеттирер-дир+;
бедик шивээ бак атка кирип, бустурар-дыр.

2Моавтың ат-алдары ам чок.

Дайзыннар Эсевон хоорайга удур бак чүве бодап:

„Барып, ол аймакты узуткаалы!“ – деп турар-дыр.

Мадмена хоорай, сен база өлүр сен, хылыш сени сүрүп чедер.

3Хоронаимде: „Буурадып, үреп бузуп тур!“ – дээн ыы-сыы дыңналыр.

4Моав чылча шаптыртыр, ооң ажы-төлүнүң ыы-сыызы дыңналыр.

5Лухитче+ үнүп бар чыдар улус соксаал чок ыглажыр,

Хоронаимче бадар орукта ажыг-шүжүгнүң,
хилинчектиң уё-човууру дыңналыр.

6Дезип, амы-тыныңар камгалаңар!

Ээн кургаг ховуда чадаң үнүш[*] дег болуңар+.

7Ажыл-херектериңерге, эртине-байлааңарга идегээн болгаш,
силер база туттуруп аар силер.

Хамос бурганны+, ооң бараалгакчыларын, нояннарын
дайзын база тудуп алгаш баар+.
8Узуткакчы кайы-даа хоорайны оюп эртпес+,
кандыг-даа хоорай камгалал албас,
шынаа чурттакчы чок артар, оргулааш ээнзирээр».

Дээрги-Чаяакчы ынча дээн-дир.

9«Моавка чалгындан бериңер, ол ужуп чоруй барзын.

Ооң хоорайлары хоозураар, чурттакчы чок артар.

10Дээрги-Чаяакчының ажыл-херээ дээш кыспас кижи каргаттырар,
бодунуң хылыжын хан шылба кылбас кижи каргаттырар!

11Моав, турнуккан арага дег+, аныяандан-на амыр-шөлээн чораан.

Ону бир савадан өске саваже солуй кутпаан, тудуп аппарбаан –
ооң амданы биеэги хевээр арткан, чаагай чыды өскерилбээн.

12Ынчангаш кажан Мен дайзыннар чорудуптарымга,
олар ону төптер, саваларны куругладыр,
доңгаларны чуура шавар үе чедип кээр – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

13Бодунуң идегели боор Вефил[*] дээш Израильдиң бак атка киргени дег,

Хамос бурган дээш Моавтың ады баксыраар+.

14Силер хей черге: „Бис дидим бис!

Дайын-чаага күчүлүг дайынчылар бис!“ – деп тур силер.

15Моав хоозураар, ооң хоорайлары эжелеттирер,
эки дээн аныяк оолдарны өлүрер дээш аппаар – деп,

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы деп аттыг Хаан медеглээн+. –

16Моавтың буураар үези чоокшулаан,
ооң айыыл-халавы кончуг дүрген чоокшулап орар.

17Бүгү кожа чоннар, ооң адын билир бүгү улус,
ол дээш ыглап-сыктап: „Аа халак!

Күчү-күштүг, алдарлыг аймакты чылча шаап кагды!“ – деп халактаңар.

18Дивоннуң чурттакчылары+, алдар-хүндүлүг черден дүшкеш,
када берген черже олуруп алыңар –
Моавтың хоозурадыкчызы силерже кел чыдыр,
ол шивээлериңерни үреп бузуп каар.

19Ароерниң чурттакчылары+, орук кыйыынга туруп алгаш, көрүңер,
дириг арткаш, дезип үнген улустан: „Чүү болду?“ – деп айтырыңар.

20Моавтың ады баксыраар, ону узуткап каар.

Ишкирнигип ыглап-сыктаңар,

Арнон хем эриинге Моавтың хоозураанын чарлаңар.

21-24Оргулаашта хоорайларны – Халон, Иааца болгаш Мефаатты, Дивон, Нево болгаш Бет-Дивлатаимни, Кириатаим, Бет-Гамул болгаш Бет-Меонну, Кериот болгаш Восораны база моав черде ыракта-даа, чоокта-даа бүгү хоорайларны шиидер-дир. 25Моавтың күчү-күжүн чок кылып каар, ооң эрге-чагыргазын дүжүрүп каар – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

26Моавты эзиртир ижиртип калыңар+, чүге дээрге ол Дээрги-Чаяакчыга удур бодун өрү көрдүнүп турган-дыр! Моав кускузунга боражып чытсын+, улуска кочулатсын. 27Сен Израиль дугайында кочуланып, бажыңны дорамчылалдыг чайып турдуң+, а ол туттургаш, бак атка кирген ооржу эвес-тир.

28Моавтың чурттакчылары, хоорайларыңар кааптыңар,
хаялар аразынга чурттаңар!

Хая чарыктарынга уя тудар черлик көге-бугалар дег болуңар+».

29Моавтың улуургааның дугайында, аажок турамыының дугайында,
ооң туразының улуунуң, улуургааның, идээргээниң дугайында,
ооң хөңнүнүң улуунуң дугайында дыңнаан бис+.

30«Мен ооң бардамын билир мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Ооң көөргеттинер чоруу хоозун меге-дир, ооң ажыл-херээ – меге-дир».

31Ынчангаш Моавтың бүгү чону дээш ишкирнигип ыгладым;

Кир-Харешеттиң улузу дээш кажыыдап тур мен+.

32Сивмада виноград шөлү, сен дээш ыглааным

Иазер дээш+ ыглаанымдан качыгдалдыг-дыр.

Сээң виноградың сыптары далай ындынче,

Иазерге чедир чаттылып турган болгай.

Сээң чайгы чимизиңни, бышкан салбактарыңны
узуткакчы үзе тыртып тур.

33«Дүжүткүр моав чер өөрүшкү, хөглел чок артар. Виноград арагазы бүдүрерин соксадыр мен. Кым-даа ыр-шоор-биле виноградын таптай баспас – олар өөрүшкүден эвес, а өске чылдагаан-биле алгыржыр. 34Эсевондан Элеалеге чедир ыы-сыы дыңналып тур+, ында чурттаан улустуң алгы-кышкызы шуут-ла Иаацага чедир, Сигордан Хоронаимге чедир, Эглат-Шелишияга чедир дыңналып тур, чүге дээрге Нимримниң суу соглуп каар-дыр. 35Мен Моавта бедик черлерге өргүлдер салган, дүрзү-бурганнарынга айдызаашкын кылган бүгү улусту узуткаар мен!» – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн.

36Ынчангаш мээң чүрээм Моав дээш шоор ышкаш ыглап тур! Кир-Харешеттиң чурттакчылары дээш мээң чүрээм шоор ышкаш ыглап тур, чүге дээрге оларның бүгү өнчү-хөреңгизи чок апарган-дыр. 37Олар шупту муңгаралдан бажын дөңгүрертир таартып, салын чүлүп алган, холунга кезиглер кылып алган+, оларның белинде качыгдалдың самдар хеви орааттынган.

38«Моавта бажың бүрүзүнде, кудумчу санында ыы-сыы дыңналыр. Чүге дээрге Мен Моавты херекчок сава дег чуура шаап каар мен+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – 39Ол дээш улус ыглажып: „Моав чылча шаптырган-дыр! Аа халак! Моав бак атка кирип, дезипкен-дир!“ – деп чугаалаар. Моав кочу-шоот бооп хуула бээр, бодунуң бүгү кожа чоннарынга коргунчуг үлегер апаар».

40Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Эзир шүүргедеп ужуп үнер+,
ол Моавтың кырынга чалгыннарын хере сунар!

41Моавтың хоорайлары эжелеттирер,
ооң шивээлерин дайзын чаалап аар.

Ол хүн Моавтың дайынчылары кортканындан,
божаан кадайлар дег, сириңейни бээр+.

42Моав чон бүрүнү-биле узуткаттырар,
чүге дээрге ол Дээрги-Чаяакчының мурнунга бодун өрү көрдүнген-дир.

43Моавтар, коргунчуг байдал, оңгар болгаш какпа-дузак –
силерни манап турар үлүг ол-дур+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

44Коргунчуг байдалдан дескен кижи оңгарже кээп дүжер,
оңгардан үне берген кижи какпа-дузакка туттурар+,
чүге дээрге Мен Моавка удур кеземче үези доктаадыр мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

45Дескен улус Эсевоннуң ханазының адаанга, чилчии үстүп, доктаай бээр.

А Эсевондан от, Сигоннуң хоорайындан чалбыыш өөскүп үнгеш,

Моавтың кастыын+, шуугакчыларның тейин өрттедир.

46Моав, ат болур сен! Хамос бурганның чону узуткаттырар.

Сээң оглу-кызыңны дайзын тудуп алгаш баар+.

47Ынчалза-даа келир үеде Мен Моавтың чонунга эки чолду эгидер мен[*]».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур+.

Моавка үндүрген шииткел мооң-биле төнген.

49

Аммон чон дугайында медеглел

49^1Аммон чон дугайында+ Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Израильдиң ажы-төлү чок чүве бе?

Ооң салгакчызы чок чүве бе?

А Милхом бурган+ чүге Гадтың черин эжелеп алды,
ооң чону чүге Гадтың хоорайларында чурттап турарыл?

2Ынчалза-даа үе кээрге, аммон чоннуң Равва хоорайынга+
дайын-чааның алгы-кышкызы дыңналыр кылып каар мен! – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Ол хоорай бузундулар оваазы апаар,
ооң чанында хоорай-суурлар отка өрттенир,

Израиль бодун чагырган улусту боду чагырып эгелээр – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

3Эсевон хоорай+, ыглап-сыкта,
чүге дээрге Гай хоорайны хоозурадыр-дыр!

Равва чанында суурларның чурттакчылары, ишкирнигип ыглаңар,
качыгдалдың самдар хевин кедиңер,
херимнер кыдыы-биле улчуп чоруңар,
чүге дээрге Милхом бурганны дайзын
ооң бараалгакчылары болгаш нояннары-биле кады тудуп алгаш баар+.

4Чүге шынааларың-биле мактанып тур сен?

Сээң шынааң кургап каар-дыр!

Өскерликчи кыс+! Сен эртине-байлааңга идегеп:

„Кым менче халдаарыл?“ – деп турдуң+.

5Мен силерже бүгү чоок-кавы черлерден коргуушкунну ыдар мен – деп,

Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы медеглээн. –

Силерни үндүр сывырып, тоо быдарадыптар,
улчуп чоруур улусту кым-даа дедир эккеп, чыгбас.

6Ынчалза-даа ооң соонда аммон чонга эки чолду эгидер мен[*]».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур+.

Эдом дугайында медеглел

(Авд. 1:1-9)

7Эдом чон дугайында+ Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Таанда-ла Теманда+ мерген угаан артпаан бе,
сарыылдыг улус арга-сүме берип шыдавастаан бе,
оларның мерген угааны бойлап калган бе?

8Деданның чурттакчылары+, хая көрүнмейн, дезип маңнаңар,
ханы куйларга чаштына бериңер,
чүге дээрге Исавтың үре-салгалынга онаашкан айыыл-халапты ам ыдар мен,
ону кезедир үем келген-дир!

9Бир эвес сеңээ кат-чимис чыыкчылары чедип келген болза,
олар элээн катты арттырып кагбас бе?

Дүне када оорлар кээп чораан болза,
олар чүгле бодунга чеже херегил, ынчаны оорлап албас бе?

10А Мен Эдомну куругладыр үптээр мен,
ооң чүве чажырар черлерин ажыдар мен,
ооң чону чаштып шыдавас! Ол чок апаар,
ооң үре-салгалы, ха-дуңмазы база кожалары узуткаттырар.

11Эдом бодунуң өскүстерин Меңээ арттырып кагзын,
оларның амы-тынын кадагалаар мен,
ооң дулгуяк херээженнери Меңээ идегеп болур!»

12Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Кеземчеге таварышпас ужурлуг улус безин бо дашканы төндүр ижер! Кай, сен кеземчеден чайлаар сен бе? Чок, оон чайлавас сен, бо дашканы төндүр ижер сен!+
13Бодум-биле даңгыраглап тур мен!+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, – Восора хоорай+ коргунчуг байдалга, бак атка киреринге, хоозуралга болгаш каргышка чыгаттырган, аңаа чагырткан бүгү хоорайлар кезээ мөңгеде бузундулар бооп хуулар».

14Дээрги-Чаяакчыдан келген медээни дыңнаан мен.

«Шерииңер чыып, Эдомга удур чаалажып үнүңер!» – деп медээ чедирзин дээш
айбычы кижини чорудупкан болган.

15«Мен сени чоннар аразынга чөгенчиг чон кылып каар мен,
улус аразынга аажок бак көрдүрер сен.

16Чалымнарда чурттаан, даглар баштарын ээлээн чон,
бодуңнуң түрлүүңге[*], турамык чорууңга дуурайладып алдың.

Эзир куш дег, бедик черге уя тудуп алдың+,
ынчалза-даа Мен сени оортан дүжүр октаптар мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

17Эдом хоозуралга чыгаттырар! Чаны-биле эрткен кижи бүрүзү ооң бузундуларын көргеш, элдепсинер база кочулап сыгырар+. 18Үреп бузуп каан Содом биле Гоморрага дег, олар-биле кожаланчак хоорайларга дег+, Эдомга база чаңгыс-даа кижи чурттавас, ол черге кижи амытан турумчувас+ – деп, Дээрги-Чаяакчы чугаалаан. – 19Иордан хемниң эриинден+ чечектелген одар-белчиирже[*] үнүп келген арзылаң дег, Мен база эдом чонну далаштырып сывыртап, ону чагырар кижини шилип, томуйлаар мен. Меңээ дөмей кым барыл, Менден кым харыы негээрил?+ Меңээ удурланып шыдаар кадарчы бар бе?»+

20Ынчангаш Дээрги-Чаяакчының Эдом дугайында шиитпирин, Теманның чурттакчыларынга удур Ооң бодап алган чүвезин дыңнаңар+. Дайзын сүрүг малдың хураганнарын алгаш баар, ооң кадында Бурган одар-белчиирлерни хоозурадып каар. 21Эдом буступ дүжерге, дааш-шимээнден чер сирилээр, ыы-сыы Кызыл далайга чедир дыңналыр. 22Эзир бедидир ужуп үнгеш, олчазын шүүргедеп, Восораның кырынга чалгыннарын хере сунар!+ Ол хүн Эдомнуң дайынчылары кортканындан, божаан кадайлар дег, сириңейни бээр+.

Дамаск дугайында медеглел

23Дамаск дугайында медеглел бо-дур+.

Хамат биле Арпад хоорайлар+ багай медээ дыңнааш, мөгүдээр.

Олар, чалгып-хөлзээн далай дег,
кортканындан кыймыңайнып, оожургап чадажыр.
24Дамаск харыксырап каар, дезип ыңай боор,
ол коргуп-сирилей бээр,
божаан херээжен дег, аарышкы, хилинчекке бүргедир+.

25Алдарлыг база өөрүнчүг турган хоорайдан улус дезе бээр.

26«Ол хүн Дамаскының кудумчуларынга аныяк оолдар кырлып каар,
ооң дайынчылары шупту өлүп каар – деп, Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы медеглээн+. –

27Мен Дамаскының ханаларынче отту ыдар мен,
ол от Венадад хаанның+ шивээлерин чиптер+».

Араб аймактар дугайында медеглел

28Вавилоннуң хааны Навуходоносорнуң чылча шаап кааны Кедар+ биле Асор деп күрүнелер дугайында Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Кедарга удур дайылдажып үнүңер,
чөөн чүктүң аймак-чоннарын+ узуткаңар!

29Оларның чадырларын, сүрүг малын хунаап алыңар,
шывыг пөстерин, эт-херекселин, тевелерин ап алыңар,
оларже: „Долгандыр – коргуш!“+ – деп алгырыңар.

30Асорнуң чурттакчылары, дезип маңнаңар, улчуп-тояаңар,
ханы куйларга чаштыныңар! – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Вавилоннуң хааны Навуходоносор силерге хамаарыштыр шиитпир үндүрген,
силерге удур бодал бодап алган.

31Амыр-шөлээн, сагыш амыр чурттап орар чонга удур
дайылдажып үнүңер+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Ооң эжик-хаалгазы, дээктери чок-тур, ооң кожазы чок-тур.

32Оларның тевелерин өске улус олчалап аар,
эңдерик сүрүг малын дайзыннар үптеп аар.

Кастыын чүлүүр бо аймактарны+ хаттар-биле тарадыр шавар мен,
оларже бүгү чүктерден айыыл-халап ыдар мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

33Асор шөө-бөрүлер чурттаар чер апарып, кезээ мөңгеде ээнзирээр,
аңаа чаңгыс-даа кижи чурттавас,
ол черге кижи амытан турумчувас+».

Элам дугайында медеглел

34Иудеяны Седекия хаан чагырып эгелээнде+, Дээрги-Чаяакчының Иеремия медээчиге Элам күрүне дугайында+ ажыдып чугаалаан сөзү бо-дур+. 35Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Мен Эламның ча-согунун, ооң кол күжүн, сыяр мен!

36Мен Эламче чер-делегейниң дөрт ужу-кыдыындан дөрт хатты ыткаш+,

Эламны ол хаттар-биле тарадыр шавар мен.

Чуртунга Эламдан үндүр сывыртаткан улус келбээн чон чок болур.

37Эламны дайзыннарының мурнунга,
ооң өлүмүн күзээн улустуң мурнунга сириледир мен.

Эламче айыыл-халап биле Бодумнуң кыптыккан килеңимни
ыдар мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, –
ону хылыш-биле истеп-сүрер мен,
бүрүнү-биле узуткаар мен!+
38Бодумнуң дүжүлгемни Эламга тургузар мен,
ында бар хаанны, нояннарны кыргып-хыдыыр мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

39Ынчалза-даа келир үеде

Эламның чонунга эки чолду эгидер мен[*]».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур+.

50

Вавилон дугайында медеглел

50^1Дээрги-Чаяакчының Иеремия медээчини дамчыштыр Вавилон болгаш халдей чер дугайында медеглээн сөзү бо-дур+.

2«Өске чоннар аразынга медеглеңер, чарлаңар,
медээ тугун көдүрүңер, чүнү-даа чажырбайн:

„Вавилон эжелеттирер-дир, Вил бурган бак атка кирер-дир+,

Меродах бурган бастырар-дыр –

Вавилоннуң көжээ-бурганнары бужартаар-дыр,
дүрзү-бурганнары чуура шаптырар-дыр+“ – деп чугаалаңар.

3Соңгу чүктен бир чон келгеш+,

Вавилонга удур халдааш, ооң черин хоозурадыр.

Аңаа кым-даа чурттап артпас+:

кижи-даа, дириг амытан-даа оон көжүп үнгеш, улчуп чоруй баар.

4Ол хүннерде, ол үе кээрге,

Израильдиң чону база Иудеяның чону кады чедип кээр+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Олар ыы-сыылыг чорупкаш,
боттарының Бурганы Дээрги-Чаяакчыже чүткүп эгелээр+.

5Олар Сион чедер орук дилээр, арыннарын олче шиглей көрүп:

„Барып, Дээрги-Чаяакчыга каттыжып,
уттуп-кагбас мөңге керээни+ Ооң-биле чарып аалы“ – дээрлер.

6Мээң чонум – азып читкен хойлар+;
оларны кадарчылары оруундан астыра берген+,
даглар аразында улчуп чоруурлар.
Даглар, тейлер кезип, тарай бергеш,
дыштанып турган өдээн уттупканнар.
7Уткужуп келген бүгү улус оларны чип турар,
кызып-кыйган дайзыннары: „Бисте буруу чок!
Чүге дээрге олар Дээрги-Чаяакчының мурнунга,
чөптүг-шынныг оран-саваның мурнунга,
ада-өгбезиниң идегели болур Дээрги-Чаяакчының мурнунга
бачыт үүлгеткен болгай“ – деп чугаалап турар.

8Вавилондан дезиңер, халдей черден чоруй барыңар+,
сүрүг хой баштаан хуналар дег болуңар.

9Чүге дээрге Мен соңгу чүкте черге өндүр улуг чоннардан шериг чыггаш,
оларны Вавилонга удур ыдар мен –
олар олче халдаарга, ол эжелеттирер+.

Дайзын шеригниң согуннары – олча-тывыш тыппайн,
дедир чанмас шыырак дайынчының согуннары-дыр.

10Халдей чон оларга үптеттирер,
үптекчилер тодуп ханар! – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

11Өөрүп-хөглеп, байырлап, Мээң ээлээн черимни үптеп турдуңар!

Шыкта бугажык дег дешкилеп, аскырлар дег киштеп турдуңар!

12Ол дээш силерниң ие-чуртуңарның ады баксыраар,
төрээн ие-чериңерниң арны кызар,
ол ам чоннарның адак-багы апаар,
ээн кургаг хову, суг чок ээн чер болур.

13Дээрги-Чаяакчының килеңинден Вавилон чурттакчы чок чер апаар,
бүрүнү-биле ээнзирээр.

Вавилоннуң чаны-биле эрткен кижи бүрүзү
ооң бузундуларын көргеш, элдепсинер, кочулап сыгырар+.

14Ча адыгжылары, Вавилон хоорайны бүзээлеп+,
чыскаалыңар, ону адыңар, согуннарыңар камнаваңар,
чүге дээрге ол Дээрги-Чаяакчыга удур бачыт үүлгеткен-дир!

15Хоорайның бүгү талаларындан алгыржыңар!

Ол өршээл дилээр, ооң камгалал суургалары буступ кээп дүжер,
ханалары үрелип каар+ – Дээрги-Чаяакчының кеземчези ол-дур!

Оон өжээнден негеңер. Ол канчаар аажылап туржук,
ону база ынчаар аажылаңар!+

16Вавилонда чер болбаазырадып, дүжүт ажаар улусту чок кылыңар!

Кызагдакчының хылыжындан корткаш,
кижи бүрүзү бодунуң чонунче дедир чана берзин,
бодунуң черинче маңнап ыңай болзун+.

17Израиль – тоо быдараан сүрүг хой-дур+,
арзылаңнар ону тарай сывырыпкан.
Баштай ону Ассирияның хааны чип турган,
ооң соонда Вавилоннуң хааны Навуходоносор ооң сөөктерин хемдээн+».

18Ынчангаш Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы мынча дээн:

«Мен Вавилоннуң хаанын, ооң чуртун,
мооң мурнунда Ассирияның хаанын кезеткеним дег+, кезедир мен.

19Мен Израильди биеэги одар-белчииринче дедир чандырар мен,
сүрүг хоюм Кармил биле Васанга оъттаар,
Эфрем биле Галаад дагларынга тодуп аар+.
20Ол хүннерде, ол үе кээрге,
улус Израильдиң кем-буруузун дилээр-даа болза, үре-түңнелдиг болбас,

Иудеяның бачыдын дилээр-даа болза, тыппас – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, –
чүге дээрге Мен чонумнуң артынчызын өршээр мен+.

21Мератаим деп чуртка удур,

Пекодтуң+ чурттакчыларынга удур дайылдажып үнүвүт[*],
оларны өлүрүп, кижи арттырбайн кыргып-хыды – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Мээң дужааган бүгү чүвемни күүсет!

22Ол черде – чаа-дайын дааш-шимээни, коргунчуг үрегдээшкин!+

23Бүгү чер-делегейни чуура шаап турган маска+ боду буступ, чуурлуп каар!

Өске чоннар аразынга Вавилон коргунчуг үлегер-чижек апаар.

24Мен сени тудар четки салып каан мен, Вавилон.

Сен ону билбес болгаш, олче кире халый бээр сен.

Дайзын сээң кырыңга кээрге, туттуруп аар сен,
чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы-биле тулчуп турган-дыр сен.

25Дээрги-Чаяакчы Бодунуң шыгжамырын ажыткаш,
килеңиниң чепсээн уштуп алган+:

Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы халдей черге ажыл-херек чок артпас!

26Бүгү чүктен Вавилонче халдаңар.
Ооң тараа шыгжаан черлерин ажыдыңар,
кошкул-хөреңгизин тараа дег оваалай чыңар,
аңаа чүү-даа артпас кылдыр бүрүнү-биле узуткап кааптыңар!

27Ооң хамык бугаларын[*] өлүрүп калыңар –
оларны дөгерер дээш аппарзын.

Халдейлер ат болур, оларның кеземче көөр үе-шагы келген-дир.

28Вавилон черден дезип, тын менди үнерин бодаан улустуң
алгы-кышкызы дыңналып тур,
ам Сионда улус Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың өжээн негээнин,

Бодунуң өргээзи дээш өжээн негээнин билип алыр+.

29Вавилонга удур ча адыгжыларын кыйгырыңар!+
Кым-даа амы-тынныг артпас кылдыр,
ону долгандыр туруп, бүзээлеңер-ле!
Үүлгедиглери дээш ону кезедиңер,

Вавилон өске чоннарны канчаар аажылап чорааныл,
ону база ынчаар аажылаңар+,
чүге дээрге ол Израильдиң ыдыктыг Бурганы Дээрги-Чаяакчының мурнунга
өрү көрдүнүп турган-дыр.

30Ооң кудумчуларынга аныяк оолдар кырлып каар,
ооң дайынчылары шупту ол хүн өлүп каар».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур+.

31«Адыыргак хей, Мен сеңээ удур мен – деп, Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы медеглээн,

– чүге дээрге сээң кеземче көөр үе-шагың келген-дир.

32Адыыргак хей тептигип кээп дүжер, ону кым-даа көдүрбес.

Ооң хоорайларын от-биле бүргээр мен, ол от долгандыр бүгү чүвени чиптер!+»

33Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Израиль биле Иудеяның чону дарлаттырып турар-дыр!

Оларны дайзын тудуп аппаргаш, салбайн тудуп турар,
хостаар хөңнү чок-тур+.

34Ынчалза-даа оларның Камгалакчызы күштүг,

Ооң ады – Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы!

Ол оларга болчур, оларның черинге оожургалды эккээр,
а Вавилоннуң чурттакчыларын дүвүрелге алзыр.

35Хылыш халдейлерже көдүрлүр – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Вавилоннуң чурттакчыларынче, ооң нояннарынче болгаш
мерген угаанныгларынче көдүрлүр.
36Хылыш ооң төлгечилеринче көдүрлүр,
ынчангаш олар угаан чок апаар,
хылыш ооң дайынчыларынче көдүрлүр,
ынчангаш олар сирилээр;
37хылыш ооң аъттарынче, дайынчы тергелеринче
база ооң аг-шериинче кирген аймак-чоннарже көдүрлүр,
ынчангаш олар херээженнер дег кортук апаар+.

Хылыш Вавилоннуң эртине-байлаанче көдүрлүр,
ынчангаш ону үптеп кааптар.

38Ооң сугларынче каңдаашкын халдаарга, суглар соглуп каар+.

Чүге дээрге бо чер – көжээ-бурганнарлыг чер-дир.

Ооң чурттакчылары дүрзү-бурганнар дээш угаанын ышкыныпкан-дыр.

39Ынчангаш Вавилонга чүгле шөө-бөрүлер,
аң-мең болгаш страус куштар чурттаар+.

Ол чер кезээ мөңгеде чурттакчы чок апаар,
салгалдан салгал дамчып ээнзиреп каар.

40Бурганның үреп бузуп кааны Содом биле Гоморрага дег,
олар-биле кожаланчак хоорайларга дег+,
Вавилонга база чаңгыс-даа кижи чурттавас,
кижи амытан ол черге турумчувас+».

41Көрүңер! Соңгу чүкте чурттаан чон+, күчүлүг аймак,
өндүр улуг хааннар кел чыдыр,
олар чер-делегейниң кыдыындан көдүрлүп олур!+
42Олар холунда ча-согун, хылыш туткан;
олар – каржы-дошкун, кам-хайыра чок улус-тур,
оларның алгы-кышкызы далайның дааш-шимээни дег.

Аъттыг шаап кел чыдар, тулчурунга белен дайынчылар-дыр,
олар сенче халдаары ол-дур, Вавилон-кыс!

43Вавилоннуң хааны оларның дугайында дыңнап кааш, салдыныптар,
ону аарышкы, хилинчек, божаан херээженни дег, ат кылыр+.

44«Иордан хемниң эриинден+ чечектелген одар-белчиирже[*] үнүп келген арзылаң дег, Мен база вавилончуларны далаштырып сывыртап, оларны чагырар кижини шилип, томуйлаар мен. Меңээ дөмей кым барыл, Менден кым харыы негээрил?+ Меңээ удурланып шыдаар кадарчы бар бе?+

45Ынчангаш Дээрги-Чаяакчының Вавилон дугайында шиитпирин, Ооң халдейлер чуртунга удур бодап алган чүвезин дыңнаңар!+ Дайзын сүрүг малдың хураганнарын алгаш баар, ооң кадында Бурган одар-белчиирлерни хоозурадып каар. 46Вавилон эжелеттирер, дааш-шимээнден чер шимчээр, бүгү чоннар алгы-кышкы дыңнаар».

51

51^1Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Мен Вавилонга, Лэв-Камайның[*] чурттакчыларынга удур
өлүмнүг шуурган көдүрер мен!+

2Мен Вавилонче ону тараа дег челбиир хары улусту чорудуптарымга,
олар айыыл-халап хүнүнде ону бүгү чүктен бүзээлеп алгаш,
ооң черин хоозурадыр.

3Ча адыгжызы Вавилонче чазы-биле кезензин,
куяк хевин кедип алзын[*].

Ооң аныяк оолдарын, бүгү дайынчыларын
хайыра чок кыргып-хыдыңар!

4Халдей черге өлүрткен улус чытсын,

Вавилоннуң кудумчуларынга өттүр шаштырткан улус чытсын+.

5Чүге дээрге Израиль биле Иудеяның черин

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчыга удур үүлгеткен бачыттары
долган-даа болза, ыдыктыг Бурган оларны каапкаш барбаан-дыр+.

6Вавилондан дезиңер+, ооң кем-буруузунуң хайында өлбес дээш,
амы-тыныңар камгалаңар+,
чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының өжээн негээр үези келген-дир.

Вавилонну Ол үүлгедиглери дээш кезедир.

7Вавилон – Дээрги-Чаяакчының холунда алдын дашка турган.

Бүгү чер-делегейни ол эзиртип турган+,
чоннар ооң арагазын ишкеш, угаанын ышкыныпкан+.

8Ынчалза-даа Вавилон хенертен кээп дүшкеш, буступ каар!

Ол дээш ыглап-сыктаңар+, ооң балыгларынга чаар эмден эккелиңер –
экирий бээр чадавас».

9«Вавилонну эмнеп турган бис, а ол экирбеди.

Ону кааптаалыңар, кайывыс-даа бодувустуң черивисче чоруй бараалыңар,
чүге дээрге Вавилонга удур үндүрген шииткел дээрге чедип,
булуттарга үзүп турар-дыр.

10Дээрги-Чаяакчы бистиң чаргывыстың шынныын чарлады.

Барып, Сионга Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың ажыл-херээн медээлээли».

11Согуннарыңар чидидиңер, саадааңар долдуруңар!

Дээрги-Чаяакчы Мидияның хааннарын хөделдирип, көдүрер+.

Ооң бодалы Вавилонга удур: ону Ол узуткаар деп турар,
чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бодунуң өргээзи дээш өжээн негээр+.

12Вавилоннуң ханазын дескиндир туктан көдүрүңер,
хайгаарал шериин күштелдириңер,
таңныылдарны таарыштыр тургузуңар,
кедегден белеткеңер. Дээрги-Чаяакчы бодап алганы-биле кылыр –

Вавилоннуң чурттакчыларынга аазаан бүгү чүвезин күүседир.

13Өндүр улуг хемнер чанында чурттап турар сен+, Вавилон,
эртине-байлааң эгээртинмес-тир,
ынчалза-даа сээң өлүмүң келген-дир,
үптээшкиннериң төнчүзү чоокшулаан-дыр.

14Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы Бодунуң амы-тыны-биле+:

«Шартылаа-биле дег, сени хары улус-биле долдурар мен,
оларның тиилелгелиг алгы-кышкызы сээң кырыңга чаңгыланыр» – деп даңгыраглаан.

15Дээрги-Чаяакчы Бодунуң күчү-күжү-биле черни чаяап каан,

Бодунуң мерген угааны-биле өртемчейни тудуп тургускан,

Бодунуң угааны-биле дээрни хере азып каан+.

16Ол үнүн дыңзыдарга, дээрде суглар шимээргей бээр;

Ол булуттарны черниң ужу-кыдыындан бөлүп эккеп, чаъс чаап турда,
чаңныктарны чаяап, Бодунуң шыгжамырындан хатты үндүр хадыдып турар+.

17Билиг чок кижи бүрүзү сээдең[*];
шевер-даа эзилдирикчиниң шуткуп алган дүрзү-бурганы
ооң адын баксырадыр+,
чүге дээрге ооң шуткаан чүүлдери – меге-дир, оларда тын чок+.

18Олар хоозун куруг, кочуланчыг кылыглар-дыр,
кеземче үези кээрге, олар чиде бээр.

19А Иаковтуң Үлүү болур Бурган+ ындыг эвес:

бүгү чүвени Ол чаяаган,

Израиль – Ооң өнчү болур аймаа база ээлээн чери+,

Ооң ады – Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы!+

20«Сен – Мээң маскам+, дайынчы чепсээм сен;
Мен сени ажыглап, чоннарны чылча шаап,
күрүнелерни узуткап турган мен.

21Мен сени ажыглап, аътты мунукчузу-биле кады,
дайынчы тергени башкарыкчызы-биле кады узуткап турган мен.

22Мен сени ажыглап, эр-даа, херээжен-даа кижини,
кырган-даа, чаш-даа кижини,
аныяк оолду-даа, кысты-даа узуткап турган мен.

23Мен сени ажыглап, кадарчыны сүрүг малы-биле-даа,
тараачын кижини шарылары-биле-даа,
даргаларны-даа, чагырыкчыларны-даа узуткап турган мен.

24Ынчалза-даа Вавилонну, Халдеяның шупту чурттакчыларын,
оларның Сионга үүлгеткен бүгү бузуду дээш,
силер көрүп туруңарда, кезедир мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

25О, бедик даг ышкаш узуткакчы Вавилон,

Мен сеңээ удур мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Сен бүгү чер-делегейни хоозурадып турдуң,

Мен ам сенче холум көдүрер мен,
сени хаялардан дүжүр октаар мен, өртең даг кылып каар мен.

26Улус сээң даштарыңны хана база бажың таваа кылыр дээш албас,
сен кезээ мөңгеде бузундулар бооп артар сен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

27Чер кырынга туктардан көдүрүңер,
өске чоннар аразынга трубадан этсиңер+,
Вавилонга удур дайынче чоннарны белеткеңер,
аңаа удур Арарат+, Минни, Ашкеназ деп күрүнелерни ыдалаңар.

Аңаа удур шериг баштыңын чорудуңар,
мөөң шартылаа дег аъттардан чыңар!

28Вавилонга удур дайынче чоннарны белеткеңер –

Мидияның хааннарын, ооң даргаларын, чагырыкчыларын,
оларга чагырткан бүгү күрүнелерни көдүрүңер+.

29Чер сирилеп, шимчей бээр,
чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының Вавилонга хамаарыштыр бодалы бүдер+ –
вавилон чер чурттакчы чок апаар.
30Вавилон дайынчылар чаалашпастаар,
олар шивээлерге хоруп олуруптар,
күжү төнүп, харыксырааш, херээженнер дег апаар+.

Вавилоннуң бажыңнары өрттенир,
хаалга дээктерин адыра шаап кааптар+.
31Шапкынчыга уткуштур шапкынчы,
айбычыга уткуштур айбычы маңназын,
олар Вавилоннуң хаанынга
ооң хоорайы бүрүнү-биле эжелеттиргенин дыңнатсын;

32кежиглерниң эжелеттиргенин, шивээлерниң[*] өрттеттиргенин,
дайынчыларның коргушка алысканын дыңнатсын».

33Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы:

«Ам бичии болгаш, дайзыннар Вавилоннуң чонун тарааны ажаап алгаш,
шаңга бастырары дег аажылаар+» – дээн.

34-35Сионнуң чурттакчылары:

«Вавилоннуң хааны Навуходоносор бисти сыырып, аймаарадыпкан,
ол бисти, сава ышкаш, куругладып каан.

Амырга-моос дег+, ол бисти сыырыпкаш, амданнанып таалап турган;
хырнын долдур дыгып алган, а оон үндүр бүлгүрүпкен.

Вавилон бистиң мага-бодувусту
үзе-чаза тыртып кааны дээш буруу чүктезин!» – деп чугаалап тур.

Иерусалим: «Халдейлер мээң ханымны төккени дээш
харыылазын!» – деп чугаалап тур.

36Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Мен сеңээ болчур мен, сээң өжээниң негээр мен,
оларның далайы база сугларының баштары
соглу бээр кылып каар мен!+

37Вавилон бузундулар оваазы, шөө-бөрүлер чурттаар чер апаар,
хоозурал биле кочулалга чыгадыр, аңаа чурттаар кижи тывылбас+.

38Бүгү халдейлер арзылаңнар дег ырланып тур,
аныяк арзылаңнар дег алгыржып тур+.
39Олар изиргени бээрге, оларга дой кылыр мен
база хөглезиннер дээш эзиртир ижиртир мен,
олар оон мөңге уйгузу-биле удуй бергеш, черле одунмас – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

40Мен оларны хойлар дег, кошкарлар биле хуналар дег,
дөгерер дээш сүрүп аппаар мен!

41Сесах[*] эжелеттирер-дир,
бүгү чер-делегейниң алдаржыткан хоорайы чаалаттырар-дыр!

Вавилон чоннар аразынга коргунчуг үлегер-чижек апаар-дыр.

42Вавилоннуң кырынга далай чаттылар,
дааш-шимээнниг чалгыглар ону хөме алыр.

43Ооң хоорайлары хоозурап, кургап калган ээн хову,
кым-даа чурттавас чер апаар, кижи амытан ону таварып эртпес+.

44Мен Вавилонда Вил бурганны кезедир мен+,
ооң ажырыпкан чүвезин аксындан ушта тыртар мен,
чоннар моон соңгаар олче чыглып келбес.

Вавилоннуң ханазы кээп дүжер!

45Мээң чонум, Вавилондан үнүп чор!+

Дээрги-Чаяакчының кыптыккан килеңинден амы-тыныңар камгалаңар!

46Чүрээңер корткаш, сокпайн барбазын,
чер кырында нептерээн медээлерден кортпаңар.

Бир чылын медээ дыңналыр, өске чылын – катап база дыңналыр:

„Чер кырында – күчүлел, бир чагырыкчы өске чагырыкчы-биле дайылдажыр!“

47Вавилоннуң дүрзү-бурганнарын кезедир үем чоокшулап келди!+

Ооң бүгү чери дорамчыладыр, бүгү өлүрткен улус аңаа чыдар.

48Чер биле дээр, оларда бар бүгү чүве

Вавилоннуң буурааны дээш өөрүп-байырлаар,
чүге дээрге Вавилонче соңгу чүктен узуткакчылар чедип кээр+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

49Вавилоннуң өлүрген улузу бүгү чер-делегей кырынга кээп дүжүп турган,
ынчангаш Вавилон, израильчилерни өлүрүп турганы дээш, боду кээп дүжер.

50Хылыштан чайлап шыдаан улус!

Чоруй барыңар, турбаңар,
ырак чуртка Дээрги-Чаяакчыны сактыңар,

Иерусалим чүрээңерге кадагалаттынып артсын!»

51«Адывыс баксыраан-дыр, дорамчылал сөстери дыңнап тур бис,
ыядып-човааш, арнывыс кыза берди,
чүге дээрге даштыкы кижилер

Дээрги-Чаяакчының ыдыктыг өргээзинче кирип келген-дир+».

52«Вавилоннуң дүрзү-бурганнарын кезедир үем чоокшулап келди – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн, –
ооң бүгү черинге балыглаттырган улус човууртаар+.

53Вавилон өрү дээрге чедир көдүрүлген-даа болза+,
бодунуң шивээзин бедикке быжыглап алган-даа болза,

Мээң ытканым узуткакчылар аңаа чеде бээр».

Дээрги-Чаяакчының медеглээн чүвези ол-дур.

54Вавилонда – ыы-сыы, халдей черде – коргунчуг үрегдээшкин!+

55Дээрги-Чаяакчының Вавилонну узуткап турары ол-дур.

Ол Вавилоннуң дааш-шимээнин соксадып каар.

Дайзыннарның чалгыглары хайнып-мөөрээн суг дег шимээргеп,
оларның даашкыр үнү дыңналып турар.

56Вавилонче узуткакчы кел чыдар, Вавилоннуң дайынчылары туттуруп аар,
оларның чаларын сыйып каар,
чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы – кезедикчи Бурган
Вавилонга чогуур кеземчени көргүзер+.

57«Мен Вавилоннуң нояннарын, мерген угаанныгларын,
даргаларын, чагырыкчыларын эзиртир ижиртир мен,
олар мөңге уйгу-биле удуп калгаш, одунмас» – деп,

Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы деп аттыг Хаан медеглээн.

58Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы: «Вавилоннуң кылын ханаларын
таваанга чедир үреп бузуп каар+,
ооң бедик хаалгалары өрттенип каар.

Чоннар хей-ле ажылдаан-дыр, аймактар хей-ле шаан төдүп турган-дыр.

Бүгү чүвени от чиптер+» – дээн.

Иеремияның Вавилонче сөс чорутканы

59Иеремия медээчиниң Маасеяның оглунуң оглу, Нирияның оглу Серайяга, кажан ол Иудеяның хааны Седекияның чагыргазының дөрткү чылында+ хаан-биле кады Вавилонче чорупканда, дамчыткан сөзү ол-дур. Серайя дээрге хаанның чыргал-дыжын харыылаар дүжүмет турган чүве-дир. 60Иеремия Вавилонга таваржыр бүгү айыыл-халапты аңгы дүрүг-номга бижип каан – мында Вавилон дугайында бижээн бүгү чүве ол-дур.

61Иеремия Серайяга мынча дээн: «Вавилонга чеде бергеш, дүрүг-номче көргеш, бо сөстерниң шуптузун дыңналдыр номчуур сен. 62Оон: „Дээрги-Чаяакчы, Сен бо черни узуткап каарын, маңаа чурттап турар кижи-даа, дириг амытан-даа артпазын, ол чер кезээ мөңгеде ээнзирээрин шиитпирледиң!+“ – деп чугаала. 63Бо дүрүг-номну номчуп дооскан дораан-на, аңаа даштан чыпшыр баглааш, Евфрат хемче октавыт+. 64Оон: „Вавилон база ынчаар ис чок чидер! Мээң олче ыдарым айыыл-халап соонда ол туруп шыдавас, шуут харыксырап каар“ – деп чугаала».

Иеремияның сөстери маңаа четкеш, төнген.

52

Иерусалимниң эжелеттиргени

(4 Хаан. 24:18—25:21; 2 Чыл. 36:11-21)

52^1Седекия чээрби бир харлыында хааннап эгелээш, Иерусалимге чуртту он бир чыл чагырган. Ооң авазын Хамутал дээр турган, ол – Ливна чурттуг Иеремияның уруу чүве-дир+. 2Седекия Иоакимниң кылып турган бүгү чүвезин өттүнүп, Дээрги-Чаяакчының мурнунга бузут үүлгедип турган. 3Ынчаарга Иерусалим биле Иудеяга болуп турган чүве Дээрги-Чаяакчыны килеңнедиптерге, Ол оларның чурттакчыларын Бодунуң мурнундан сывырыпкан.

Седекия Вавилоннуң хаанынга удур тура халаан+. 4Седекияның чагыргазының тоску чылында, он айның онда Вавилоннуң хааны Навуходоносор бодунуң бүгү аг-шерии-биле Иерусалимге чедип келген. Олар хоорайны бүзээлээш, долгандыр бүзээлел чалдары тудуп алган+. 5Бүзээлээшкин Седекия хаанның чагыргазының он бирги чылынга чедир үргүлчүлээн.

6Хоорайга аш кедереп, чурттакчы чон чиир аъш-чем чок арткан. Ол чылдың дөрт айның тоста 7халдейлер хоорайның ханазын деже шаапкан. Бүгү иудей дайынчылар дүне када хоорайдан ийи хана аразында, Хаан сесерлииниң чанында турар хаалга дамчыштыр үнгеш, Иордан шынаазынче баар орук-биле дезипкен. А халдейлер ол үеде хоорайны бүзээлеп алган турган. 8Халдей шериг Седекия хаанны сүрүп чорупкаш, ону Иерихон ховуларынга чыпшыр четкен. Седекияның бүгү шерии ону каапкаш, тарадыр маңнажы берген. 9Халдейлер хаанны тудуп алгаш, хамат черде Ривла хоорайда+ Вавилоннуң хаанынче аппарганнар. Навуходоносор аңаа Седекияга шииткел үндүрген+. 10Вавилоннуң хааны Седекияның оолдарын, ачазы көрүп турда, өлүргеш+, Иудеяның бүгү нояннарын Ривлага кыра шаап каан. 11Оон Навуходоносор Седекияны согурарткаш, хүлер кинчи-биле бектеп каан. Вавилоннуң хааны ону Вавилонче аппаргаш+, ол өлгүжеге чедир кара-бажыңга суп келген.

12Беш айның онда (ол болза Вавилоннуң хааны Навуходоносорнуң чагыргазының он тоску чылы турган чүве-дир)+ Иерусалимче Вавилоннуң хаанының чоок дүжүметтериниң бирээзи, камгалакчы шериглер даргазы Навузардан+ чедип келген. 13Ол Дээрги-Чаяакчының өргээзин, хаанның ордузун, Иерусалимде бүгү бажыңнарны – улуг дээн бажыңнарны шуптузун өрттедипкен+. 14Камгалакчы шериглер даргазы-биле кады келген халдей шериг Иерусалимни долгандыр бүгү ханаларны үреп бузуп каапкан+. 15Камгалакчы шериглер даргазы Навузардан чамдык ядамыктарны, хоорайда дириг арткан улусту, а ол ышкаш Вавилоннуң хаанынга дүжүп берген улусту болгаш арткан ус-шевер улусту[*] тудуп алгаш барган. 16Чүгле карачал улустуң чамдыызын камгалакчы шериглер даргазы Навузардан виноград биле тараа шөлдери ажаап болбаазырадыр кылдыр арттырып каан.

17Халдейлер Дээрги-Чаяакчының өргээзинде хүлер адагаштарны, тергежигештерни, «далай» дээр хүлер чунар саваны+ үрей соктап каапкаш, ол чүүлдерниң бүгү хүлерин Вавилонче аппарганнар+. 18Олар оон ыңай хүл урар савалар, хүл-узарлар, кыскаштар, бижектер болгаш хымыштарны – Бурганга бараан болурда ажыглаар бүгү хүлер эт-херекселдерни алгаш барганнар+. 19Камгалакчы шериглер даргазы бүгү алдын биле мөңгүннү: чунар савалар, хүүрекчигештер, кыскаштар, тавактар, хымыштар, чырыткылар, дашкалар болгаш аяктарны база алгаш барган. 20Соломон хаанның Дээрги-Чаяакчының өргээзинге кылып кааны ийи адагаш, «далай» дээр чунар сава база ону тургузар он ийи хүлер буга болгаш тергежигештерге хамаарыштыр алырга, ол бүгү херекселдерни кылган хүлер деңзилеттинмес аар турган+. 21Адагаштарның бирээзиниң-не бедии он сес кыры дурту+, долгандыр хемчээли он ийи кыры дурту турган. Оларның ишти хос, ханаларының кылыны – дөрт илиг. 22Бир адагаштың-на кырында беш кыры дурту бедик хүлер капитель турган. Капительдиң даштыы талазын четки хевирлиг, хүлерден кылган гранат чимистерлиг каасталга шыпкан турган (ийиги адагашта база-ла ындыг гранаттарлыг каасталга бар). 23Четки хевирлиг каасталганы долгандыр шупту чүс гранат турган, оларның тозан алдызы капительдиң даштындан көстүп турган.

24Камгалакчы шериглер даргазы Бурганның дээди бараалгакчызы Серайяны+, ийиги бараалгакчы Софонияны+ болгаш Бурганның өргээзинче кирер черниң үш таңныылын тудуп алгаш барган. 25Оон ыңай хоорайдан ол дарга шериглер баштыңын, хаанның ам-даа хоорайга арткан турган чеди чоок дүжүмедин, чурттуң чонун шериг хүрээлеңинче киир бижиир хүлээлгелиг кол бижээчизин болгаш хоорайга турган алдан чурттакчыны тудуп алгаш барган. 26Камгалакчы шериглер даргазы Навузардан оларны тудуп аппаргаш, Ривлада Вавилоннуң хаанынга чедире берген. 27Вавилоннуң хааны ол бүгү улусту хамат черде Ривла хоорайга шаажылап өлүрүп каан, а Иудеяның чонун бодунуң черинден көжүрүп үндүрген.

28Навуходоносорнуң тудуп аппарган улузу бо хире хөй болган:

ооң чагыргазының чедиги чылында – 3023 иудейни сүрүп аппарган+;

29Навуходоносорнуң чагыргазының он сески чылында Иерусалимден 832 кижини сүрүп аппарган;

30ооң чагыргазының чээрби үшкү чылында камгалакчы шериглер даргазы Навузардан 745 иудейни сүрүп аппарган. Бүгү туттурган улустуң саны 4600 кижи болган.

Иехонияны хостааны

(4 Хаан. 25:27-30)

31Иудеяның хааны Иехонияны тудуп аппарган соонда+ үжен чеди чыл эрткенде, Вавилоннуң хааны Эвил-Меродах+ аңаа өршээл көргүскен. Эвил-Меродах бодунуң чагыргазының бирги чылында, он ийи айның чээрби беште Иехонияны кара-бажыңдан үндүргеш, 32ооң-биле эп-найыралдыг чугаалашкаш, ол үеде Вавилонга турган бүгү өске хааннарга бодаарга, хүндүткелдиг черге олуртуп каан. 33Иехония кара-бажыңга кедип турган хевин солуп каапкаш, амыдыралының төнчүзүнге чедир Эвил-Меродах хаан-биле кады чемненип келген. 34Ол Вавилоннуң хаанындан доктаамал хандырылганы хүннүң-не, өлген хүнүнге чедир, арткан бүгү назынында ап турган.

* 1:12 Еврей дылда «удумзуравас» деп сөс (шокед) «миндаль ыяш» (шакед) деп сөс-биле дөмей дыңналыр.

* 2:10 Китт чон – израильчилер ол үеде Чер ортузу далайның ортулуктары биле чартык ортулуктарының чурттакчыларын ынчаар адап турган (Э. д. 10:4; Сан. 24:24 көр).

* 2:16 Мемфис биле Тафнис – Египеттиң ийи улуг хоорайы (Иер. 46:14; Иез. 30:13 көр).

* 2:33 Азы: «Ол херекке үен-даян херээженни-даа өөредип каап шыдаар-дыр сен».

* 3:1 Азы: «Ындыг-даа болза, Менче эглип кел!»

* 3:14 Азы: «Ашааңар-дыр мен» (Иса. 54:5; Иер. 3:14; Ос. 2:7 көр).

* 5:10 Азы: «Хоорай ханаларынга чедир».

* 6:1 Иерусалим хоорай Вениаминниң аймааның ээлээн девискээриниң кызыгаарынга турган, а Текоя биле Бет-Карем Иерусалимден ырак эвес суурлар болур.

* 6:2 Азы: «Сион-кысты кайгамчык онза одар-белчиир-биле дөмейлээр мен».

* 6:11 Өске бурунгу сөзүглелде «Төптейн» деп бижээн.

* 6:17 Доскуулчулар – Бурганның медээчилерин ойзу адап көргүскени ол (Иса. 21:8; Иез. 3:17; 33:2; Авв. 2:1 көр).

* 7:3, 7 Азы: «Мен бо черге силер-биле кады чурттап артар мен».

* 7:7 7:3-те немелде тайылбырны көр.

* 7:12 Силом – Баштыңчылар үезинде Бурганның ыдыктыг майгыны турган, Эфремниң черинде хоорай. Ооң соондагы үеде Силом буурап дүшкен (Иис. 18:1; Башт. 18:30; Иер. 26:6 көр).

* 7:18 Дээрниң Кадыны – Чоокку Чөөн чүк чоннарының мөгейип турган кыс бурганнарының бирээзиниң ат-дужаалы (Иер. 44:17 көр).

* 8:16 Дан хоорай – Израильдиң соңгу кызыгаары.

* 8:19 Азы: «Ырак чурттан».

* 8:22 Галаад – Израильдиң чөөн чүгүнде девискээр. Аңаа онзагай эм-таң кылыр үнүштер үнүп турган.

* 10:11 Бо шүлүктү еврей эвес, арамей дылда бижээн. Ол үеде арамей дыл Чоокку Чөөн чүкке чоннар аразында харылзааның дылы турган.

* 10:14 Азы: «Кижи бүрүзү сээдең, билиг чок».

* 10:20 Оран-сава, хендирлер – Иерусалим хоорайны азы Бурганның өргээзин ойзу адап көргүскен.

* 12:5 Иорданның эриинге айыылдыг аң-араатан турумчуп турган (Иер. 49:19; 50:44 көр).

* 13:3-4 Евфрат хем – болгу дег өске утказы мындыг: «Иерусалимден ырак эвесте Фара хемчигеш».

* 14:18 «Чуртта улчуп чоруур-дур» деп сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Албан-хүлээлгезин күүседип турар-дыр».

* 15:11 Бо домактың утказы эки билдинмес. Ооң болгу дег өске утказы мындыг: «Сээң төнчүң эки болур. Айыыл-халап, кызып-кыйыышкын үезинде дайзыныңны сээң-биле эптежиринче албадаар мен».

* 17:11 Азы: «Бодунуң төрүвээни чуургалар базып олурар торлаа дег».

* 17:16 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Мен Сээң адың-биле улус кадарарындан ойталаваан мен».

* 19:13 Бажың кыры – Палестинага бажыңнар крышалары ийленчек эвес, а калбак болур турган, а чурттакчы чон оларны дыштаныр чер база үстүкү каът кылдыр ажыглап турган.

* 22:11 4 Хаан. 23:30-35 болгаш 2 Чыл. 36:1-4-те Иоахаз деп аттыг хаан ол бооп чадапчок (1 Чыл. 3:15 көр).

* 22:20, 22 Хандыкшааннар – Иудеяның эвилелчилери (Иер. 2:33; 30:14 көр).

* 22:23 Ливанның пөжүнден кылган бай ордуларда чурттап турар улусту элдээрткен бооп чадавас.

* 23:6 Яхве-Седкену – «Дээрги-Чаяакчы биске чөптүг-шынныг чорукту көргүзер» дээн уткалыг ат.

* 23:33 Үүрге-чүък – бо еврей сөс «үүрге-чүък» азы «өттүр билген медеглел» деп уткаларны илередир. Бо үзүндүде ол ийи утка-биле сөс оюну чоруп турар. Ол сөстү Иеремияның удурланыкчылары, ону кочулаар дээш, ажыглап турган чадавас.

* 23:39 Азы: «Бо хоорайны үүрге-чүък дег көдүрер».

* 25:23 Кастыында дүгүн чүлүүр бүгү улус – Аравия ээн кургаг ховуга чурттап чораан чамдык аймактарны ынча деп адаар турган.

* 25:26 Сесах – Вавилоннуң оюскан ады (Иер. 51:41 көр).

* 26:6 Силом – Баштыңчылар үезинде Бурганның ыдыктыг майгыны турган, Эфремниң черинде хоорай. Ооң соондагы үеде Силом буурап дүшкен (Иис. 18:1; Башт. 18:30; Иер. 7:12 көр).

* 27:1 Чамдык бурунгу сөзүглелдерде бо домак таварышпайн турар. А өске сөзүглелдерде «Седекия» эвес, а «Иоаким» деп бижээн.

* 29:8 Азы: «Дүжеп турар дүштериңерже сагыш салбаңар!»

* 29:14 Азы: «Туттуруп алган улусту хостап, дедир эккээр мен».

* 30:14 Хандыкшааннар – Иудеяның эвилелчилерин көргүскен (Иер. 2:33; 22:20 көр).

* 31:15 Рама – туттурган израильчилерниң Вавилонче бар чыткаш, доктааган хоорайы (Иер. 40:1 көр).

* 31:15 Рахил – израиль чоннуң өгбе иелериниң бирээзи (Э. д. 46:19 көр).

* 31:22 Бо домактың утказы эки билдинмес. Кыс кижи – Израиль, а эр – Дээрги-Чаяакчы бооп чадавас.

* 31:32 Өске бурунгу сөзүглелде «Мен ол дээш олардан ойталаан мен» деп бижээн.

* 31:40 Бо тодарадып бижээн кезекте чаа Иерусалимниң кызыгаары биеэдегизинден алгып, мурнунда бужартаан турган черлерни база киирип турар.

* 32:18 Азы: «Муң-даа дугаар салгалга».

* 33:16 Яхве-Седкену – «Дээрги-Чаяакчы биске чөптүг-шынныг чорукту көргүзер» дээн уткалыг ат.

* 34:18-19 Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке дугуржулганың быжыын шак ынчаар бадыткап турган (Э. д. 15:9-10 көр).

* 37:12 Азы: «Вениаминниң черинче дезип чоруур дээш».

* 39:3 Еврей сөзүглелде вавилон ат-дужаалдар база оларны канчаар аңгылааны эки билдинмес.

* 40:5 Бо домактың утказы эки билдинмес. Ооң болгу дег өске утказы: «Иеремия чоруп четтикпээнде, Навузардан немей чугаалаан...»

* 41:5 Ол улус Иерусалимниң буураашкыны дээш качыгдап турган хире.

* 42:1 Өске бурунгу сөзүглелде «Азария» деп бижээн (Иер. 43:2 көр).

* 43:12 Азы: «Кадарчы кижиниң хевин кедери дег, Навуходоносор Египетти кедип алыр».

* 44:17 Дээрниң Кадыны – Чоокку Чөөн чүк чоннарының мөгейип турган кыс бурганнарының бирээзиниң ат-дужаалы (Иер. 7:18 көр).

* 46:15 Мемфис хоорайга улустуң мөгейип турганы буга дүрзүлүг Апис бурганны ынча деп турар чадавас. Ол сөстүң болгу дег өске утказы: «Сээң күштүг дайынчыларың».

* 46:17 «Шуугакчы» деп сөстүң утказы эки билдинмес. Ооң болгу дег өске утказы мындыг: «Буураан кижи».

* 46:23 Эрттинмес арга-арыг – эңдерик египет аг-шеригни ойзу көргүскен овур-хевир бооп чадавас.

* 48:6 Бо сөстерниң утказы эки билдинмес. Өске бурунгу сөзүглелде «Черлик элчиген» деп бижээн.

* 48:13 Вефил – ол хоорайга израильчилерниң мөгейип турганы дүрзү-бурганнар дугайында чугаалап турар (3 Хаан. 12:29 көр).

* 48:47 Азы: «Моавтың чонун туттуруушкундан дедир чандырар мен».

* 49:6 Азы: «Аммон чонну туттуруушкундан дедир чандырар мен».

* 49:16 «Түрлүүңге» деп сөстүң утказы эки билдинмес. Ооң болгу дег өске утказы мындыг: «Коргунчуг дүрзү-бурганыңга».

* 49:19 Азы: «Быжыг аал-оранче».

* 49:39 Азы: «Эламның чонун туттуруушкундан дедир чандырар мен».

* 50:21 Мератаим, Пекод – Мурнуу Вавилонияда черлер аттары бооп чадавас. Азы «Мератаим чурт – Үймээн-самыын чери», «Пекодтуң чурттакчылары – Кеземче алыр чурттакчылар» деп сөстер оюну бооп чадавас.

* 50:27 Бугалар – күштүг дайынчыларны ойзу адааны ол бооп чадавас (Ыд. ыр. 21:13 көр).

* 50:44 Азы: «Быжыг аал-оранче».

* 51:1 Лэв-Камай – «Халдей чер» дээн уткалыг оюскан ат. Ол ышкаш бо сөстер «Меңээ удур тура халаан кижиниң чүрээ» дээн уткалыг.

* 51:3 Бо домактарның утказы эки билдинмес. Өске бурунгу сөзүглелде «Ча адыгжызы чазы-биле кезенмезин, куяк хевин кетпезин» деп бижээн.

* 51:17 Азы: «Кижи бүрүзү сээдең, билиг чок».

* 51:32 Азы: «Кулузуннуң».

* 51:41 Сесах – Вавилоннуң оюскан ады (Иер. 25:26 көр).

* 52:15 «Ус-шевер улусту» деп еврей сөстүң утказы эки билдинмес. Ооң болгу дег өске утказы мындыг: «Мөөң чонну».

+ 1:1 Иис. 21:18; 3 Хаан. 2:26
+ 1:2 4 Хаан. 22:1; Иер. 3:6; 25:3; Соф. 1:1
+ 1:3 4 Хаан. 23:36
+ 1:3 4 Хаан. 24:18
+ 1:3 Иер. 39:2
+ 1:3 4 Хаан. 25:8-11
+ 1:4-5 Иса. 49:1; Гал. 1:15
+ 1:4-5 Иса. 49:6; Аж.-ч. 9:15
+ 1:6 Хост. 4:10
+ 1:8 Иез. 2:6; 3:11; Мф. 10:28
+ 1:8 Иер. 15:20
+ 1:9 Иса. 6:7; Дан. 10:16
+ 1:9 Иер. 5:14
+ 1:10 Иер. 18:7; 31:28
+ 1:11 Ам. 7:8; 8:2
+ 1:13 Зах. 6:6

+ 1:14 Иер. 4:6; 6:1; 10:22; 13:20; 47:2; Иез. 26:7

+ 1:15 Иер. 25:9

+ 1:17 3 Хаан. 18:46

+ 1:18 Иса. 50:7; Иер. 6:27; 15:20; Иез. 3:8-9

+ 2:2 Иер. 3:4; Иез. 16:8
+ 2:2 Ы. х. к. 2:7
+ 2:3 Хост. 19:6; 28:36; Ы. х. к. 7:6
+ 2:3 Иак. 1:18; Ажыд. 14:4
+ 2:5 Мих. 6:3
+ 2:5 4 Хаан. 17:15; Рим. 1:21
+ 2:6 Ы. х. к. 8:15
+ 2:7 Ы. х. к. 8:7; 11:11
+ 2:7 Лев. 18:25; Сан. 35:33; Иез. 36:17
+ 2:8 Иер. 23:13
+ 2:9 Хост. 20:5-6
+ 2:10 Иса. 21:16-17
+ 2:11 Иса. 37:19; Иер. 16:20
+ 2:11 Ыд. ыр. 105:20; Рим. 1:23
+ 2:13 Ыд. ыр. 35:10; Иер. 17:13; Ин. 4:10
+ 2:15 Иса. 5:29; Иер. 4:7; Наум 2:11
+ 2:15 Иер. 9:11; 46:19
+ 2:18 Иса. 30:2; 31:1
+ 2:18 Иер. 2:18; Иез. 16:28; 23:12
+ 2:20 Иер. 30:8; Иез. 34:27
+ 2:20 Иез. 6:13; 16:15-16; Ос. 4:13
+ 2:21 Иса. 5:1; Ыд. ыр. 79:9; Мф. 21:33
+ 2:22 Иов 9:30; Иез. 24:12
+ 2:24 Ос. 8:9
+ 2:25 Ы. х. к. 32:16; Иер. 3:13; 18:12
+ 2:26 Иер. 32:32
+ 2:27 Башт. 10:10
+ 2:28 Ы. х. к. 32:37
+ 2:28 Иер. 11:12-13
+ 2:30 Иса. 9:13; Иер. 5:3

+ 2:30 3 Хаан. 18:4; 2 Чыл. 24:21; Мф. 23:37; Аж.-ч. 7:52

+ 2:32 Иса. 61:10

+ 2:32 Ы. х. к. 32:18; Иса. 17:10; Иер. 3:21; Ос. 8:14

+ 2:33 Иер. 22:20; 30:14
+ 2:34 4 Хаан. 21:16; 24:4; Иер. 19:4
+ 2:36 Иса. 30:3-5
+ 3:1 Ы. х. к. 24:1-4
+ 3:2 Иса. 13:20
+ 3:2 Иез. 16:25
+ 3:3 Ы. х. к. 28:24; Ам. 4:7
+ 3:5 Ыд. ыр. 102:9; Ыы. 3:31
+ 3:6 4 Хаан. 22:1; Иер. 1:2
+ 3:6 Иез. 6:13; 16:15-16; Ос. 4:13
+ 3:8 Ы. х. к. 24:1; Иса. 50:1
+ 3:8 4 Хаан. 17:19; Иез. 23:11
+ 3:9 Хост. 34:15
+ 3:10 Иез. 23:4
+ 3:11 Иез. 16:51
+ 3:12 Ыд. ыр. 102:9
+ 3:13 Иез. 6:13; 16:15-16; Ос. 4:13
+ 3:15 Иер. 23:4
+ 3:16 Хост. 25:10

+ 3:18 Иса. 11:13; Иер. 50:4; Иез. 37:19; Ос. 1:11

+ 3:20 Ос. 3:1
+ 3:21 Ы. х. к. 32:18; Иса. 17:10; Иер. 2:32
+ 3:22 Иса. 57:18; Иер. 30:17
+ 3:25 Эзра 9:6-7; Ыд. ыр. 105:6
+ 4:1 2 Чыл. 30:6; Иоил 2:12
+ 4:2 Ы. х. к. 6:13; Иер. 5:2
+ 4:2 Иер. 9:24
+ 4:3 Ос. 10:12
+ 4:3 Мф. 13:7; Мк. 4:7; Евр. 6:8
+ 4:4 Ы. х. к. 10:16; 30:6; Рим. 2:29
+ 4:4 Иер. 21:11
+ 4:5 Ос. 5:8; 8:1
+ 4:6 Иер. 1:14; Иез. 26:7
+ 4:7 Иса. 5:29; Иер. 2:15; Наум 2:11
+ 4:8 Иса. 22:12; Иоил 1:13
+ 4:10 Иер. 14:13; Иез. 14:9
+ 4:12 Иер. 51:1; Ос. 4:19; 13:15
+ 4:13 Иез. 38:9
+ 4:13 Иса. 5:28
+ 4:13 Ыы. 4:19; Авв. 1:8
+ 4:14 Ыд. ыр. 50:4; Иса. 1:16; Иак. 4:8
+ 4:17 4 Хаан. 25:1-4
+ 4:18 Иер. 2:17
+ 4:19 Иса. 16:11
+ 4:20 Иез. 7:26
+ 4:20 Иер. 10:20
+ 4:22 Ы. х. к. 32:28
+ 4:23 Э. д. 1:2; Иса. 5:30
+ 4:24 Иез. 38:20; Наум 1:5
+ 4:25 Иер. 9:10
+ 4:26 Ыд. ыр. 106:34
+ 4:27 Иер. 5:10
+ 4:28 Иса. 24:4; Ос. 4:3; Иоил 1:10
+ 4:28 Иса. 50:3
+ 4:30 Ыы. 1:19; Иез. 23:22,

+ 4:31 Иса. 13:8; Иер. 6:24; 13:21; 22:23; Мих. 4:9-10

+ 4:31 Иса. 1:15; Ыы. 1:17
+ 5:1 Иса. 59:16; Иез. 22:30
+ 5:1 Э. д. 18:26
+ 5:2 Ы. х. к. 6:13; Иер. 4:2
+ 5:3 Иер. 2:30
+ 5:3 Ам. 4:6; Агг. 2:17
+ 5:4 Иер. 8:7
+ 5:5 Иер. 2:20

+ 5:6 Иса. 5:29; Иер. 2:15; Ос. 13:7-8; Наум 2:11

+ 5:7 Ы. х. к. 32:21; 2 Чыл. 13:9
+ 5:7 Хост. 23:13; Иис. 23:6
+ 5:8 Хост. 20:14, 17; Иез. 22:11
+ 5:9 Иер. 9:9
+ 5:10 Иер. 4:27
+ 5:12 Иса. 28:15; Иер. 6:14; 14:13
+ 5:13 2 Чыл. 36:16; Зах. 1:4
+ 5:14 Иер. 1:9
+ 5:14 Ажыд. 11:5
+ 5:15 Авв. 1:6
+ 5:15 Ы. х. к. 28:49
+ 5:16 Ыд. ыр. 5:10
+ 5:17 Лев. 26:16; Ы. х. к. 28:51
+ 5:19 Иер. 13:22; 16:10; 22:8
+ 5:21 Ы. х. к. 32:6
+ 5:21 Ы. х. к. 29:4; Иса. 6:9; Мк. 8:18
+ 5:22 Иер. 10:7; Ажыд. 15:4

+ 5:22 Э. д. 1:9; Иов 38:8-11; Ыд. ыр. 32:7; 103:9

+ 5:23 Хост. 32:9; Ыд. ыр. 77:8
+ 5:24 Ы. х. к. 11:14
+ 5:26 Ыд. ыр. 63:5; У. ч. 1:11; 12:6
+ 5:28 Иса. 1:23
+ 5:29 Иер. 5:9; 9:9

+ 5:31 Иер. 6:13; 14:14; 29:9; Ыы. 2:14; Иез. 13:6

+ 6:1 2 Хаан. 14:2
+ 6:1 Неем. 3:14
+ 6:1 Иер. 1:14; Иез. 26:7
+ 6:4 Иоил 3:9
+ 6:6 Ы. х. к. 20:19-20
+ 6:6 Соф. 3:1
+ 6:7 Ыд. ыр. 54:10; Иез. 7:23
+ 6:10 Иса. 28:10; 42:20; Иез. 12:2
+ 6:10 Ин. 8:43
+ 6:11 Иер. 20:9
+ 6:12 Ы. х. к. 28:30
+ 6:13 Иса. 57:17
+ 6:13 Иер. 5:31; 23:11; Мих. 3:11
+ 6:14 Иер. 23:17; Иез. 13:10; Мих. 3:5
+ 6:15 Соф. 2:1
+ 6:15 Иер. 8:10-12
+ 6:16 Иер. 18:15
+ 6:16 Мф. 11:29
+ 6:17 Иер. 44:16
+ 6:19 У. ч. 1:31
+ 6:20 3 Хаан. 10:1; 2 Чыл. 9:1
+ 6:20 Иса. 1:13; Ам. 5:21; Мал. 1:10
+ 6:21 Иез. 3:20; 18:24
+ 6:22 Иер. 1:13
+ 6:22 Иер. 50:41-43
+ 6:24 Иса. 13:8; Иер. 4:31; Мих. 4:9-10
+ 6:25 Ыд. ыр. 30:14; Иер. 20:3, 10; 46:5
+ 6:26 Ам. 8:10; Зах. 12:10
+ 6:26 Иер. 48:8
+ 6:27 Иер. 9:7
+ 6:27 Иер. 1:18
+ 6:30 Иса. 1:22, 25; Иез. 22:19-20
+ 7:2 Иер. 19:14; 26:2
+ 7:3 Иер. 18:11; 26:13
+ 7:4 Иса. 48:1; Мих. 3:11
+ 7:5 Иер. 22:3
+ 7:7 Иер. 25:5
+ 7:9 Иер. 5:2; Ос. 4:2
+ 7:11 Мф. 21:13; Мк. 11:17; Лк. 19:46
+ 7:13-14 У. ч. 1:24; Иса. 65:12; 66:4
+ 7:15 4 Хаан. 17:6,

+ 7:16 Хост. 32:10; Ы. х. к. 9:14; Иер. 11:14; 14:11

+ 7:20 2 Чыл. 34:25
+ 7:21 Ос. 8:13
+ 7:22 1 Хаан. 15:22
+ 7:23 Лев. 26:12; Иер. 11:4
+ 7:23 Ы. х. к. 4:40; 5:33; 18:17
+ 7:24 Ыд. ыр. 80:11-12
+ 7:25 2 Чыл. 36:15
+ 7:26 Иер. 16:12
+ 7:30 4 Хаан. 21:4-5; Иер. 32:34-35
+ 7:30 Лев. 15:31; 2 Чыл. 36:14; Иез. 5:11
+ 7:31 Иис. 15:8; 4 Хаан. 23:10; Иер. 19:2
+ 7:31 Ы. х. к. 12:31
+ 7:33 Ы. х. к. 28:26; Иса. 17:2
+ 7:34 Ажыд. 18:23
+ 7:34 Лев. 26:31; Иер. 16:9; 25:10
+ 8:2 Ы. х. к. 4:19; Иез. 8:16
+ 8:2 Иер. 9:22; 16:4; 25:33
+ 8:3 Иов 3:21; Ажыд. 9:6
+ 8:7 Иер. 5:4
+ 8:8 Иса. 10:1
+ 8:10 Ы. х. к. 28:30
+ 8:11 Иез. 13:10; Мих. 3:5
+ 8:12 Соф. 2:1
+ 8:12 Иер. 6:12-15
+ 8:13 Иса. 1:30
+ 8:14 Иер. 9:15; 23:15; Ыы. 3:15
+ 8:15 Иов 30:26; Иер. 14:19
+ 8:16 Иов 39:20-25
+ 8:17 Сан. 21:6; Ы. х. к. 32:24
+ 8:17 Ыд. ыр. 57:5-6; Эккл. 10:11
+ 8:19 Мих. 4:9
+ 8:19 Ы. х. к. 32:21
+ 8:21 Иер. 14:17
+ 8:22 Иер. 46:11
+ 9:1 Иер. 13:17; Ыы. 1:2,
+ 9:2 Ыд. ыр. 54:8
+ 9:3 Ыд. ыр. 63:4

+ 9:3 Башт. 2:10; Иов 18:21; Ос. 4:1; 2 Фес. 1:8

+ 9:4 Иер. 12:6; Мих. 7:5
+ 9:7 Иер. 6:27
+ 9:8 Ыд. ыр. 27:3; 61:5; У. ч. 26:23
+ 9:8 Мих. 6:12
+ 9:9 Иер. 5:9, 29
+ 9:10 Иоил 1:19-20
+ 9:10 Иер. 4:25
+ 9:11 Иса. 25:2
+ 9:11 Иер. 2:15; 34:22; 46:19
+ 9:15 Иер. 8:14; 23:15; Ажыд. 8:11
+ 9:16 Лев. 26:33; Ы. х. к. 28:64
+ 9:16 Иер. 49:37
+ 9:17 Ам. 5:16
+ 9:18 Иер. 14:17
+ 9:22 Иер. 8:2
+ 9:23 У. ч. 3:5; 21:30
+ 9:24 Иак. 1:9; 1 Кор. 1:31; 2 Кор. 10:17
+ 9:26 Иер. 49:32
+ 9:26 Ы. х. к. 10:16; Иер. 4:4
+ 10:4 Иса. 40:19-20; 41:7
+ 10:5 Ыд. ыр. 113:12-15; Иса. 46:7
+ 10:5 Иса. 41:23-24
+ 10:6 Хост. 15:11; Ыд. ыр. 85:8
+ 10:7 Иер. 5:22; Ажыд. 15:4
+ 10:9 3 Хаан. 10:22
+ 10:11 Ыд. ыр. 95:5

+ 10:12 Иов 9:8; Ыд. ыр. 103:2; 135:5; У. ч. 3:19

+ 10:13 Иов 38:22; Ыд. ыр. 134:7; Иер. 51:16

+ 10:14 Ыд. ыр. 96:7; Иса. 42:17

+ 10:14 Ыд. ыр. 134:17; Авв. 2:18-19; Рим. 1:25

+ 10:16 Сан. 18:20; Ыд. ыр. 15:5
+ 10:16 Ы. х. к. 32:9
+ 10:16 Иер. 51:15-19
+ 10:19 Иер. 14:17; 30:12
+ 10:20 Иер. 4:20
+ 10:21 Иез. 34:2, 5-6
+ 10:22 Иер. 1:14; Иез. 26:7
+ 10:23 У. ч. 16:1; 20:24; Дан. 5:23
+ 10:24 Ыд. ыр. 6:2; 37:2
+ 10:25 Иер. 10:25; Ажыд. 16:1
+ 10:25 Ыд. ыр. 13:4
+ 10:25 Ыд. ыр. 78:6-7
+ 11:3 Ы. х. к. 27:26
+ 11:4 Ы. х. к. 4:20; 3 Хаан. 8:51
+ 11:4 Лев. 26:12; Иер. 7:22
+ 11:5 Хост. 3:8
+ 11:5 Э. д. 17:2; 26:3
+ 11:8 Лев. 26:14-45; Ы. х. к. 28:15-65
+ 11:9 Иез. 22:25
+ 11:10 Ы. х. к. 31:16

+ 11:11 1 Хаан. 8:18; У. ч. 1:28; Иса. 1:15; Иез. 8:18; Мих. 3:4

+ 11:12 Иса. 57:13; Иер. 2:28
+ 11:13 Иер. 2:28
+ 11:14 Иер. 7:16; 14:11
+ 11:15 У. ч. 2:14; 10:23; 15:21
+ 11:15 Иса. 1:11-12
+ 11:16 Ыд. ыр. 51:10; Рим. 11:17
+ 11:17 Иса. 5:2; Иер. 2:21
+ 11:19 Иса. 53:7

+ 11:20 1 Хаан. 16:7; Иер. 17:10; 20:12; Ажыд. 2:23

+ 11:20 Иер. 15:15; 20:12
+ 11:21-22 Иса. 30:10; Ам. 2:11; Мих. 2:6
+ 11:21-22 Иис. 21:18; Иер. 1:1

+ 12:1 Эзра 9:15; Дан. 9:7; Ин. 17:25; Ажыд. 16:5

+ 12:1 Иов 12:6; 21:7; Ыд. ыр. 72:3; 91:8; У. ч. 24:19; Авв. 1:13; Мал. 3:15

+ 12:2 Иса. 29:13

+ 12:3 Ыд. ыр. 16:3; 138:1

+ 12:4 Иса. 40:24; Иер. 9:10; 23:10; Иоил 1:10; Рим. 8:22

+ 12:4 Иер. 4:25; Ос. 4:3
+ 12:6 Иер. 9:4
+ 12:6 У. ч. 26:25

+ 12:9 Иса. 46:11; 56:9; Иез. 39:17; Ажыд. 19:17-18

+ 12:10 Иса. 5:1-2
+ 12:13 Ы. х. к. 28:38; Мих. 6:15
+ 12:14 Иез. 25
+ 12:15 Иер. 48:47; 49:6
+ 12:16 Иер. 4:2
+ 13:1 Хост. 28:39; Лев. 16:4
+ 13:13 Иса. 51:17
+ 13:14 Зах. 11:6

+ 13:16 Иса. 5:30; 8:22; Ам. 8:9; Ин. 11:10; 12:35

+ 13:17 Иер. 9:1
+ 13:17 Зах. 10:3; 13:7
+ 13:18 4 Хаан. 24:12; Иер. 22:26
+ 13:18 Иов 19:9; Иер. 13:18; Ыы. 5:16
+ 13:20 Иер. 1:14; 6:22
+ 13:21 Иса. 13:8; Иер. 4:31; Мих. 4:9-10
+ 13:22 Иер. 5:19
+ 13:24 Ыд. ыр. 1:4; 82:14
+ 13:25 Иов 20:29
+ 13:26 Иса. 47:3; Наум 3:5; Авв. 2:16
+ 13:27 Иер. 5:8
+ 13:27 Иса. 1:16
+ 14:2 Иса. 3:25
+ 14:4 Иер. 3:3
+ 14:4 Иоил 1:11
+ 14:7 Ыд. ыр. 24:11; 78:9
+ 14:8 Ыд. ыр. 70:5; Иер. 17:13
+ 14:10 Ос. 8:13; 9:9
+ 14:11 Иер. 7:16; 11:14
+ 14:12 У. ч. 1:28; Иса. 1:15; Мих. 3:4
+ 14:12 Иер. 6:20

+ 14:12 Ы. х. к. 32:24; Иер. 16:4; 24:10; 32:24; Иез. 5:17; 14:21

+ 14:13 Иса. 28:15; Иер. 5:12
+ 14:14 Иер. 5:31; Иез. 13:6; Мк. 13:6
+ 14:15 Ы. х. к. 18:20
+ 14:16 Ыд. ыр. 78:3
+ 14:17 Иер. 13:17
+ 14:17 Иер. 8:21
+ 14:18 Иез. 7:15
+ 14:19 Ыы. 5:22
+ 14:19 Иер. 8:15
+ 14:20 Ыд. ыр. 105:6; Дан. 9:5,
+ 14:21 Лев. 26:42
+ 14:22 Лев. 26:4; Иез. 34:26; Зах. 10:1

+ 15:1 Хост. 32:11-14; 1 Хаан. 7:10; Ыд. ыр. 98:6

+ 15:2 Иер. 43:11; Зах. 11:9; Ажыд. 13:10
+ 15:3 Лев. 26:16-22; Ажыд. 6:8
+ 15:4 4 Хаан. 21:3-7,
+ 15:4 Иер. 34:17
+ 15:5 Иса. 51:19; Наум 3:7
+ 15:9 1 Хаан. 2:5
+ 15:9 Ам. 8:9
+ 15:10 Иов 3:3; Иер. 20:14
+ 15:10 Хост. 22:25
+ 15:13 Иер. 17:2
+ 15:14 Иер. 16:13
+ 15:14 Ы. х. к. 32:22
+ 15:15 Иер. 11:20
+ 15:15 Ыд. ыр. 68:8
+ 15:16 Иез. 3:1-3; Ажыд. 10:9-10
+ 15:16 Ыд. ыр. 118:111,
+ 15:17 Ыы. 3:28
+ 15:18 Иер. 30:12
+ 15:18 Иов 6:15
+ 15:20 Иса. 50:7; Иер. 1:18; Иез. 3:8-9
+ 15:20 Иер. 1:8
+ 16:4 Иер. 8:2; 25:33
+ 16:4 Иер. 14:12; Иез. 5:17; 14:21
+ 16:4 Ы. х. к. 28:26
+ 16:5 Иез. 24:16
+ 16:6 Лев. 19:28; Ы. х. к. 14:1

+ 16:9 Иса. 24:8; Иер. 7:34; Иез. 26:13; Ос. 2:11; Ам. 8:10; Ажыд. 18:23

+ 16:10 Иер. 5:19
+ 16:11 Ы. х. к. 29:24-26; Иер. 22:9
+ 16:12 Иер. 7:26
+ 16:13 Ы. х. к. 4:28; 28:36
+ 16:15 Иер. 23:7-8
+ 16:16 Авв. 1:14-15

+ 16:17 2 Чыл. 16:9; Ыд. ыр. 89:8; У. ч. 5:21; Иер. 32:19

+ 16:18 Иса. 40:2; Ажыд. 18:6
+ 16:19 Ыд. ыр. 27:7; 31:3; Иер. 17:17
+ 16:19 Ам. 2:4
+ 16:20 Иса. 37:19; 1 Кор. 8:4
+ 17:1 Иов 19:24
+ 17:1 Хост. 27:2
+ 17:2-3 Ы. х. к. 16:21
+ 17:2-3 Иер. 15:13
+ 17:4 Ы. х. к. 32:22
+ 17:5 Ыд. ыр. 117:8; 145:3; Иса. 31:3
+ 17:6 Иер. 48:6
+ 17:7 Ыд. ыр. 70:5
+ 17:8 Ыд. ыр. 1:3

+ 17:10 1 Чыл. 28:9; 29:17; Ыд. ыр. 25:2; У. ч. 17:3

+ 17:10 Иер. 32:19
+ 17:11 Ыд. ыр. 38:7
+ 17:13 Ыд. ыр. 70:5; Иер. 14:18
+ 17:13 Ыд. ыр. 35:10; Иер. 2:13; Ин. 4:10
+ 17:15 Иса. 5:19
+ 17:17 Иер. 16:19
+ 17:18 Ыд. ыр. 34:4; 39:15
+ 17:21 Неем. 13:15
+ 17:22 Хост. 20:8
+ 17:25 Иер. 22:4
+ 17:26 Лев. 7:12; 2 Чыл. 33:16
+ 17:27 Иез. 20:48; Ос. 8:14; Ам. 2:5
+ 18:1-2 Зах. 11:13
+ 18:3 Мф. 27:9-10

+ 18:6 Иов 10:9; 33:6; Иса. 29:16; 45:9; 64:8; Рим. 9:20-24

+ 18:7 Иер. 1:10; 31:28; 42:10

+ 18:8 Хост. 32:14; 2 Хаан. 24:16; Иез. 18:21; Иона 3:10

+ 18:10 1 Хаан. 2:30
+ 18:11 Иер. 36:3; Иона 3:8
+ 18:11 Иер. 7:3; 26:13
+ 18:12 Иер. 2:25
+ 18:15 Иер. 2:31
+ 18:15 Иер. 6:16
+ 18:16 Иер. 25:9
+ 18:16 Лев. 26:32
+ 18:17 Ос. 13:15
+ 18:18 Иер. 11:19
+ 18:20 Ыд. ыр. 34:12; У. ч. 17:13
+ 18:20 Ыд. ыр. 118:85
+ 18:21 Ыд. ыр. 108:9-10
+ 18:22 Ыд. ыр. 139:6
+ 18:23 Ыд. ыр. 63:3
+ 18:23 Неем. 4:5; Ыд. ыр. 68:28
+ 19:1 Иер. 18:2
+ 19:2 Иис. 15:8; 4 Хаан. 23:10; Иер. 7:31-32
+ 19:3 1 Хаан. 3:11; 4 Хаан. 21:12
+ 19:4 4 Хаан. 21:16; 24:4; Иер. 2:34
+ 19:5 Лев. 18:21; Ы. х. к. 12:31
+ 19:7 Ы. х. к. 28:26; Иер. 7:33
+ 19:8 Соф. 2:15

+ 19:9 Лев. 26:29; Ы. х. к. 28:53; Ыы. 2:20; 4:10; Иез. 5:10

+ 19:11 Ыд. ыр. 2:9; Иса. 30:14
+ 19:11 Иер. 7:32
+ 19:13 Ы. х. к. 4:19; Иер. 32:29; Соф. 1:5
+ 19:14 Иер. 7:2; 26:2
+ 20:2 Иер. 29:26
+ 20:3 Иер. 6:25
+ 20:5 4 Хаан. 24:13-14
+ 20:6 Иер. 14:14
+ 20:7 Иез. 14:9
+ 20:7 Ыд. ыр. 118:50; Ыы. 3:14
+ 20:9 Иов 32:20; Ыд. ыр. 38:3; Иер. 6:11
+ 20:10 Иер. 6:25; 46:5
+ 20:11 Иер. 1:8
+ 20:11 Иер. 23:40
+ 20:12 1 Хаан. 16:7; Иер. 11:20; Ажыд. 2:23
+ 20:12 Иер. 15:15
+ 20:13 Ыд. ыр. 108:30-31
+ 20:14 Иов 3:3; Иер. 15:10
+ 20:16 Э. д. 19:24-25
+ 20:17 Иов 3:10-11
+ 20:18 Иов 3:20
+ 21:1 Иер. 38:1
+ 21:1 4 Хаан. 25:18; Иер. 29:25; 37:3; 52:24
+ 21:2 4 Хаан. 25:1
+ 21:2 Ыд. ыр. 104:2
+ 21:5 Иез. 20:33
+ 21:7 Иер. 37:17; 39:5; 52:9
+ 21:7 Ы. х. к. 28:50; Иез. 5:11
+ 21:8 Ы. х. к. 30:15
+ 21:9 Иер. 38:2; 39:18; 45:5
+ 21:10 2 Чыл. 36:19
+ 21:11-12 Иса. 1:17; Мих. 6:8; Зах. 7:9-10
+ 21:11-12 Иер. 4:4
+ 21:13 Иер. 49:4
+ 21:14 Иез. 20:47
+ 22:3 Иса. 1:17; Иер. 7:5-6; 21:12
+ 22:4 Иер. 17:25
+ 22:5 Иер. 44:6
+ 22:5 Иер. 49:13
+ 22:7 Иса. 37:24; Иер. 6:6
+ 22:8 Лев. 26:32; 3 Хаан. 9:8; 2 Чыл. 7:21
+ 22:9 Ы. х. к. 29:24-26; Иер. 16:11
+ 22:10 2 Чыл. 35:24-25
+ 22:12 4 Хаан. 23:34
+ 22:13 Лев. 19:13; Ы. х. к. 24:15; Авв. 2:12
+ 22:15 4 Хаан. 23:25
+ 22:15 Иса. 3:10
+ 22:16 У. ч. 31:9
+ 22:18 4 Хаан. 23:36
+ 22:19 Иер. 36:30
+ 22:20 Сан. 27:12; Ы. х. к. 32:49
+ 22:23 Иер. 4:31

+ 22:24 Иса. 49:18; Иез. 5:11; Соф. 2:9; Рим. 14:11

+ 22:24 Эсф. 8:8; Сол. ыр. 8:6; Агг. 2:23
+ 22:24 4 Хаан. 24:8-12; Иер. 24:1
+ 22:26 4 Хаан. 24:12; Иер. 13:18
+ 22:28 Иер. 48:38
+ 22:29 Иса. 1:2
+ 22:30 Иер. 36:30
+ 23:1 Иез. 34:1-10; Зах. 11:16-17
+ 23:3 Ы. х. к. 30:3; Иер. 32:37; Иез. 34:13
+ 23:4 Иер. 3:15
+ 23:5 Ос. 3:5; Иез. 34:23
+ 23:6 Иер. 32:37; Иез. 28:26
+ 23:6 Иер. 33:14-16
+ 23:8 Иер. 16:14-15
+ 23:11 Иер. 6:13; 7:30; 32:34; Соф. 3:4
+ 23:12 Ыд. ыр. 34:6; 72:18; У. ч. 4:19
+ 23:13 Иер. 2:8
+ 23:14 Иер. 29:23
+ 23:14 Иез. 13:22

+ 23:14 Э. д. 18:20; 19:24; Иса. 1:10; Иез. 16:46

+ 23:15 Иер. 8:14; 9:15; Ажыд. 8:11
+ 23:16 Иез. 13:2
+ 23:17 Иер. 6:14; Иез. 13:10; Мих. 3:5
+ 23:18 Иов 15:8
+ 23:19 3 Хаан. 19:11; Иез. 1:4
+ 23:20 Иер. 30:23-24
+ 23:21 Иер. 5:31; 14:14; Иез. 13:6
+ 23:23 Ыд. ыр. 138:7-12
+ 23:24 Иса. 66:1
+ 23:25 Ы. х. к. 13:1; Зах. 10:2
+ 23:27 Башт. 3:27
+ 23:30 Ы. х. к. 18:20; Иер. 14:15; Иез. 13:8
+ 23:32 Мих. 3:5
+ 23:40 Иер. 20:11
+ 24:1 Ам. 8:1; Мих. 7:1
+ 24:1 4 Хаан. 24:12-15; Иез. 17:12
+ 24:2 Иер. 29:16
+ 24:6 Иер. 31:28; 42:10
+ 24:7 Ы. х. к. 30:6; Иер. 32:39
+ 24:8 Иер. 21:1
+ 24:9 Ы. х. к. 28:37
+ 24:10 Иер. 14:12; Иез. 5:17; 14:21
+ 25:1 4 Хаан. 24:1; Иер. 36:1; Дан. 1:1
+ 25:3 Иер. 1:2
+ 25:3 Иер. 7:13; 26:5
+ 25:4 2 Чыл. 24:19
+ 25:5 Иер. 7:7
+ 25:6 Хост. 20:3-4
+ 25:9 Иер. 1:15
+ 25:9 Иер. 27:6; 43:10
+ 25:9 Иер. 18:16
+ 25:10 Эккл. 12:4; Иер. 7:34
+ 25:11 Иер. 29:10; Дан. 9:2; Зах. 1:12; 7:5
+ 25:13 Иер. 46—51
+ 25:14 Иер. 27:7; 50:9; 51:28

+ 25:15 Ыд. ыр. 74:8; Иса. 51:17; Авд. 1:16; Ажыд. 14:10

+ 25:16 Иер. 47:6
+ 25:17 Иса. 51:22; Наум 3:11
+ 25:19 Иер. 46:25
+ 25:20 Э. д. 22:21; Иов 1:1; Ыы. 4:21
+ 25:20 Иер. 47:1
+ 25:21 Иер. 48—49
+ 25:22 Иса. 23:1; Иер. 27:3; 47:4
+ 25:23 Э. д. 22:21; Иса. 21:13; Иер. 49:8
+ 25:25 Иер. 49:34-39
+ 25:27 Иез. 38:21
+ 25:28 Иер. 49:12
+ 25:29 1 Пет. 4:17
+ 25:29 Иез. 38:22
+ 25:30 Иоил 3:16; Ам. 1:2
+ 25:32 Иер. 23:19; 30:23
+ 25:33 Иса. 66:16
+ 25:33 Иер. 8:2; 16:4
+ 25:34 Иер. 4:8
+ 26:1 4 Хаан. 23:36
+ 26:2 Иер. 7:2; 19:14
+ 26:2 Ы. х. к. 4:2; Ажыд. 22:18
+ 26:3 Иер. 18:8; 36:3; Иона 3:10
+ 26:4 Лев. 26:14; Ы. х. к. 28:15
+ 26:5 Иер. 25:3-4
+ 26:10 Иер. 36:10
+ 26:13 Иер. 7:3; 18:11
+ 26:13 Ы. х. к. 30:2-3; Иона 3:10
+ 26:14 Иис. 9:25
+ 26:17 Аж.-ч. 5:34
+ 26:18 Мих. 3:12
+ 26:19 2 Чыл. 32:26
+ 26:19 Хост. 32:14
+ 26:20 Иис. 9:17; 1 Хаан. 7:1
+ 26:21 4 Хаан. 23:36
+ 26:22 Иер. 36:12, 25
+ 26:24 4 Хаан. 22:12
+ 27:1 4 Хаан. 24:18
+ 27:2 Иер. 28:10
+ 27:3 Иер. 25:21-22
+ 27:5 Иса. 45:12
+ 27:5 Дан. 4:14
+ 27:6 Иса. 44:28; 45:1; Иер. 25:9; 43:10
+ 27:6 Дан. 2:38; 4:19
+ 27:7 Иер. 52:31
+ 27:7 Иер. 25:12-14
+ 27:8 Иер. 28:10; Иез. 34:27
+ 27:8 Иер. 14:20
+ 27:9 Иер. 29:8
+ 27:10 Иер. 5:31
+ 27:12 Иер. 38:17
+ 27:13 Иер. 14:12
+ 27:16 Иер. 28:3
+ 27:19-21 4 Хаан. 24:14-15
+ 27:22 4 Хаан. 25:13
+ 27:22 Эзра 1:7; Иер. 29:10
+ 28:1 4 Хаан. 24:18
+ 28:1 Иис. 9:3; 21:17
+ 28:2 Ы. х. к. 28:48; Иер. 27:8
+ 28:3 Иер. 27:16
+ 28:9 Иер. 6:14
+ 28:9 Ы. х. к. 18:22
+ 28:10 Иер. 27:2
+ 28:14 Иер. 27:6
+ 28:15 Иер. 29:31-32
+ 29:1 Иез. 8:1
+ 29:2 4 Хаан. 24:12; Иер. 24:1
+ 29:7 Эзра 6:10; 1 Тим. 2:1-2
+ 29:8 Иер. 27:9, 15
+ 29:9 Иер. 5:31
+ 29:10 Иер. 25:11-12; Дан. 9:2; Зах. 1:12
+ 29:10 2 Чыл. 36:22; Эзра 1:1
+ 29:12 3 Хаан. 8:48; 2 Чыл. 6:38; Дан. 9:3
+ 29:13 1 Чыл. 28:9; 2 Чыл. 15:2; Иса. 55:6
+ 29:14 Ы. х. к. 4:29
+ 29:14 Ы. х. к. 30:3
+ 29:16-17 Иер. 24:3, 8
+ 29:18 Иер. 14:12
+ 29:18 Иер. 15:4; 18:16
+ 29:19 2 Чыл. 24:19; Иер. 25:4
+ 29:21 Иер. 5:31
+ 29:22 Иса. 65:15
+ 29:23 Иер. 23:14
+ 29:24-25 4 Хаан. 25:18; Иер. 21:1
+ 29:26 4 Хаан. 9:11; Ос. 9:7
+ 29:26 Иер. 20:2
+ 29:31 Иер. 28:15-16
+ 30:2 Иер. 36:2; Авв. 2:2; Зах. 5:1
+ 30:3 Ы. х. к. 30:3; Иер. 29:14
+ 30:3 Иер. 12:15; Иез. 20:42
+ 30:6 Иса. 13:8
+ 30:6 Иоил 2:6; Наум 2:10
+ 30:7 Иоил 2:11; Соф. 1:14; Дан. 12:1
+ 30:8 Иер. 2:20; 27:8; Иез. 34:27
+ 30:9 Иез. 23:5; 34:23-24; 37:24
+ 30:10 Иса. 41:8

+ 30:10 Лев. 26:6; Иер. 46:27; Иез. 39:26; Мих. 4:4

+ 30:11 Иер. 46:27-28
+ 30:12 Иер. 15:18
+ 30:16 Иса. 33:1
+ 30:17 Иер. 3:22; 33:6; Ос. 6:1
+ 30:19 Иез. 36:10
+ 30:22 Лев. 26:12
+ 30:23 3 Хаан. 19:11; Иез. 1:4
+ 30:24 Иер. 23:19-20
+ 31:3 Ы. х. к. 7:8; Мал. 1:2
+ 31:4 Хост. 15:20
+ 31:5 Иса. 65:21
+ 31:6 Иса. 2:3
+ 31:8 Иер. 3:18
+ 31:9 Иер. 50:4
+ 31:9 Хост. 4:22; Ос. 11:1; Мал. 1:6
+ 31:10 Иса. 40:11
+ 31:11 Хост. 13:13; Лев. 25:49
+ 31:11 Иса. 49:24
+ 31:12 Иса. 58:11
+ 31:13 Ыд. ыр. 29:12
+ 31:15 Мф. 2:18
+ 31:18 Ыы. 5:21
+ 31:20 Хост. 4:22; Ос. 11:1; Мал. 1:6
+ 31:22 Иер. 49:4
+ 31:23 Иер. 29:14
+ 31:23 Ыд. ыр. 121:6

+ 31:27 Иса. 49:19; Иез. 36:11; Зах. 2:4; 10:8

+ 31:28 Иер. 1:10; 18:7
+ 31:28 Иер. 24:6; 42:10
+ 31:29 Ыы. 5:7; Иез. 18:2-4
+ 31:30 Ы. х. к. 24:16
+ 31:31 Лк. 22:20; 2 Кор. 3:6
+ 31:32 Иер. 3:14
+ 31:33 Иер. 32:40; Иез. 37:26
+ 31:33 Ы. х. к. 6:6; Иса. 51:7; Рим. 2:15-16
+ 31:33 Лев. 26:12
+ 31:34 Ос. 2:20
+ 31:34 Иса. 43:25; Евр. 8:8-12; 10:16-17
+ 31:35 Э. д. 1:16; Иов 38:33
+ 31:35 Иса. 51:15
+ 31:36 Иер. 33:20-26
+ 31:37 Иер. 33:26; Рим. 11:1
+ 31:38 Неем. 3:1
+ 31:38 4 Хаан. 14:13
+ 31:40 Иер. 7:31-32
+ 31:40 2 Чыл. 23:15; Неем. 3:28
+ 32:1 4 Хаан. 24:18
+ 32:2 4 Хаан. 25:1
+ 32:2 Неем. 3:25
+ 32:5 Иер. 21:10; 34:3; 38:3
+ 32:7 Иер. 22:11
+ 32:7 Иис. 21:18; Иер. 1:1
+ 32:7 Лев. 25:25; Сан. 27:11
+ 32:8 Лев. 25:25; Сан. 27:11; Руф 4:4
+ 32:12 Иер. 36:4; 43:3; 45:1
+ 32:17 Э. д. 18:14; Иов 42:2; Мф. 19:26
+ 32:18 Хост. 20:5; 34:7; Ы. х. к. 5:9
+ 32:19 2 Чыл. 16:9; Иер. 16:17
+ 32:19 Иер. 17:10
+ 32:20 Ыд. ыр. 134:9
+ 32:21 Хост. 6:6; Ы. х. к. 4:34
+ 32:22 Хост. 3:8; Ы. х. к. 26:15
+ 32:23 Дан. 9:10-14
+ 32:24 Иер. 14:12; Иез. 5:17
+ 32:26-27 Э. д. 18:14
+ 32:29 2 Чыл. 36:19; Иер. 21:10
+ 32:29 Иер. 19:13; Соф. 1:5
+ 32:30 Иер. 3:25
+ 32:32 Иер. 2:26
+ 32:34 4 Хаан. 21:4-5; Иер. 7:30-31; 23:11
+ 32:35 Лев. 18:21; Ы. х. к. 18:10
+ 32:35 Ы. х. к. 12:31
+ 32:36 Иер. 21:10

+ 32:37 Ы. х. к. 30:3; Иса. 11:12; Иез. 11:17; Соф. 3:20

+ 32:37 Иер. 23:6; Иез. 28:26
+ 32:38 Лев. 26:12
+ 32:39 Иез. 11:19
+ 32:40 Иса. 55:3; Иер. 31:33; Иез. 16:60
+ 32:41 Иса. 62:5; Соф. 3:17
+ 32:41 Ы. х. к. 28:63
+ 32:42 Зах. 8:15
+ 32:44 Иер. 29:14
+ 33:1 Иер. 32:2
+ 33:3 Иса. 48:6
+ 33:4-5 Ы. х. к. 31:17
+ 33:6 Иер. 3:22; 30:17; Ос. 6:1
+ 33:7 Иер. 29:14
+ 33:8 Лев. 16:30; Иез. 36:25; Зах. 13:1
+ 33:10 Иер. 32:43
+ 33:11 Иер. 7:34; 16:9
+ 33:11 Ыд. ыр. 105:1
+ 33:15 Ос. 3:5; Иез. 34:23
+ 33:16 Иер. 32:37; Иез. 28:26
+ 33:16 Иер. 23:5-6
+ 33:17 2 Хаан. 7:16
+ 33:19-20 Э. д. 8:22
+ 33:21 Ыд. ыр. 88:34
+ 33:22 Э. д. 15:5; 22:17; 3 Хаан. 4:20
+ 33:25 Ыд. ыр. 73:17; 103:19
+ 33:26 Иер. 31:37
+ 33:26 Иер. 29:14
+ 34:1 4 Хаан. 25:1; Иер. 39:1; 52:4
+ 34:2 4 Хаан. 24:18; Иер. 32:1
+ 34:2 Иер. 21:10
+ 34:3 Иер. 32:3-5
+ 34:5 Иер. 38:20; 39:7
+ 34:5 2 Чыл. 16:14
+ 34:7 Иис. 10:3,
+ 34:9 Лев. 25:39-46
+ 34:13 Хост. 20:2; Лев. 26:13
+ 34:14 Хост. 21:2; Ы. х. к. 15:12
+ 34:17 Иер. 14:12
+ 34:17 Иер. 15:4
+ 34:20 Ы. х. к. 28:26; Иер. 7:33
+ 34:21 Иер. 37:5, 11
+ 34:22 Иер. 37:8
+ 34:22 Иер. 4:7
+ 35:1 4 Хаан. 23:36; Иер. 25:1
+ 35:2 1 Чыл. 2:55
+ 35:2 1 Чыл. 9:26,
+ 35:6 4 Хаан. 10:15,
+ 35:11 4 Хаан. 24:1; Иер. 46:2
+ 35:15 Хост. 20:3; Иер. 18:11; 25:5
+ 35:17 Иса. 50:2
+ 36:1 4 Хаан. 24:1; Иер. 25:1; 45:1
+ 36:2 Иер. 30:1; Авв. 2:2; Зах. 5:1
+ 36:2 Иер. 1:2
+ 36:3 Иез. 12:3
+ 36:3 Иер. 18:11; 26:3; Иона 3:10
+ 36:4 Иер. 32:12
+ 36:9 Эзра 8:21; 2 Чыл. 20:3; Иона 3:5
+ 36:10 Иер. 26:10
+ 36:10 1 Чыл. 9:26,
+ 36:12 Иер. 26:22
+ 36:22 Ам. 3:15
+ 36:24 Иис. 7:6
+ 36:26 Иер. 26:20-23
+ 36:29 Иер. 26:9
+ 36:30 Иер. 22:30
+ 36:30 4 Хаан. 22:19
+ 37:1 4 Хаан. 24:17; Иез. 17:13
+ 37:2 2 Чыл. 36:12
+ 37:3 Иер. 38:1
+ 37:3 Иер. 21:1
+ 37:4 Иер. 32:2
+ 37:5 Иер. 34:21
+ 37:6-7 Ыы. 4:17
+ 37:8 Иер. 34:22
+ 37:13 Зах. 14:10
+ 37:13 Иер. 38:19
+ 37:15 Иер. 38:6
+ 37:17 Иер. 21:7
+ 37:19 Иер. 28:2
+ 37:21 Иер. 32:2
+ 37:21 Иер. 38:9; 52:6
+ 38:1 Иер. 37:3
+ 38:1 Иер. 21:1
+ 38:2 Ы. х. к. 30:15; Иер. 21:9
+ 38:3 Иер. 32:3
+ 38:4 Иер. 26:11; 37:15
+ 38:5 2 Хаан. 3:39
+ 38:6 Э. д. 37:24; Зах. 9:11
+ 38:6 Ыд. ыр. 68:15
+ 38:7 Иер. 39:16; Аж.-ч. 8:27
+ 38:7 Иер. 37:13
+ 38:9 Иер. 52:6
+ 38:17 Иер. 27:12
+ 38:18 Иер. 21:10
+ 38:19 Иер. 37:13
+ 38:20 Иер. 34:5
+ 38:22 Иер. 38:6
+ 38:23 Иер. 39:6
+ 38:26 Иер. 37:20
+ 39:1 Ы. х. к. 28:52
+ 39:2 Иер. 1:3
+ 39:5 Иис. 5:10
+ 39:5 Сан. 34:11; 4 Хаан. 23:33
+ 39:5 Иер. 21:7
+ 39:7 Иер. 34:4-5
+ 39:8 Иер. 21:10; Иез. 16:41
+ 39:8 Неем. 1:3
+ 39:9 Иер. 40:1; 52:12
+ 39:14 4 Хаан. 22:12; Иер. 26:24
+ 39:14 Иер. 40:5
+ 39:15 Иер. 32:2; 33:1
+ 39:16 Иер. 38:7
+ 39:17 Иер. 22:25
+ 39:18 Иер. 21:9
+ 40:1 Иер. 39:11
+ 40:1 Иис. 18:25; Иер. 31:15
+ 40:2 Ы. х. к. 29:24-28
+ 40:3 Иер. 44:23; Дан. 9:10-12
+ 40:5 4 Хаан. 22:12
+ 40:6 Иис. 18:26
+ 40:7 4 Хаан. 22:12; Иер. 39:14; 40:5
+ 40:8 Иис. 18:26
+ 40:13 Иер. 40:8; 42:1; 43:2
+ 41:1 Иис. 18:26
+ 41:1 Иер. 40:14
+ 41:2 4 Хаан. 25:25
+ 41:5 Иис. 17:7; 18:1; 3 Хаан. 16:24
+ 41:9 3 Хаан. 15:16
+ 41:11 Иер. 40:15
+ 41:12 2 Хаан. 2:13
+ 41:15 Иер. 40:14
+ 42:1 Иер. 40:13
+ 42:2 1 Хаан. 7:8; 12:19
+ 42:5 Э. д. 31:50; Башт. 11:10
+ 42:6 Иер. 7:23
+ 42:10 Иер. 24:6; 31:28
+ 42:14 Иер. 4:19
+ 42:14 Иер. 43:7
+ 42:16 Иез. 11:8
+ 43:2 Иер. 40:13; 42:1
+ 43:2 Иер. 42:19
+ 43:3 Иер. 32:12
+ 43:6 Иер. 39:10; 40:7
+ 43:6 Иер. 40:5
+ 43:7 Иер. 2:16
+ 43:10 Иса. 44:28; 45:1; Иер. 25:9; 27:6
+ 43:11 Иер. 44:13
+ 43:11 Иер. 15:2; Зах. 11:9; Ажыд. 13:10
+ 43:12 Иер. 46:25; Иез. 30:13
+ 44:1 Иер. 43:8; 46:14
+ 44:3 Ы. х. к. 16:14; Иер. 19:4
+ 44:4 2 Чыл. 36:15-16
+ 44:9 3 Хаан. 11:8; 4 Хаан. 11:1
+ 44:12 Иер. 42:15-17
+ 44:13 Иер. 43:11
+ 44:16 Иер. 6:17; 42:13-14
+ 44:17 Иер. 19:13
+ 44:22 Иез. 8:6
+ 44:22 4 Хаан. 22:19
+ 44:23 Иер. 40:3
+ 44:27 Иер. 31:28
+ 44:28 Иез. 6:8
+ 44:30 Иер. 46:17; Иез. 30:21
+ 45:1 Иер. 32:12
+ 45:1 4 Хаан. 24:1; Иер. 36:1, 23
+ 45:2-3 Иер. 36:26
+ 45:5 Иер. 21:9; 39:18
+ 46:1 Иер. 25:13
+ 46:2 Иса. 19:1; Иез. 29:1; Иоил 3:19
+ 46:2 4 Хаан. 23:29; 2 Чыл. 35:20
+ 46:2 Иер. 25:1; 36:1; 45:1
+ 46:5 Иер. 6:25; 20:10
+ 46:10 Иса. 13:19; Иоил 1:15; Соф. 1:7
+ 46:10 Иса. 1:24
+ 46:10 Ы. х. к. 32:42
+ 46:10 Иер. 46:2
+ 46:11 Иер. 8:22
+ 46:11 Иез. 30:21
+ 46:12 Наум 2:5
+ 46:14 Иер. 2:16; 44:1; Иез. 30:13
+ 46:16 Лев. 26:37
+ 46:17 Иса. 30:7
+ 46:18 Иер. 4:2
+ 46:18 Башт. 4:6
+ 46:18 3 Хаан. 18:42
+ 46:18 Иер. 48:15
+ 46:19 Иез. 29:12; 30:23
+ 46:19 Иер. 2:15; 9:11; 44:1
+ 46:20 Ос. 10:11
+ 46:24 Иер. 1:14-15
+ 46:25 Иез. 30:14; Наум 3:8
+ 46:25 Иер. 25:19
+ 46:26 Иса. 19:22; Иез. 29:13
+ 46:27 Иса. 41:8; Иер. 30:10
+ 46:27 Лев. 26:6; Иез. 39:26; Мих. 4:4
+ 46:28 Иер. 30:10-11

+ 47:1 Иса. 14:29; Иер. 25:20; Иез. 25:15; Иоил 3:4; Ам. 1:6; Соф. 2:4; Зах. 9:5

+ 47:2-3 Иер. 1:14; Иез. 26:7

+ 47:4 Иса. 23:1; Иез. 26:2; Иоил 3:4; Ам. 1:9; Зах. 9:4

+ 47:4 Э. д. 10:14; Ам. 9:7
+ 47:6 Ы. х. к. 32:41; Иер. 25:16
+ 47:7 Иез. 14:17

+ 48:1 Иса. 15:1; 25:10; Иер. 25:21; Иез. 25:8; Ам. 2:1; Соф. 2:8

+ 48:1 Сан. 32:3, 37-38
+ 48:5 Иса. 15:5
+ 48:6 Иер. 17:6
+ 48:7 Сан. 21:29
+ 48:7 Иер. 49:3-4
+ 48:8 Иер. 6:26
+ 48:11 Соф. 1:12
+ 48:13 Иса. 16:14
+ 48:15 Иер. 46:18
+ 48:18 Сан. 21:30
+ 48:19 Ы. х. к. 2:35; Иис. 13:9
+ 48:26 Иер. 25:27; 51:39
+ 48:26 Иса. 19:14
+ 48:27 Соф. 2:8
+ 48:28 Сол. ыр. 2:14
+ 48:29 Иса. 16:6
+ 48:31 Иса. 16:7-10
+ 48:32 Сан. 21:32
+ 48:34 Сан. 32:37; Иса. 15:4
+ 48:37 Иер. 47:5
+ 48:38 Иер. 22:28
+ 48:40 Ы. х. к. 28:49; Иер. 49:22; Иез. 17:3
+ 48:41 Иер. 49:22
+ 48:43 Иса. 24:17-18
+ 48:44 Ам. 5:19
+ 48:45 Сан. 24:17
+ 48:46 Сан. 21:28-29
+ 48:47 Иер. 12:15; 49:6; 49:39
+ 49:1 Иез. 21:28; 25:1; Ам. 1:13; Соф. 2:8
+ 49:1 3 Хаан. 11:5,
+ 49:2 Ы. х. к. 3:11; 2 Хаан. 12:26
+ 49:3 Иер. 48:2
+ 49:3 Иер. 48:6-7; Ам. 1:15
+ 49:4 Иер. 31:22
+ 49:4 Иер. 21:13
+ 49:6 Иер. 12:15; 48:47; 49:39

+ 49:7 Иса. 34:5; Иез. 25:12-14; 35:1-15; Ам. 1:11-12; Авд. 1:1-16; Мал. 1:3-4

+ 49:7 Э. д. 36:15; Иов 2:11
+ 49:8 Э. д. 25:3; Иер. 25:23
+ 49:12 Иер. 25:28-29
+ 49:13 Иер. 22:5
+ 49:13 Иер. 48:24
+ 49:16 Сан. 24:21; Авв. 2:9
+ 49:17 Иез. 35:3,
+ 49:18 Э. д. 19:24; Ы. х. к. 29:23; Соф. 2:9
+ 49:18 Иер. 50:40
+ 49:19 Иер. 12:5
+ 49:19 Иов 9:19
+ 49:19 Иер. 50:44-46
+ 49:20 Иса. 14:24
+ 49:22 Ы. х. к. 28:49; Иез. 17:3
+ 49:22 Иер. 48:40-41
+ 49:23 Иса. 17:1; Ам. 1:3; Зах. 9:1
+ 49:23 4 Хаан. 18:34
+ 49:24 Иер. 48:41
+ 49:26 Иер. 50:30
+ 49:27 3 Хаан. 15:18; 4 Хаан. 6:24
+ 49:27 Иер. 17:27; Ам. 1:4
+ 49:28 Ыд. ыр. 119:5; Иса. 21:16; 60:7
+ 49:28 Иса. 11:14
+ 49:29 Иов 15:21; Иер. 6:25
+ 49:31 Башт. 18:9-10; Иез. 38:11
+ 49:32 Иер. 9:26
+ 49:33 Иер. 9:11
+ 49:34 4 Хаан. 24:18

+ 49:34 Э. д. 14:1; Иса. 21:2; Иез. 32:24; Дан. 8:2

+ 49:34 Иер. 25:25
+ 49:36 Дан. 7:2; Ажыд. 7:1
+ 49:37 Иер. 9:16
+ 49:39 Иер. 12:15; 48:47; 49:6
+ 50:1 Иса. 13:1; 21:1; 47:1
+ 50:2 Иса. 46:1; Иер. 51:44
+ 50:2 1 Хаан. 5:4; Иса. 21:9
+ 50:3 Иер. 1:15
+ 50:3 Иер. 51:62

+ 50:4 Иса. 11:13; Иер. 3:18; Иез. 37:19; Ос. 1:11

+ 50:4 Иер. 31:9; Ос. 3:5

+ 50:5 Иер. 32:40

+ 50:6 Ыд. ыр. 118:176; Иса. 53:6; Зах. 10:2; 1 Пет. 2:25

+ 50:6 Иез. 34:2

+ 50:8 Иса. 48:20; Иер. 51:6, 45; Зах. 2:6-7; Ажыд. 18:4

+ 50:9 Иер. 25:12-14
+ 50:13 Иер. 18:16
+ 50:14 Иса. 21:2
+ 50:15 Иер. 51:58
+ 50:15 Ыд. ыр. 136:8; Ажыд. 18:6
+ 50:16 Иса. 13:14
+ 50:17 Иса. 53:6; Зах. 10:2
+ 50:17 4 Хаан. 17:6; 25:1
+ 50:18 Иса. 10:12; 14:25
+ 50:19 Иез. 34:13; Мих. 7:14
+ 50:20 Иса. 33:24
+ 50:21 Иез. 23:23
+ 50:22 Иер. 51:54
+ 50:23 Иер. 51:20
+ 50:25 Иса. 13:5
+ 50:28 Иер. 51:11
+ 50:29 Иса. 13:18
+ 50:29 Иез. 35:15; Авд. 1:15; Авв. 2:8
+ 50:30 Иер. 49:26
+ 50:32 Иер. 17:27
+ 50:33 Иса. 14:17; 42:22
+ 50:37 Иса. 19:16; Иер. 51:30; Наум 3:13
+ 50:38 Иса. 44:27

+ 50:39 Иов 30:29; Иса. 13:21; 34:13; Мих. 1:8

+ 50:40 Э. д. 19:24; Ы. х. к. 29:23; Соф. 2:9
+ 50:40 Иер. 49:19
+ 50:41 Иер. 1:15
+ 50:41 Иер. 6:22-24
+ 50:43 Иса. 13:8; Иер. 4:31; Мих. 4:9-10
+ 50:44 Иер. 12:5
+ 50:44 Иов 9:19
+ 50:44 Иер. 49:19-21
+ 50:45 Иса. 14:24
+ 51:1 Иер. 4:11; Ос. 4:19; 13:15
+ 51:4 Иер. 49:26
+ 51:5 Иса. 54:7
+ 51:6 Иер. 50:8
+ 51:6 Э. д. 19:15
+ 51:7 Ажыд. 14:8; 17:2
+ 51:7 Ыы. 4:21; Авв. 2:15
+ 51:8 Ажыд. 14:8; 18:9
+ 51:11 Иса. 13:17; Дан. 5:31
+ 51:11 Иер. 50:28
+ 51:13 Ажыд. 17:1
+ 51:14 Ам. 6:8
+ 51:15 Иов 9:8; Ыд. ыр. 103:2
+ 51:16 Иов 38:22; Ыд. ыр. 134:7; Иер. 51:16
+ 51:17 Иса. 42:17
+ 51:17 Ыд. ыр. 134:17; Авв. 2:18-19
+ 51:19 Сан. 18:20; Ыд. ыр. 15:5
+ 51:19 Ы. х. к. 32:9
+ 51:19 Иер. 10:12-16
+ 51:20 Иер. 50:23
+ 51:27 Иер. 4:5; Ос. 5:8; 8:1
+ 51:27 Э. д. 8:4; 4 Хаан. 19:37
+ 51:28 Иса. 13:17; Иер. 25:14
+ 51:29 Иер. 50:45
+ 51:30 Иса. 19:16; Наум 3:13
+ 51:30 Ам. 1:5
+ 51:33 Иса. 21:10
+ 51:34-35 Ыд. ыр. 73:13-14
+ 51:36 Иса. 44:27
+ 51:37 Иса. 13:20-22
+ 51:38 Наум 2:11-12
+ 51:43 Иер. 50:12, 40
+ 51:44 Иса. 46:1; Иер. 50:2
+ 51:45 Иер. 50:8
+ 51:47 Иер. 50:2
+ 51:48 Ажыд. 18:20
+ 51:51 Ыы. 1:10
+ 51:52 Иез. 26:15
+ 51:53 Иса. 14:13
+ 51:54 Иер. 50:22
+ 51:56 Иса. 59:18
+ 51:58 Иер. 50:15
+ 51:58 Авв. 2:13
+ 51:59 Иер. 28:1
+ 51:62 Иер. 50:3
+ 51:63 Ажыд. 18:21
+ 52:1 4 Хаан. 23:31
+ 52:3 Иез. 17:15
+ 52:4 Ы. х. к. 28:52
+ 52:9 Сан. 34:11; 4 Хаан. 23:33
+ 52:9 Иер. 21:7; Иез. 23:24
+ 52:10 Соф. 1:8
+ 52:11 Ы. х. к. 28:36; 4 Хаан. 20:18
+ 52:12 Иер. 32:1
+ 52:12 Иер. 39:9; 40:1
+ 52:13 Лев. 26:31; Иез. 16:41
+ 52:14 Неем. 1:3
+ 52:17 3 Хаан. 7:15-37; 2 Чыл. 4:1-15
+ 52:17 Иер. 27:19
+ 52:18 3 Хаан. 7:45,
+ 52:20 3 Хаан. 7:47
+ 52:21 3 Хаан. 7:15-22
+ 52:24 1 Чыл. 6:14; Эзра 7:1
+ 52:24 Иер. 21:1; 29:25; 37:3
+ 52:28 4 Хаан. 24:12-14
+ 52:31 4 Хаан. 24:12,
+ 52:31 Иер. 27:7

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Иеремия

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ